Paşinyanın yarımçıq təəssüfü

Erməni baş nazir etiraf etmir, hücum edir

Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan dünən keçirdiyi mətbuat konfransında bir çox məsələlərə toxundu, onlara aydınlıq gətirməyə çalışdı. Ümumən, Nikol hər şeydən danışdı, amma heç nə demədi. Ancaq Paşinyanın bu sayaq ritorikasına öyrəncəliyik. Ona görə də erməni hökumət rəhbərinin üzərində dayandığı konkret bir məqamdan söz açacağıq.

Beləliklə, Paşinyan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü 2022-ci ildən əvvəl tanımalı olduğunu vurğuladı. O, bu fikri dilə gətirərkən, təəssüflənirmiş kimi görkəm alsa da, məsələnin mahiyyəti tamam başqadır. Nikolun etirafında bəlli məqsəd var. Məqsəd nədən ibarətdir, söhbətimiz bu mövzudadır.

***

Əlqərəz, Paşinyan qeyd edib ki, onun 2022-ci il oktyabrın 6-da Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanımasına, o cümlədən Qarabağı Azərbaycanın tərkibində qəbul etməsinə dair ritorika yayılıb. Nikol, bu deyimlərin doğruluğunu təsdiqləyib. Lakin baş nazirin fikrincə, məsələnin obyektiv qiymətləndirilməli digər hissəsi var.

Deməli, Paşinyan Ermənistanın 2022-ci ilin sentyabr-oktyabr aylarında Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatına (KTMT) müraciət ünvanladığını xatırladıb. O, müraciətin səbəbi barədə ətraflı danışmasa da, məlumdur ki, KTMT-yə səsləniş həmin ilin sentyabrında Azərbaycanla Ermənistan arasında yaşanmış eskalasiya ilə bağlı idi. Rəsmi İrəvan həmin vaxt iddia etmişdi ki, guya ölkəmiz Ermənistanın suveren ərazilərini ələ keçirib. Lakin KTMT-dən gələn cavab Paşinyan administrasiyasını qane etməmişdi. Cavab isə belə olmuşdu: Ermənistanla Azərbaycan arasında sərhədlər dəqiqləşmədiyindən, ikincinin birincinin ərazi bütövlüyünü pozduğunu müəyyənləşdirmək mümkünsüzdür.

***

Sən demə, Nikolun Azərbaycanın Qarabağ da daxil olmaqla ərazi bütövlüyünü tanımasına səbəb KTMT-nin verdiyi qeyri-qənaətbəxş cavab olubmuş. Birincisi, Paşinyan nəzərində tutduğu 2022-ci ilin Praqa sammiti zamanı ölkəmizin ərazi bütövlüyünü tanıdığını dilə gətirsə də, bu tanımanın Qarabağ məntiqi məchul qalmışdı. Erməni baş nazir Qarabağ da daxil olmaqla Azərbaycanın suverenliyini tanıdığını yalnız 2023-cü ilin yayında açıqlamışdı. İkincisi, Paşinyanın, belə demək mümkünsə, nə birinci, nə də ikinci tanıması əməli iş müstəvisinə keçməmişdi. Çünki Qarabağda qeyri-qanuni erməni hərbi birləşmələri qalmışdı. Ən əsası, bölgədəki separatçı rejim varlığını sürdürmüşdü.

Paşinyan, heç bir halda, deyə bilməz ki, rəsmi İrəvan həmin separatçı rejiminin mövcudluğunun davamında maraqlı deyildi. Maraqlı idi, ancaq öz baxışı çərçivəsində. Ermənistan rəhbərliyi Qarabağın erməni əhalisinə beynəlxalq təminat oyununa baş vurmuşdu. Bu, dolayısıyla ərazi iddiasını aktiv saxlamağa hesablanmışdı. Separatçı rejim isə məkrli məqsədin gerçəkləşdirilmə aləti kimi götürülmüşdü. Lakin alınmadı...

Digər tərəfdən, Paşinyan 2023-cü il sentyabrın əvvəlində yerli televiziyaya müsahibəsində bildirmişdi ki, Qarabağın özünün seçkili hakimiyyəti var. Ölkəmizin səbr kasasını daşdıran da elə bu fikir olmuşdu. Yəni Nikolun sözlərindən belə qənaət hasil olmuşdu ki, Azərbaycanın Qarabağı öz yurisdiksiyası altında görməsi mümkünsüzdür.

Ölkəmizin Silahlı Qüvvələri 2023-cü ilin sentyabrın 19-20-də mümkünsüz kimi görünəni gerçəyə çevirdi. Lokal xarakterli uğurlu antiterror tədbirləri ilə Paşinyanın düşüncəsində canlandırdığı “seçkili hakimiyyət” tarixin zibilliyinə göndərildi. Bundan sonra Qarabağın erməni əhalisi bölgəni tərk etdi. Rəsmi İrəvan isə onların təhlükəsiz qayıdışı üçün beynəxalq təminat məsələsini qondardı. Amma bu dəfə də alınmadı...

