Qafqazdan digər dünyaya açılan qapı: Ən dərin mağara və onun unikal ekosistemi

Qərbi Qafqazın Arabika massivində gizlənmiş Veryovkina mağarası dünyanın ən dərin mağaralarından biri hesab olunur. Hazırlıqsız insanlar üçün buraya enmək ölümcül risk daşıyır və sağ qalmaq şansı demək olar ki, yoxdur.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə Ratqers Universitetinin təkamül biologiyası üzrə mütəxəssisi Skott Trevers "Forbes" nəşrindəki məqaləsində danışıb.

Ən dərin nöqtəyə enmək onilliklər çəkib

Veryovkina mağarasının maksimal dərinliyi 2212 metrdir. Bu həddə çatmaq üçün təxminən 30 ekspedisiya və onilliklər tələb olunub.

Treversin bildirdiyinə görə, mağara ilk dəfə 1968-ci ildə rusiyalı speleoloqlar tərəfindən kəşf edilib. Lakin uzun müddət yetərincə araşdırılmayıb. Yalnız 2000-ci illərdə "Perovo-Speleo" komandası mağara üzərində yenidən işə başlayıb və onun əsl dərinliyini kəşf edib.

Trevers vurğulayıb ki, Veryovkina mağarasına enmək son dərəcə çətin sınaqdır. Burada dik şaxtalar, dərin uçurumlar və klaustrofobik dar keçidlər labirint yaradır. Hər bir yeni hissə yaxşıca öyrənilmədən eniş mümkün deyil.

Mağarada sağ qalmaq mümkün deyil

Mağaranın təhlükəsi hər ekspedisiyada özünü göstərir. Təəssüf ki, bura enən hər kəs geri qayıda bilməyib.

2018 və 2021-ci illərdə mağarada iki rus speleoloqunun cəsədləri tapılıb. Onlardan biri güclü sel nəticəsində, digəri isə hipotermiyadan (bədənin həddindən artıq soyuması) həyatını itirib.

2018-ci ilin sentyabrında isə "Perovo-Speleo" komandası, o cümlədən "National Geographic" fotoqrafı Robbi Şoun, mağaranın qəfil sel basması nəticəsində ölümdən çətinliklə xilas ola bilib.

Tamamilə qaranlıqda yaşayan qeyri-adi canlılar

Veryovkina mağarasını unikal edən təkcə onun dərinliyi deyil. Burada tam qaranlığa və ekstremal soyuğa uyğunlaşmış nadir canlılar yaşayır.

Ən qəribə mağara sakinləri

Plutomurus ortobalaganensis – gözləri olmayan və uzun bığcıqları olan bir həşərat. İlk dəfə 1980 metr dərinlikdə, qonşu Krubera mağarasında tapılıb. O, mikroskopik göbələklərlə qidalanır.

Xiphocaridinella demidovi – bitkilərin olmadığı mühitdə yaşaya bilən mağara kreveti. Suyun gətirdiyi üzvi materiallarla qidalanır.

Duvalius abyssimus – görmə qabiliyyətini və piqmentasiyanı itirmiş böcək. Yalnız toxunma və iy bilmə hissi ilə hərəkət edir.

Heterocaucaseuma deprofundum – dünyada ən dərin mağarada yaşayan qırxayaq növü.

Trevers qeyd edib ki, bu canlılar demək olar tamamilə səthdən təcrid olunmuş bir ekosistemdə yaşayır. Alimlər düşünür ki, bu ekosistemin öyrənilməsi, Mars və Yupiterin buzla örtülü peyklərində həyat ehtimalına dair ipucları verə bilər.

Veryovkina mağarası təkcə yerin ən sirli yerlərindən biri deyil, həm də Yer kürəsindən kənarda həyatın necə ola biləcəyini başa düşmək üçün bir açardır.

Qeyd edək ki, Veryovkin Gürcüstanın şimal-qərbində, Qərbi Qafqazın Qaqra silsiləsindəki mağaradır. Mağara Abxaziyanın Arabika yayalasında yerləşir. Mağarının öyrənilən hissəsinin dərinliyi 2017-ci ildə toponomik çəkilişlər nəticəsində müəyyənləşdirilib - 2204 metr. Bu göstərici ilə o Krubera mağarasını 7 metr üstələyib. Rekord göstərici sifon keçidləri nəzərə almadan qeydə alınlb. 2018-ci ilin martında həyata keçirilən ekspedisiyada Sonuncu Nemo dayanacağı sifon gölünün dərinliyi də ölçülmüş və ümumi dərinliyə 8 metr əlavə olunub - 2212 metr. Mağaraya olan yeganə giriş 3X4 ölçüsündə olub Krepost dağı ilə Zont dağı arasında olan aşırımda yerləşir. Giriş quyusunun dərinliyi 32 metrdir.

Aydın