Qafar Çaxmaqlı: Həqiqi sülh üçün iki xalqın bir biri ilə barışması şərtdir

Vətəndaş cəmiyyətləri sülhü sürətləndirir

Erməni nümayəndələrindən ibarət qrup Bakıya gəldi

Azərbaycan və Ermənistanın vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri avqustun 8-də Vaşinqtonda qəbul edilmiş Birgə Bəyanatdan sonra müəyyənləşdirilmiş sülh gündəliyi çərçivəsində dialoqu davam etdirirlər. Noyabrın 21-də Ermənistanın vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrindən ibarət qrup Azərbaycan paytaxtına səfər edib. Bakıya gələn Ermənistan vətəndaş cəmiyyətinin nümayəndələrinə İrəvan Mətbuat Klubunun prezidenti Boris Navasardyan, politoloqlar Areq Koçinyan, Narek Minasyan, Samvel Meliksetyan və hüquq müdafiəçisi Naira Sultanyan daxildir. Bu məqsədlə Ermənistan hökuməti İrəvan-Bakı və Bakı-İrəvan çarter reyslərinin təşkili üçün təxminən 18 milyon dram ayırıb. Müvafiq qərar Ermənistan hökumətinin iclasında qəbul edilib. Erməni ekspertlərin səfəri 21-22 oktyabr tarixlərində Azərbaycan nümayəndə heyətinin Ermənistan paytaxtına səfərinə cavab olaraq həyata keçirilib. Dəyirmi masada iştirak Ermənistanla Azərbaycan vətəndaş cəmiyyətinin nümayəndələri arasında təmasların intensivləşməsinə və iki dövlətin cəmiyyətləri arasında etimadın möhkəmləndirilməsi mexanizmlərinin formalaşdırılmasına imkan verəcək. Belə görüşlər təkcə diplomatik masada deyil, həm də ictimai səviyyədə sülhə dəstəyin formalaşması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. İki ölkə arasında etimadın möhkəmləndirilməsi prosesinin artıq siyasi dairələrlə məhdudlaşmaması, cəmiyyətlərin birbaşa ünsiyyət qurmağa başlaması yeni mərhələnin başlanğıcını göstərir. Bakı ilə İrəvan arasında çarter reyslərin həyata keçirilməsi bu prosesi rəmzi mənada tamamlayır. İllərlə davam edən düşmənçilik atmosferindən sonra bu cür addımlar xalqlar arasında real ünsiyyətin və qarşılıqlı inamın bərpasına yönəlib. Ən önəmlisi budur ki, bu təşəbbüslər Qərbin vasitəçiliyi və ya diktəsi olmadan baş verir. Uzun illər ərzində Qərb institutları bölgədə “sülh təşəbbüskarları” rolunda çıxış edərək prosesə öz maraqlarını daşıyırdı. İndi isə Azərbaycan və Ermənistan öz iradələri ilə, heç bir kənar müdaxilə olmadan etimad quruculuğu istiqamətində real addımlar atırlar. İki ölkənin vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri heç bir xarici vasitəçi olmadan, birbaşa ünsiyyət formatında bir araya gəlirlər.

Türkiyənin Ərciyəs Universitetinin professoru, ermənişünas-alim Qafar Çaxmaqlı Sherg.az-a bildirib ki, Azərbaycan və Ermənistan arasında imzalanacaq yekun sülh sazişini real və dayanıqlı barışığa çevirmək üçün vətəndaş cəmiyyəti institutlarının qarşılıqlı əlaqəsi, görüşü və təması olduqca vacibdir. Alim vurğulayıb ki, ictimaiyyət nümayəndələri arasındakı təmaslar iki xalqı həqiqi sülhə doğru aparacaq əsas faktorlardan biridir:

"O baxımdan İrəvanda və ardınca Bakıda bu cür görüşlərin təşkil edilməsi ümumi sülh prosesinə ciddi töhfədir. Hələ sülh sənədi paraflanmazdan öncə fikirlər var idi ki, vətəndaş cəmiyyətinin nümayəndələri bir-biri ilə görüşsünlər, media da bu işə xüsusi diqqət ayırsın. Hətta münaqişə dövründə də bənzər təşəbbüslər edilmişdi. 2001-ci ildə Azərbaycandan bir heyət Ermənistana getmişdi və o heyətin tərkibində mən də var idim. Amma həmin dövrdə bu metodun işləməsi mümkünsüz idi. Torpaqlarımız işğal altındaydı. Təbii ki, ərazilərimizi düşməndən təmizləmədən iki xalq arasında əməkdaşlıq formatının müsbət nəticə verməsi gözlənilə bilməzdi. İndi vəziyyət tamam başqadır. Torpaqlarımız azaddır, suverenliyimiz tam bərpa olunub və yekun sülh sazişinin imzalanması an məsələsidir. Yaxın zamanda ehtimal ki, yekun sənədə imza atılacaq. Bu mənada vətəndaş cəmiyyətləri institutlarının əlaqələrinin yenidən bərpasına və daha intensiv şəkildə münasibətlərin qurulmasına ehtiyac yaranıb".

Q.Çaxmaqlı diqqətə çatdırıb ki, Ermənistan hökumətinin prosesə xüsusi diqqət ayırması və maliyyələşdirməsi də göstərir ki, İrəvan vətəndaş cəmiyyətlərinin təmaslarını önəmsəyir:

"Ermənistan QHT nümayəndələri arasında Azərbaycanı yaxşı tanıyan, dilimizi bilən, əlaqələrin qurulmasında səmimi olanlar var. Hətta erməni türkoloqlar da belə görüşlərdə iştirak edə bilərlər. Hesab edirəm ki, bu, çox yaxşı bir formatdır. Gələcəkdə media nümayəndələri də qarşılıqlı səfərlər edə bilərlər. Xalqlar arasında təmaslar olmasa, həqiqi barışıqdan söhbət gedə bilməz. Yekun sülh sənədi iki dövlətin iradəsi olsa da, ümumi və tam barışıq sayılmır. Sülh üçün iki xalq da bir-biri ilə barışmalıdır. İki qonşu dövlət və xalq arasında əməkdaşlıq zəruridir, qaçılmazdır. Erməni mətbuatının yazdığına görə, eyni format Türkiyə ictimaiyyəti ilə də həyata keçiriləcək. Bunun effektli olacağı və intensivləşəcəyi qənaətindəyəm".