Paris Moskva münasibətləri kəskinləşir: 2030 a qədər müharibə ola bilər? ŞƏRH

Fransa ilə Rusiya arasında münasibətlər son dövrlər ciddi şəkildə gərginləşib. Fransanın Ukraynaya açıq dəstəyi Moskvanın narazılığına səbəb olur və tərəflər arasında sərt bəyanatlar artır.

Bəzi Fransa generalları hətta 2030-cu ilə qədər iki ölkə arasında müharibə ehtimalını istisna etmirlər.

Fransa Baş Qərargah rəisinin “övladlarınızı itirməyə hazır olun” sözləri isə ölkədə və beynəlxalq mediada böyük rezonans yaradıb. Bu açıqlama Fransanın təhlükəsizlik risklərini ciddi qəbul etdiyini və Avropadakı vəziyyətin sabitsiz olduğunu göstərən siqnal kimi dəyərləndirilir.

Bütün bu proseslər fonunda əsas sual açıq qalır: Rusiya ilə Fransa arasında real hərbi qarşıdurma mümkündürmü? Turkustan.az olaraq bu sualı politoloq Züriyə Qarayevaya ünvanladıq.

Züriyə Qarayeva

Fransa Baş Qərargah rəisinin “övladlarınızı itirməyə hazır olun” sözləri Avropada getdikcə dərinləşən təhlükəsizlik narahatlığının dramatik ifadəsidir. Bu bəyanat birbaşa müharibə anonsu kimi səslənsə də, əslində daha geniş geosiyasi kontekstdən doğur: Avropa artıq Rusiya ilə münasibətlərdə 1990-cı illərin təhlükəsizlik illüziyasını itirib və 2030-a qədər qarşıdurmanın daha kəskin mərhələsinə qədəm qoyacağını anlayır. Fransa da bu prosesin mərkəzində duran ölkələrdən biridir.

Rusiya Ukraynada müharibəni dayandırmadan davam etdirir, hərbi sənayesini sürətlə genişləndirir və Avropanın enerji, infrastruktur və informasiya təhlükəsizliyinə yönəlmiş təzyiq alətlərini artırır. Kreml Fransanı da “düşmən kampı”nın əsas üzvlərindən biri kimi görür. Paris isə həm Ukraynaya böyük miqyaslı hərbi dəstək verir, həm də Baltik və Qara dəniz regionlarında NATO əməliyyatlarının aparıcı iştirakçılarındandır. Bu vəziyyət iki ölkəni dolayı şəkildə toqquşmanın mərkəzinə gətirir və Fransada hərbi-siyasi elita bunu açıq şəkildə etiraf etməyə başlayıb.

Bununla belə, Fransa ilə Rusiya arasında klassik, genişmiqyaslı birbaşa müharibə ehtimalı hələ də aşağıdır. Hər iki ölkə nüvə dövlətidir və Fransa NATO-nun tamhüquqlu üzvüdür. Bu amillər qəsdən və geniş eskalasiyanın qarşısını alan əsas çəkindirici mexanizmlərdir. Parisdə də, Moskvada da yaxşı bilirlər ki, birbaşa müharibə bütün Avropa üçün fəlakət və nəzarətsiz nüvə riskləri deməkdir. Ona görə real təhlükə daha çox “boz zona” adlandırılan qeyri-klassik qarşıdurma müstəvisindədir: kiberhücumlar, sabotaj, təxribatlar, dəniz və hava məkanında insidentlər, Afrikada və Yaxın Şərqdə dolayısı toqquşmalar.

Fransanın generalları 2030 tarixini təsadüfən dilə gətirmir. Bu, Rusiyanın yenidən silahlanmasını tamamlamağı planlaşdırdığı dövr, eyni zamanda Avropanın müdafiə sistemlərinin yenilənməsi üçün nəzərdə tutulan zamandır. Yəni iki tərəfin də hərbi-strateji hazırlıq dövrü eyni nöqtədə kəsişir. Buna görə Fransa hərbi elitası cəmiyyəti indidən “psixoloji və siyasi sərtliyə” hazırlaşdırmağa çalışır. Onların fikrincə, Avropa iyirmi il ərzində ilk dəfə real təhlükə ilə üz-üzədir və bu risk həm iqtisadi fədakarlıq, həm də potensial itkilər demək ola bilər.

Nəticə olaraq, Fransa–Rusiya müharibəsi “qaçılmaz” deyil, amma heç “mümkün deyil” demək də doğru olmaz. Risk genişmiqyaslı müharibədən çox, idarəolunmayan eskalasiya, yəni lokal hadisədən böyüyən gərginlik ssenarisindədir. Generalın sərt açıqlaması isə həm Parisin öz cəmiyyətinə, həm də Moskvaya ünvanlanmış siqnaldır: Avropa artıq əvvəlki kimi arxayın deyil və ehtimal olunan ən pis ssenariyə hazırlaşmağa başlayır. Bu, müharibə çağırışı yox, təhlükəsizliyin dəyişən reallığının etirafıdır.

Aytən Yaşar/ Turkustan.az