Bəli, Ermənistan rəhbərliyinin Qarabağın erməni varlığı naminə əlahiddəliyin vurğulanmasına, məqsəd etibarilə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini şübhələndirməyə yönəlmiş cəhdləri iflasa uğradı və rəsmi İrəvan Bakı ilə real danışıqlar mərhələsinə start vermək məcburiyyətində qaldı. Sözügedən mərhələ 2024-cü ilin fevral-mart aylarından başladı və bir il çəkdi.

Əlbəttə, erməni hakim siyasi dairələri real danışıqlar zamanı da manipulyasiyalara baş vurdular. Çalışdılar ki, sülh müqaviləsi natamam şəkildə imzalansın. Elə şəkildə ki, onda gələcək avantürizm üçün tutacaq yer saxlanılsın. Lakin ölkəmiz yenə dirəniş və prinsipiallıq göstərdi. Ermənistana Azərbaycanın sülh müqaviləsi layihəsi xüsusundakı bütün şərtləri ilə razılaşmaqdan başqa yol qalmadı.

Hazırda rəsmi Bakının sülh müqaviləsinin imzalanması üçün irəli sürdüyü iki şərt var. Söhbət Ermənistan konstitusiyasının dəyişdirilməsindən, sənədin işğalçı xarakterli İstiqlaliyyət Bəyannaməsinə istinadının aradan qaldırılmasından və ATƏT-in Minsk qrupunun rəsmən ləğvindən gedir ki, Paşinyan administrasiyasının bunları yerinə yetirmək istəmədiyi və ya prosesi ləngitdiyi ortadadır.

İndi isə gələk bilavasitə Paşinyanın anti-Rusiya ritorikasına. Söhbət Qarabağın itirilməsinin günahkarı qismində Kremli görməkdən gedir. Axı Rusiya rəhbərliyinin, o cümlədən, Prezident Vladimir Putinin dəfələrlə dilə gətirdiyi fikirlərdən hasil olan qənaət budur ki, Qarabağın Ermənistan üçün itkisi 2022-ci ilin Praqa sammiti zamanı baş vermişdi. Paşinyan isə hazırkı bəyanatı ilə həmin vaxt Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanımaq məcburiyyətinin yarandığını önə çəkir. Çünki Nikolun fikrincə, KTMT-nin timsalında Moskva İrəvanın müdafiəsinə qalxmaq istəmirdi.

Əlbəttə, indiyədək də Ermənistan rəhbərliyinin Qarabağın itirilməsinə görə Rusiyanı günahlandırmasına dair çoxsaylı nümunələr qeydə alınıb. Amma hesab edirik ki, Paşinyanın hazırkı yanaşması əvvəlki ritorikaya siyasi rəng qatır. Bu rəng İrəvanın Kremllə münasibətlərinin gərgin fazasını qoruyur.

***

Sonda erməni baş nazirin təəssüflənməsinə diqqət yetirək. Bir haşiyə çıxaq ki, Paşinyan sözügedən mətbuat konfransında Azərbaycanla ölkəsi arasında dərin etimadsızlığın mövcudluğunu da bildirdi. Doğrudur, Nikol durumun aradan qaldırılmasına dair kifayət qədər pozitiv mesajlar səsləndirdi. O, iyulun 10-da Əbu-Dabidə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə görüşünü xatırlatdı, belə təmasların köməyi ilə qarşılıqlı inam yaratmağın mümkünlüyünü vurğuladı.

Deməli, ümumiləşdirmə apararaq, Paşinyanın 2022-ci ildən əvvəl Qarabağ da daxil Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tanımalı olduğunu bildirməsindəki və bunu etməməsindən təəssüflənməsindəki səmimiyyət payına diqqət yetirməliyik. Əlbəttə ki, bəzi suallarla. Məsələn, 2022-ci ildən əvvəl deyərkən Nikol hansı ili nəzərdə tuturdu? Bəlkə 2019-cu ildə Xankəndidə verdiyi “Qarabağ Ermənistandır nöqtə” bəyanatının yanlışlığını bildirmək istəyirdi? Xeyr, erməni baş nazirin anti-KTMT xətti ilə anti-Rusiya ovqatına köklənməsi belə düşünməyə əsas vermir. Deməli, Paşinyanın təəssüflənməsində səmimiyyət çatmır. Nəzərə alaq ki, Nikolun haqqında söz açdığı inam və etimad səmimiyyətdən, səmimi yanaşmadan qaynaqlanır. Təəssüf ki, bunu görmürük. Nə bilmək olar, bəlkə Paşinyan ancaq yarımçıq təəssüflənməyi bacarır.

Ə.CAHANGİROĞLU
XQ