PKK nın ləğvi: Gerçək son, yoxsa taktiki manevr?

Terror təşkilatı PKK-nın silahı buraxması və ləğvi qərarı ilə Türkiyə tarixinin yeni bir mərhələsinə qədəm qoyur.

"Terrorsuz Türkiyə" dövrünün ikinci mərhələsinə keçid baş verir. Bu mərhələdə təşkilatın silahlarının təhvili, rəhbərlik strukturunun dağılması, YPG məsələsinin həlli və regionda yeni silahlı strukturların qarşısının alınması gündəmdədir. Silahların təhvili üçün Süleymaniyə və Ərbildə yaradılacaq komissiyalarda MİT, İraq Mərkəzi Hökuməti və Şimali İraq Kürd Muxtariyyəti ortaq fəaliyyət göstərəcək. Prosesin üçüncü ölkələrin zəmanəti olmadan yürüdülməsi ona Ankaranın regional güc olaraq təkbaşına nəzarət istədiyini göstərir. Eyni zamanda, bu, xarici müdaxilənin və ya beynəlxalq platformalarda PKK-nın siyasi mövqeyini gücləndirmə ehtimalının qarşısını almağa yönəlik bir addımdır.

Lakin bütün bu planlaşdırmaya baxmayaraq, prosesin necə nəticələnəcəyi, ən əsası isə PKK-nın doğrudan da silah buraxıb-buraxmayacağı suallar doğurur. PKK-nın bu qərarı qəbul etməsinin arxasında hansı səbəblər dayanır? Türkiyədə terrorun artıq sonlanmaq üzrə olduğu bir mərhələdə, PKK niyə belə bir addım atmaq ehtiyacı hiss etdi? Regionda və dünyada yeni təhlükəsizlik balansları formalaşarkən bu qərar bir "gerçək son" əlamətidirmi, yoxsa sadəcə taktiki bir geriçəkilmədirmi? 

Mübahisəli suallardan biri də PKK daxilindəki parçalanmadır. Məlumatlara görə, yeni mərhələyə razı olmayan bəzi PKK üzvləri özbaşına hərəkət edərək fərqli silahlı qurumlar yaratmağa çalışırlar. Bu vəziyyət "yeni PKK"nın meydana gəlməsi ehtimalını doğurur. Türkiyə bu ehtimala qarşı həm İraqda, həm də Suriyada uzunmüddətli müşahidə və nəzarət strategiyası qurub. 

Hara qaçacaqlar?

Digər mühüm məsələ isə PKK rəhbərliyinin taleyidir. Təşkilatın 250 nəfərlik rəhbər kadrının nə İraqda, nə də Suriyada qalmasına icazə veriləcək. Onların “üçüncü ölkələrə yayılması” ehtimalı isə yeni beynəlxalq təhlükəsizlik təhdidləri yarada bilər. Xüsusilə Avropa və bəzi Latın Amerikası ölkələrində bu şəxslərin siyasi sığınacaq axtarması və ya yerli radikal qruplarla əlaqə qurması, yeni böhranların başlanğıcı olar. 

Bu mərhələdə diqqətçəkən bir başqa məsələ də YPG-nin tərksilah etməsi ilə bağlı Suriya rəhbərliyi ilə danışıqlardır. Türkiyə və Suriya, YPG-nin suriyalı olmayan üzvlərinin ölkədən çıxarılması, yerli üzvlərin isə dövlət strukturlarına inteqrasiyasını müzakirə edir. Prosesin arxasında Türkiyənin son illərdə bölgədə siyasi və hərbi baxımdan əldə etdiyi güc, daxildə terrorun bitmə mərhələsinə gəlməsi və beynəlxalq platformalarda PKK-nın legitimlik qazandırılmasına yönəlik səylərə qarşı əks strategiya dayanır. PKK-nın "kürd xalqının təmsilçisi" kimi təqdim edilməsi ssenarisi heç vaxt tam dəstək almayıb. Çünki bölgədəki əksər kürdlər bu təşkilatın onların adından danışmaq səlahiyyətini qəbul etmir və illərdir PKK-nın sabitliyi pozduğunu, bölgəyə edilən dövlət yatırımlarını sabotaj etdiyini bildirirlər. 

Türkiyə -“idarəedici ölkə”

Türkiyəli politoloq Engin Özer "Cümhuriyət"-ə açıqlamasında bildirib ki, PKK-nın silah buraxması əslində bir qədər beynəlxalq vəziyyətə bağlıdır. Onun sözlərinə görə, qarşıdakı bir neçə il ərzində Suriya federativ  quruluşa keçəcək:

“Bununla yanaşı, İranda da bir hərbi əməliyyatın baş verməsi ehtimalı gündəmdədir. Buradakı kürd qurumlarının birgə hərəkət etmələrinin qarşısını almaq üçün Ankara Türkiyə kürdlərini hökumətlə barışmağa məcbur edir. Bu proses çərçivəsində bəzi hüquqların verilməsi də gözlənilir yəni ümumi əfv məsələsi ilə yanaşı, ana dildə təhsil, yerli idarəetmələrə müəyyən muxtariyyət səlahiyyətləri verilə bilər.

Bu, tam federasiya olmasa da, müəyyən güzəştlər ediləcək. Beləliklə, Türkiyə hökuməti kürdlərin ölkəyə tam inteqrasiyasını tamamlamağa çalışır. Burada, eyni zamanda, ABŞ-nin Türkiyəyə təzyiqi də hiss olunur. Yəni, Suriyada formalaşacaq yeni kürd quruluşu ilə Türkiyənin yaxşı münasibətlər qurması istənilir. Beləliklə, Türkiyə bu yeni yaranacaq qurumlarla bağlı bir növ “idarəedici ölkə” statusuna keçməyə çalışır".

Engin Özer qeyd edib ki, PKK rəhbərliyinin İsveç və Norveç kimi ölkələrdə qalması ehtimal olunur:

"Onların eyni ölkədə yerləşməmələrinin əsas səbəbi isə oradakı diasporla yenidən əlaqələr qurmalarının qarşısını almaqdır. Həmçinin PKK-nın narkotik ticarəti ilə bağlı fəaliyyəti də bu kontekstdə nəzərə alınmalıdır. Hökumət bu kimi məsələlərin yenidən ortaya çıxmaması üçün belə qabaqlayıcı tədbir görmüş ola bilər. Bu prosesə üçüncü ölkələrin daxil edilməməsi tamamilə məntiqlidir. Bu, Türkiyənin daxili məsələsidir, prosesin gizli  yürüdülməsi zəruri idi. Artıq proses müəyyən bir mərhələyə gəlib. Türkiyənin bölgədə güc mərkəzi olması faktı var.

Bəli, nə qədər tənqid olunsa da, Türkiyə regionda əhəmiyyətli bir aktordur. Türkiyə Suriyada, ehtimal ki, İranda və artıq formalaşmış Şimali İraqdakı kürd qurumları ilə münasibətlərini yenidən nəzərdən keçirməli olacaq. Bu münasibətlər diplomatik olmasa belə, ticari və bəzən siyasi çərçivədə formalaşacaq. Türkiyə bu əlaqələrə dair yeni bir format müəyyənləşdirir və yeni proseslərlə bağlı bölgədəki nüfuzunu bu yolla daha da möhkəmləndirməyə çalışır. 

Səbinə Uğur 
"Cebheinfo.az"