Putinin sonu necə olacaq?

Konstitusiyaya görə, Putin dövrünün sonu 2036-cı ilə planlaşdırılır. Lakin Rusiya prezidentini o vaxta qədər davam etməsi ehtimalı azdır.
On ildən sonra Rusiyada yeni prezidentin andiçmə mərasimi keçirilə bilər - artıq ölkənin siyasi, hərbi və dini elitası qarşısında and içəcək Vladimir Putin olmayacaq.
Britaniyalı jurnalist Mark Bennetsin “The Times” qəzetindəki məqaləsində yazdığına görə, ən azı nəzəriyyə belədir.
Formal olaraq, Rusiya liderinin səlahiyyət müddəti 2036-cı ildə başa çatır və andiçmə mərasimləri ənənəvi olaraq mayın 7-də keçirilir. Lakin əsas sual qalır: 83 yaşında olan Putin hakimiyyəti varisə təhvil vermək istəyəcəkmi, yoxsa ömürlük hakimiyyətin tarixi ənənəsinə uyğun olaraq onu mümkün qədər uzun müddət saxlamağa çalışacaqmı?
Müəllif qeyd edir ki, ölkə daxilində vəziyyət pisləşir - Ukraynaya qarşı müharibə iqtisadi təzyiqi və sosial gərginliyi artırır. Bu fonda prezidentin artıq gələcək yolunu sərbəst seçmək üçün yeri olmaya bilər.
Kremldə çevriliş olacaqmı?
Bennetsin fikrincə, Putin 2022-ci ildə hərbi kampaniyaya başlamaqla ölkənin ən böyük liderlərindən biri kimi statusunu möhkəmləndirməyə ümid edirdi. Lakin uzun sürən münaqişə, əksinə, onun hakimiyyəti dövründə mövqeyini əvvəlkindən daha çox zəiflədə bilər.
Avropa kəşfiyyat xidmətinin sızdırdığı məlumata istinadən, Kremldə elita daxilində sui-qəsdlərlə bağlı narahatlıqların artdığı iddia edilir. Xüsusilə, dronlardan istifadə edərək dövlət başçısını devirmək və ya hətta fiziki olaraq öldürmək cəhdləri riski ilə bağlı narahatlıqlar artır. Buna cavab olaraq təhlükəsizlik tədbirləri əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirilib: məmurların internetə qoşulmuş cihazlardan istifadəsinə məhdudiyyət qoyulub və Putinin özünün ictimai iqamətgahlarında getdikcə daha az göründüyü bildirilir.
Məqalədə Əli Xamenei ilə bağlı hadisələrə xüsusi diqqət yetirilir. Onun ABŞ və İsrailin hücumu nəticəsində ölümündən sonra Moskva rəqəmsal rabitə üzərində nəzarəti gücləndirib. Paytaxtda mobil internet müvəqqəti olaraq məhdudlaşdırılıb - rəsmi olaraq hücumlardan qorunmaq üçün, lakin hökumətin əleyhdarları bunu CCTV sistemləri vasitəsilə müşahidə ilə bağlı narahatlıqlarla əlaqələndirirlər.
Məqalədə həmçinin Putinə əvvəlki yaxınlığına baxmayaraq, hərbi dairələrdə təsirini qoruyub saxlayan və nəzəri olaraq daxili siyasi böhran vəziyyətində risk faktoru kimi qəbul edilə bilən Sergey Şoyqudan da bəhs olunur.
Azalan dəstək və loyalistlər arasında çatlar
Ümumrusiya İctimai Rəy Araşdırmaları Mərkəzinin məlumatına görə, prezidentin təsdiq reytinqi cəmi bir neçə ay ərzində 77 faizdən 65 faizə düşüb ki, bu da tammiqyaslı müharibənin başlanğıcından bəri ən aşağı göstəricidir. Bu rəqəmlərə ənənəvi olaraq ehtiyatla yanaşılsa da, azalma faktının özü artan narazılığın əlaməti ola bilər.
Diqqətəlayiq haldır ki, əvvəllər sistemə sadiq hesab edilən insanlar tərəfindən belə tənqidlər səsləndirilir. Onların arasında Viktoriya Bonya və hüquqşünas İlya Remeslo da var. Sonuncu, hökumətə qarşı açıq şəkildə çıxış etdikdən sonra psixiatrik xəstəxanaya düşüb və daha sonra qarşıdan gələn dəyişiklikləri proqnozlaşdıraraq sərt açıqlamalar verməyə davam edib.
"Varis" əməliyyatı
Tarix artıq sistem daxilində hakimiyyətin ötürülməsinin şahidi olub: 2008-ci ildə Putin faktiki təsirini saxlayaraq vəzifəsini müvəqqəti olaraq Dmitri Medvedevə verib və 2012-ci ildə Kremlə qayıdıb. Daha sonra, 2020-ci ildə konstitusiya dəyişiklikləri edilib və bu dəyişikliklər ona səlahiyyət müddətinin yenidən hesablanmasına icazə verib.
Analitiklər indi inanırlar ki, potensial varislər prezidentin yaxın çevrəsində nəzərdən keçirilə bilər.
Lakin, hətta namizəd olsa belə, varislik riskli olaraq qalır: yeni lider, araşdırmalar və siyasi qərarlar da daxil olmaqla, sələfindən uzaqlaşmağa çalışa bilər.
Güc amili və radikallaşma qorxusu
Yevgeni Priqojinin 2023-cü ildəki üsyanından sonra Kremlin nəzarətinin zəifləməsi ehtimalı barədə söhbətlər gedirdi. Lakin qısa müddət sonra onun ölümü sistemə qarşı hər hansı bir çətinliyin sərt şəkildə yatırılacağına işarə edib.
Eyni zamanda, bəzi elitalar Putinin getməsindən deyil, onu kimin əvəz edə biləcəyindən qorxurlar. Yeni liderin daha da sərt davranması və repressiv siyasətini gücləndirməsi riski var.
"Əbədi hökmranlıq" ssenarisi
Tarixən Rusiya hökmdarları nadir hallarda könüllü olaraq hakimiyyətdən gedirlər. İosif  Stalin ölkəni ölümünə qədər idarə edib və bu idarəetmə modeli etalon olaraq qala bilər.
Yaşına baxmayaraq, Putinin fiziki vəziyyəti yaxşı hesab olunur. Keçmiş Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin direktoru Uilyam Berns əvvəllər qeyd edib ki, kəşfiyyat orqanlarında Rusiya liderinin ciddi sağlamlıq problemləri ilə bağlı heç bir dəlil yoxdur.
Bundan əlavə, ömrün uzadılması imkanları ilə bağlı müzakirələr ictimaiyyət arasında yayılıb. Si Tsinpinlə görüşdə biotexnologiya və gələcək tibbin perspektivləri müzakirə edilib.
Ekspert Ceyms Rocersin qənaətinə görə, əlverişli şəraitdə Putin mümkün qədər hakimiyyətdə qalmağı, hətta Rusiyanın əsrlər boyu davam edən siyasi ənənəsinə uyğun olaraq ömürlük hakimiyyətdə qalmağı seçə bilər.(lent.az)