Pandemiya bitsə də: “Beyinlərdəki duman” hələ qalır

Alimlər uzunmüddətli COVID-19 virusu ilə dopamin istehsalından məsul olan beyin neyronlarına ziyan arasında mümkün əlaqə aşkar ediblər.

Kanadadakı Asılılıq və Ruhi Sağlamlıq Mərkəzinin (CAMH) tədqiqatçıları tərəfindən aparılan yeni bir araşdırma COVID sonrası sindromlu insanların beynin əsas sahələrində dopamin sinir sıxlığının azaldığını göstərib.

Turkustan.az Cebheinfo.az-a istinadən xəbər verir ki, “eBioMedicine” jurnalında dərc olunan tədqiqatın nəticələri uzunmüddətli COVID-19-un bir sıra ümumi simptomlarını, o cümlədən xroniki yorğunluq, motivasiyanın azalması, hərəkətin yavaşlaması, yaddaş problemləri və "beyin dumanı"nı izah edir.

Beynin vəziyyətini öyrənmək üçün elm adamları uzunmüddətli COVID-19 olan insanların nəticələrini sağlam iştirakçıların nəticələri ilə müqayisə edərək pozitron emissiya tomoqrafiyasından (PET) istifadə ediblər. Tədqiqatçılar motivasiyanın, hərəkətin və idrak funksiyasının tənzimlənməsində iştirak edən striatumun bütün əsas sahələrində dopamin funksiyası ilə əlaqəli bir markerdə əhəmiyyətli dərəcədə azalma aşkarlayıblar.

Alimlərin fikrincə, müxtəlif beyin bölgələrində aktivliyin azalması spesifik simptomlarla əlaqəlidir. Sentral striatumdakı dəyişikliklər motivasiyanın itirilməsi ilə, putamen bölgəsindəki dəyişikliklər hərəkətin yavaşlaması ilə, kaudat nüvəsindəki pozğunluqlar isə yaddaş problemlərinə səbəb olur.

"Nəticələrimiz uzunmüddətli COVID-in dopamin ifraz edən neyronlara zərər verməsi ilə əlaqəli olduğuna dair inandırıcı dəlillər təqdim edir", - deyə tədqiqatın aparıcı müəllifi Dr. Ceffri Meyer bildirib.

O, dopamin sistemindəki oxşar pozğunluqların əvvəllər digər nevroloji xəstəliklərdə müşahidə olunduğunu və COVID sonrası sindrom simptomlarının inkişafında rol oynaya biləcəyini deyib.

Yeni tədqiqat uzunmüddətli COVID-19 xəstələrinin beynində, xüsusən də dopaminergik neyronlarla zəngin olan ərazilərdə iltihab səviyyəsinin artdığını göstərən alimlərin əvvəlki işlərinə əsaslanır. İndi tədqiqatçılar bu neyronlarda aktivliyin azalmasına dair birbaşa dəlillər əldə ediblər.

Alimlər hesab edirlər ki, tapıntılar yeni müalicə yanaşmalarına gətirib çıxara bilər. Xüsusilə, mütəxəssislər COVID sonrası sindromlu xəstələrdə yorğunluq, yaddaş problemləri və motivasiyanın azalmasına qarşı effektivliyini yoxlamaq üçün dopamin sisteminə təsir edən dərmanların klinik sınaqlarını keçirməyi planlaşdırırlar.

Tədqiqatçıların fikrincə, uzunmüddətli COVID-19 dünya əhalisinin təxminən 5%-nə təsir edir və infeksiyadan sonra ən azı üç ay davam edə bilər. Lakin hazırda xəstəliyin əsas səbəblərini hədəf alan sübut olunmuş müalicə üsulları yoxdur.