Tarixdə ən bahalı beş hərbi təyyarə

Yeni hərbi təyyarələr, sadəcə, uçan maşınlar deyil. Onlar güc nümayişi, mühəndislik mərhələləri və bəzən insanlığın yaratdığı ən mürəkkəb texniki sistemlərdir. Eşelonlaşdırılmış hava hücumundan müdafiəni yara bilən “stealth” bombardmançılardan tutmuş dövlət təhlükəsizliyi üçün yaradılan hava komanda məntəqələrinə qədər- aşağıda tarixdə hazırlanmış ən bahalı beş hərbi təyyarə təqdim olunur.

1. B-2 Spirit
B-2 Spirit tarixdə ən bahalı təyyarə titulunu bu günədək qoruyub saxlayır. ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri və Pentaqonun məlumatına görə, 1997-ci ilə qədər proqramın ümumi dəyəri 21 təyyarə üçün 44,75 milyard dollar olub. Bu isə hər bir bombardmançının təxminən 2 milyard dollara başa gəlməsi deməkdir.

HHQ inflyasiyaya uyğunlaşdırılmış rəsmi rəqəmlər açıqlamadığı üçün analitiklər adətən sənədləşdirilmiş “bir təyyarəyə 2 milyard dollar” göstəricisinə istinad edirlər. Ümumilikdə 21 ədəd B-2 Spirit istehsal olunub, onlardan 19-u bu gün də xidmətdədir.

2. VC-25B “Air Force One”
VC-25B - ABŞ prezidentinin istifadə edəcəyi təyyarədir. Bu, hərbi məqsədlər üçün yaradılan ən bahalı təyyarələrdən biridir.

2018-ci ildə ABŞ HHQ Boeing şirkəti ilə iki 747-8 sərnişin təyyarəsinin yeni nəsil Air Force One-a çevrilməsi üçün 3,9 milyard dollarlıq müqavilə bağlayıb. İnflyasiya və əlavə xərclər daxil edildikdə, hər bir təyyarənin real dəyərinin 2–2,5 milyard dollar olduğu təxmin edilir - bu, istismar xərcləri nəzərə alınmadan verilən rəqəmdir.

3. B-21 Raider
B-21 Raider bu siyahıda hələ inkişaf mərhələsində olan yeganə təyyarədir, lakin buna baxmayaraq ən bahalı təyyarələr sırasında yer alır. ABŞ HHQ təyyarənin 2022-ci il qiymətləri ilə orta alış dəyərini 692 milyon dollar səviyyəsində müəyyən edib.

Açıq mənbələrə əsasən, real dəyərin inflyasiya və əlavə texniki xərclərdən asılı olaraq bir təyyarə üçün 750–800 milyon dollar arasında dəyişəcəyi göstərilir. Bu rəqəm B-2 ilə müqayisədə ucuz görünə bilər, lakin nəzərdə tutulan ən azı 100 ədədlik alış planı və bunun 145-ə qədər artma ehtimalı məbləği yenə də nəhəng edir.

4. F-22 Raptor
Elmi-tədqiqat, təcrübə-konstruktor işləri və infrastruktur xərcləri nəzərə alındıqda, hər bir F-22 təyyarəsi ABŞ-a təxminən 350–360 milyon dollara başa gəlib. Proqramın ümumi dəyəri 67,3 milyard dollar, istehsal edilən təyyarələrin sayı isə 195 olub.

Bu, F-22 Raptor-u tarixdəki ən bahalı qırıcı təyyarələrdən birinə çevirir və planlaşdırılan 750 ədədlik sifarişin niyə dörd dəfə azaldıldığını da izah edir. Hazırda ABŞ HHQ-in xidmətində təxminən 180 F-22 mövcuddur.

5. F-35 Lightning II
F-35 yığım dəyərinə görə ən bahalı təyyarə olmasa da, şübhəsiz ki, tarixdəki ən bahalı silah proqramıdır. ABŞ Hesablama Palatasının məlumatına görə, F-35 proqramının tam həyat dövrü (tərtibat, istehsal, istismar və texniki xidmət daxil olmaqla) 2070-ci ilə qədər 1,7 trilyon dolları aşacaq.

Bu, ABŞ ordusunun bütün F-35 parkını nəzərə aldıqda hər bir təyyarəyə görə 400 milyon dollardan çox xərc deməkdir - bu da F-35-i tarixdəki ən bahalı döyüş təyyarələrindən birinə çevirir.

Yığım dəyəri variantdan asılı olaraq 80–120 milyon dollar arasında dəyişir. Artıq ABŞ-ın üç qoşun növünə və 20-dən çox müttəfiq ölkəyə 1000-dən çox F-35 təhvil verilib. İstehsalın ən azı 2040-cı illərə qədər davam edəcəyi gözlənilir.

Hazırladı:

S.ELAY

XQ