Planetin yoxa çıxmaqda olan gölləri

Peyk görüntüləri göstərir ki, dünyada çaylar, göllər, su anbarları və bataqlıqlar quraqlıq, temperaturun yüksəlməsi, kənd təsərrüfatı üçün suyun istifadəsinin artırılması və şəhərlər və sənaye tərəfindən istehlakın artmasının təsiri altında sürətlə dəyişir.

Bəzi hallarda su ehtiyatlarının azalması onilliklər ərzində tədricən baş verib. Digərlərində isə tanış su hövzələri bir nəsildə demək olar ki, yoxa çıxıb. Peyk görüntülərinin yeni kolleksiyası planetin ən böyük su hövzələrinin bəzilərinin nə qədər kəskin şəkildə dəyişdiyini göstərir.

1. Parana çayı – Argentina

Parana çayı Cənubi Amerikada Amazondan sonra ikinci ən uzun çaydır. Braziliya, Paraqvay və Argentina arasında ticarətdə əsas rol oynayır.

Rosario bölgəsində 1990 və 2026-cı illərdə çəkilmiş görüntülər illərlə davam edən quraqlıqdan sonra suyun səviyyəsində kəskin azalma olduğunu göstərir. Keçmiş çay yatağının yerində geniş qum çəmənlikləri və yeni adalar peyda olub.

2. Poopo gölü – Boliviya

Poopo gölü bir vaxtlar ölkənin təxminən 1000 kvadrat kilometr ərazini əhatə edən ikinci ən böyük gölü olub.

1984 və 2020-ci illərin şəkillərinin müqayisəsi gölün demək olar ki, tamamilə yoxa çıxdığını göstərir. Quraqlıq, suyun dəyişdirilməsi və temperaturun yüksəlməsi gölün böyük bir hissəsini duzlu bataqlığa çevirib, yerli balıqçılığı və Uru xalqının ənənəvi həyat tərzini məhv edib.

3. Ngami gölü – Botsvana

Ngami gölü Okavango deltasının kənarında yerləşir və tamamilə bu unikal çay sistemindən axan suyun hesabınadır.

Peyk məlumatları göstərir ki, şiddətli quraqlıq dövrlərində göl faktiki olaraq yox olur, sonra isə daha yağışlı illərdə qismən bərpa olunur.

4. Aculeo Laguna – Çili

Santyaqo yaxınlığındakı Aculeo Laguna, bu yaxınlara qədər məşhur tətil yeri idi.

2007 və 2026-cı illərin şəkilləri dramatik dəyişiklikləri göstərir: göl demək olar ki, tamamilə quruyub. Bu gün o, müasir Çili tarixində yoxa çıxan su hövzələrinin ən məşhur nümunələrindən biri hesab olunur.

5. Urmiya gölü – İran

Urmiya gölü bir vaxtlar Yaxın Şərqin ən böyük duz gölü idi.

1990-cı illərdə onun sahəsi təxminən 6000 kvadrat kilometr idi. Bu gün təxminən 581 kvadrat kilometrə qədər kiçilib – bu, əvvəlki ölçüsünün 10 faizindən azdır. Quraqlıq, intensiv əkinçilik, bənd tikintisi və yeraltı suların həddindən artıq çıxarılması səbəblər arasındadır.

6. Əl-Çibəyş bataqlıqları – İraq

Əl-Çibəyş bataqlıqları Dəclə və Fərat çayları ilə qidalanan məşhur Mesopotamiya bataqlıqlarının bir hissəsidir.

Bu bataqlıqlar Yaxın Şərqin ən vacib ekosistemlərindən biri hesab olunur, lakin son onilliklərdə onların sahəsi xeyli azalıb.

7. Ambuvoumbe – Madaqaskar

Ambuvoumbe adanın ən quraq bölgələrindən birində yerləşir.

Bir sıra peyk görüntüləri ciddi ekoloji böhranı göstərir. Uzun müddət davam edən quraqlıqlar, artan temperatur və qum fırtınaları kənd təsərrüfatı torpaqlarını və su təchizatını pisləşdirib, humanitar problemlərə və əhalinin köçürülməsinə səbəb olub.

8. Faguibine gölü – Mali

Faguibine gölü Sahara səhrasının cənub kənarında yerləşir və tarixən Niger çayının daşqınları zamanı yenidən su ilə doldurulub.

Daşqınların, quraqlığın və çöküntü yığılmasının azalması səbəbindən gölün əhəmiyyətli bir hissəsi quruyub. Bu, bölgədə səhralaşmanı sürətləndirib və yerli sakinlər üçün həyatı çətinləşdirib.

9. Mid gölü, ABŞ

Mid gölü, Kolorado çayı üzərində Huver bəndinin tikintisi ilə yaradılan həcminə görə ABŞ-da ən böyük su anbarıdır.

Son onilliklərin görüntüləri suyun səviyyəsində kəskin azalma göstərir. Su anbarı cənub-qərbi ABŞ və Meksikada milyonlarla insanı su ilə təmin edir, buna görə də onun vəziyyəti mütəxəssislər arasında ciddi narahatlıq doğurub.

Bu fotoşəkillər yalnız yoxa çıxan göllərdən və kiçilən çaylardan daha çox şey göstərir. Onlar su itkisinin ekosistemləri, iqtisadiyyatları və bütöv bölgələrin həyatını nə qədər tez dəyişə biləcəyini nümayiş etdirirlər.

Əlverişli iqlim şəraiti və düzgün resursların idarə olunması şəraitində bəzi su hövzələri hələ də qismən bərpa oluna bilər. Lakin, digər hallarda dəyişikliklər o qədər dərin olub ki, mənzərəni əvvəlki şöhrətinə qaytarmaq olduqca çətin olacaq.

AzPost.az