Öz milli mesencerini yaradan ölkələr

Bakı, 12 sentyabr, AZƏRTAC

Təhlükəsizlik, yerli əhəmiyyətli məlumatların daha etibarlı qorunması, cəmiyyət həyatında gedən proseslərə nəzarət kontekstində bir çox ölkə öz milli mesencerini yaradır. Təhlillər göstərir ki, bu proses əhalisinin sayına görə böyük olan dövlətlərdə daha sürətlə baş verir. Bütün dünyada hökumətlər məlumatların təhlükəsizliyini və rəqəmsal suverenliyi gücləndirmək üçün getdikcə beynəlxalq mesencerləri milli platformalarla əvəz edir.

AZƏRTAC milli mesencer yaratmış ölkələrin siyahısını təqdim edir.

Çin – “WeChat”

Çinin milli mesenceri “WeChat” universal bir ekosistemə çevrilib. Proqram daxilində istifadəçilər alış-veriş, səhiyyə, dövlət xidmətləri və maliyyə üçün mini proqramlara daxil ola bilərlər. Çinin müvafiq strukturları tərəfindən xarici mesencerlər bloklanır.

Fransa – “Tchap”

Sentyabrın 1-dən etibarən bütün Fransa nazirlikləri və agentlikləri rəsmi yazışmalar üçün dövlət tərəfindən hazırlanmış “Tchap” mesencerindən istifadə etməlidir. Bu tətbiq Nazirliklərarası Rəqəmsal Müdirlik (DINUM) tərəfindən yaradılıb. Mesencer XVIII əsrdə yaşamış fransız mühəndisi və ilk optik teleqraf sistemlərindən birinin ixtiraçısı Klod Çappenin şərəfinə adlandırılıb. Hökumət milli mesencerə keçidi söhbətlərin və məlumatların təhlükəsizliyini təmin etmək üçün zəruri addım kimi xarakterizə edib. Fransada “WhatsApp”, “Telegram” və “Signal”ın rəsmi orqanlarda istifadəsi qadağan edilib.

Almaniya – “BundesMessenger”

Almaniya xüsusi olaraq dövlət orqanları üçün nəzərdə tutulmuş və Matrix protokoluna əsaslanan “BundesMessenger” xidmətini təqdim edib. Tətbiq bütün parametrlər üzrə şifrləməni təmin edir və məlumatları ölkə daxilində saxlayır. Bu mesencer həm federal, həm də regional qurumlar tərəfindən istifadə olunur. Məqsəd rəqəmsal suverenliyə və xarici İT nəhənglərindən müstəqilliyə nail olmaqdır.

BƏƏ – “Botim” və “ToTok”

Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində “WhatsApp” və “Telegram” platformalarından istifadə davam edir. Amma VoIP lisenziyalaşdırma qaydalarına görə, onların vasitəsilə edilən zənglər bloklanır. Yerli operatorlar “Botim” və “ToTok” kimi ödənişli alternativlər təklif edirlər.

Hindistan – “Sandes”

Hindistan əsasən dövlət qurumları tərəfindən istifadə edilən “Sandes” adlı mesencer hazırlayır. Bununla belə, tətbiq hələ də kütləvi qəbul olunmayıb, çünki əhali “WhatsApp” və “Telegram” platformalarına daha çox etibar etməkdə davam edir.

Rusiya - MAX

2025-ci ildə Rusiya “WhatsApp” və “Telegram” vasitəsilə zəngləri məhdudlaşdırıb və VK-nın MAX mesencerinin bütün cihazlarda məcburi quraşdırılmasını tətbiq edib.

MAX mətbuat xidmətinin məlumatına görə, sentyabr ayına qədər mesencerdən təxminən 30 milyon insan istifadə edib. Mütəxəssislər MAX və “WhatsApp” arasındakı əsas fərqi qeyd edirlər. “WhatsApp”ın şifrləməsindən (E2EE) fərqli olaraq, Rusiya tətbiqi bu qorunmaya malik deyil, onun serverlərinə mesajları oxumağa imkan verir və istifadəçiləri hökumətin girişinə həssas edir.

İran – “Rubika”

İranda “WhatsApp” və “Telegram” 2022-ci ildə bloklanıb. Bəzi məhdudiyyətlər sonradan yüngülləşdirilsə də, hökumət yerli platformaları təbliğ etməyə davam edir. İranın ən böyük mesenceri olan “Rubika” sosial şəbəkə, video platforma və mesencerin xüsusiyyətlərini özündə birləşdirir. Hazırda 50 milyon nəfər bu milli platformadan istifadə edir.