Qanunvericilik müstəvisində heyvanlarla rəhmsiz rəftar edilməsinə qarşı mübarizə

“Heyvanlarla rəhmsiz rəftar edilməsi təkcə hüquqi və etik deyil, həm də insani bir məsələdir. Təəssüf ki, hər gün dünya üzərində milyonlarla heyvan insanların qeyri-insani davranışlarına məruz qalır. Bir sıra ölkələrdə bu cür davranışlar artıq qanunla qadağan edilsə də, bəzi yerlərdə hələ də bu məsələnin üzərindən sükutla keçilir”.

Bunu Moderator.az-a hüquqşünas Yunis Xəlilov  deyib.

Onun sözlərinə görə,heyvanlar təbiətin bizə bəxş etdiyi ən qiymətli varlıqlardır, lakin son dövrlərdə onlara qarşı zorakılıq və təhqir cəmiyyətdə geniş yayılmaqdadır:

“Dünya ölkələrinin qanunvericiliyinə nəzər saldıqda, aydın görmək olar ki, sözgedən məsələyə qarşı mübarizə gün keçdikcə daha da aktuallaşmağa başlayır. Düzdür, əksər ölkələrin, o cümlədən Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyində heyvanlar hüquq subyektləri kimi tanınmırlar. Bu o deməkdir ki, dünya təcrübəsində heyvanlara qarşı olan davranışlar əksər hallarda mülkiyyət hüquqları çərçivəsində tənzimlənir. Yəni heyvanlar hüquqi olaraq insanlarla bərabər hüquqlara sahib deyillər, lakin onların qorunması və rifahı ilə bağlı qaydalar mövcuddur.

Müəyyən ölkələrdə heyvanlara qarşı zorakılığa görə cəzalar arasında maddi cərimələr, azadlıqdan məhrum etmə cəzaları və hətta müəyyən hallarda heyvanlara qarşı zorakılıq edən şəxslərin ömürlük heyvan saxlamaq hüququndan məhrum edilməsi kimi tədbirlər yer alır. Ümumiyyətlə, bu cür qanunlar hər bir halda heyvanları qorumağa və onların rifahını təmin etməyə yönəlib. Bir çox ölkələrdə hətta bu qanunların tətbiqini həyata keçirən xüsusi orqanlar (məsələn, heyvanları qoruma təşkilatları, yerli polis və s.) vardır. Onlar həm də ictimaiyyəti bu sahədə maarifləndirmə məqsədilə fəaliyyət göstərirlər. Məsələn, Almaniya heyvanların qorunmasına dair çox ciddi qanunlar qəbul etmişdir. Hətta 2002-ci ildən etibarən Almaniya Əsas Qanununa heyvanların rifahı və qorunması ilə bağlı xüsusi maddə daxil edilib. Belə ki, əsas Qanunun 20a maddəsində deyilir: “Gələcək nəsillərə qarşı öz məsuliyyətini də nəzərə alaraq, dövlət təbiətin və heyvanların həyat təmələlərini qanunvericiliklə qoruyacaq və hüquq və ədalətə uyğun olaraq icra və məhkəmə tədbirləri ilə bu məqsədi həyata keçirəcək, bütün bunlar konstitusiyaya uyğun olaraq gerçəkləşəcəkdir”.

Almaniyada heyvanlar hüquqi şəxs kimi qəbul edilməsələr də, göründüyü kimi onlara qarşı zorakılıq qadağandır. Ölkədə heyvanlara qarşı zorakılığa görə cərimə və hətta həbs inzibati tənbeh tədbirləri tətbiq olunur”.

Hüquqşünas onu da əlavə edib ki, Böyük Britaniyada, xüsusilə İngiltərədə və Uelsdə 2006-cı ildə “Animal Welfare Act” (“Heyvanların Rifahı Qanunu”) adlı qanun qəbul edilib:

 “Bu qanun heyvanlara qarşı zorakılığa görə cəzalar (cərimələr, həbs, və s.) nəzərdə tutur. Qanunda həmçinin heyvanların saxlanması, qidalanması və qulluq edilməsi ilə bağlı qaydalar vardır. 

ABŞ-da heyvanların qorunmasına dair bir çox federal və ştat qanunları mövcuddur. Ölkədə "Animal Welfare Act" (1966) adlı qanun xüsusilə heyvanların tədqiqatlarda istifadə edilməsi ilə bağlı tələbləri və onları qorumağa yönəlmiş hüquqi qaydaları nizama salır. Heyvanların təhqir edilməsi və ya zərər görməsi, müxtəlif ştatlarda çox ciddi şəkildə cəzalandırılır. 

Avstraliyada isə ölkənin hər bir əyaləti və ərazisi özünün heyvan rifahı ilə bağlı qanunlarını tətbiq edir. Məsələn, Yeni Cənubi Uels əyalətində "Prevention of Cruelty to Animals Act" qüvvədədir və bu qanun heyvanların zorakılığa qarşı qorunmasını nəzərdə tutur. Avstraliyada heyvanlara qarşı zorakılıq edənlərə qarşı cərimələr, həbs tənbehi və ya işdən çıxarılma kimi tədbirlər tətbiq olunur”.

“Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 274.1-ci maddəsinə görə heyvanlarla rəhmsiz rəftar edilməsinə, yəni onlara ağrı, əzab, işgəncə verilməsinə, onların döyülməsinə və ya döyüşdürülməsinə görə bunu törədənlər beş yüz manatdan səkkiz yüz manatadək məbləğdə cərimə edilir.

Adı çəkilən məcəllənin 274.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş əməllər nümayişkaranə şəkildə, o cümlədən mediada nümayiş etdirilməklə törədildikdə buna yol verənlər səkkiz yüz manatdan min manatadək məbləğdə cərimə edilir.

Həmin məcəllənin 274.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş əməllər heyvanın şikəst edilməsinə səbəb olduqda min manatdan min beş yüz manatadək məbləğdə cərimə edilir.

Eyni əməllər heyvanların tələf edilməsinə səbəb olduqda isə min beş yüz manatdan iki min manatadək məbləğdə cərimə edilir, yaxud işin hallarına görə, xətanı törədənin şəxsiyyəti nəzərə alınmaqla, bir ayadək müddətə inzibati həbs tətbiq olunur”,- deyə hüquqşünas şərh edib.

Y.Xəlilov onu da əlavə edib ki,  Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 274-1-ci maddəsinə əsasən isə heyvanlarla rəhmsiz rəftarın təbliğ edilməsinə və ya heyvanlarla rəhmsiz rəftara açıq çağırışlar edilməsinə, bu cür rəftarı özündə əks etdirən materialların kommersiya məqsədləri üçün istifadə edilməsinə görə min manatdan min beş yüz manatadək məbləğdə cərimə edilir, yaxud işin hallarına görə, xətanı törədənin şəxsiyyəti nəzərə alınmaqla, bir ayadək müddətə inzibati həbs tətbiq olunur. Beləliklə, sonda onu deyə bilərik ki, heyvanlarla rəhmsiz rəftarın qarşısını almaq insanın təbiətə və digər canlılara qarşı məsuliyyətini dərk etməsini şərtləndirir. Bu, həm hüquqi, həm də əxlaqi bir məsələ olaraq gələcək nəsillərə daha şəfqətli və ədalətli bir dünyanı miras qoymağın əsasını təşkil edir.