Qarabağ itirildi Putinin planı necə fiaskoya uğrayır?

Bu gün Rusiya getdikcə əyləcləri sıradan çıxmış, yüksək sürətlə uçuruma doğru hərəkət edən avtomobili xatırladır. Hakimiyyət vəziyyətin nəzarətdə olduğunu iddia edir, cəmiyyət panikaya düşməməyə çağırılır, hər cür şübhə və tənqid isə zərərli elan olunur. Lakin qarşıdakı yol təhlükəlidir və bu hərəkəti dayandırmaq artıq mümkünsüz görünür.

KONKRET.az xəbər verir ki, ölkə daxilində sosial-iqtisadi mənzərə getdikcə qaralır. Qiymətlər artır, real gəlirlər azalır, Ukraynaya qarşı aparılan müharibənin nəhəng xərcləri büdcəyə ciddi təzyiq göstərir. Sanksiyalar Rusiyanın maliyyə resurslarına, texnologiyalara və bazarlara çıxışını məhdudlaşdırır. Buna baxmayaraq, rəsmi hesabatlarda vəziyyət nikbin təqdim olunur və bu, vətəndaşların gündəlik həyatında gördükləri reallıqla kəskin ziddiyyət təşkil edir. İqtisadi çətinliklər fonunda cəmiyyətdə çıxılmazlıq və ümidsizlik hissi getdikcə dərinləşir.

Bu böhranın əsas səbəbi Moskvanın Ukrayna hesabına təsir dairəsini güc yolu ilə genişləndirmək cəhdidir. “Rusların müdafiəsi”, “denasifikasiya”, “nasizmə qarşı mübarizə” kimi şüarlarla əsaslandırılan işğalın arxasında isə köhnə imperiya ambisiyaları dayanır. Paradoks ondadır ki, Rusiya onsuz da nəhəng ərazilərə malikdir, lakin bu torpaqların böyük hissəsi yoxsulluq, demoqrafik geriləmə və infrastruktur çatışmazlığından əziyyət çəkir, halbuki ölkə zəngin təbii resurslara sahibdir.

Reallıqda müharibə Rusiyaya nə təhlükəsizlik, nə nüfuz, nə də yeni imkanlar qazandırdı. Əksinə, uzunmüddətli münaqişə dövlətin zəif tərəflərini üzə çıxardı, resursları tükətdi və manevr imkanlarını azaltdı. Daxili problemlər dərinləşdikcə sabitlik də getdikcə daha kövrək xarakter alır.

Ən ağır nəticələr isə insan itkiləridir. Minlərlə rusiyalı, xüsusilə milli azlıqların nümayəndələri və kasıb regionların sakinləri başa düşmədikləri bir müharibədə həyatlarını itirirlər. Bu isə cəmiyyətdə ədalətsizlik hissini və daxili parçalanmanı daha da gücləndirir.

Ukrayna müharibəsi Rusiyanın postsovet məkanındakı təsirinə də ciddi zərbə vurub. Uzun illər Moskvanın xüsusi maraq zonası sayılan Cənubi Qafqaz faktiki olaraq onun nəzarətindən çıxır. Qarabağ məsələsi vaxtilə Kremlin əsas təzyiq alətlərindən biri idi. Lakin 44 günlük müharibədən və sonrakı proseslərdən sonra bu “kozır” əhəmiyyətini itirdi.

Bu prosesdə Azərbaycan həlledici rol oynadı. Qarabağda qələbədən sonra mövqelərini möhkəmləndirən və Türkiyə ilə strateji müttəfiqliyə söykənən Bakı regionda müstəqil və özünə inamlı oyunçuya çevrildi. Rusiya isə əsas vasitəçi və təhlükəsizlik qarantı statusunu qoruyub saxlaya bilmədi. Bu, region ölkələri üçün açıq mesaj oldu: Moskva artıq şərtsiz güc mərkəzi deyil.

Boşluq isə dərhal doldurulur. ABŞ Cənubi Qafqazda və Mərkəzi Asiyada diplomatik fəallığını artıraraq həm Rusiyaya, həm də Çinə alternativ təsir mərkəzi kimi çıxış edir. Region dövlətləri getdikcə daha praqmatik davranır və Moskva ilə məhdudlaşmayan tərəfdaşlıq axtarışına çıxırlar.

Rusiya üçün risklər bununla bitmir. Moldovada Dnestryanı ərazilərin taleyi də yenidən gündəmə gəlib. Prezident Maya Sandunun son açıqlamaları bu separatçı bölgənin yenidən Kişinyovun konstitusion nəzarətinə qaytarıla biləcəyinə işarə edir. Eyni zamanda, Moldovanın Rumıniya ilə birləşməsi perspektivi (Rumıniyanın NATO üzvü olduğunu nəzərə alsaq) Moskvanın regiondakı təsirini daha da azalda bilər.

Oxşar ssenarilər Abxaziya və Cənubi Osetiya üçün də istisna deyil. Rusiyanın bu “dondurulmuş münaqişələri” uzun müddət maliyyə və hərbi resurslarla saxlamaq imkanı getdikcə məhdudlaşır, halbuki digər beynəlxalq oyunçuların marağı artır.

Bütün bunların fonunda Kremlin qonşu dövlətlərə münasibətdə sərgilədiyi aqressiv ritorika xüsusilə diqqət çəkir. Dialoq və etimadın bərpası əvəzinə, Moskva Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələrinin suverenliyini şübhə altına alan təhdidedici açıqlamalara göz yumur. Bu isə artıq güc nümayişindən çox, itirilmiş təsiri sözlə kompensasiya etməyə çalışan aciz davranış təsiri bağışlayır.

Nəticə etibarilə, Ukrayna böhranı Rusiyanı qlobal inkişaf yolundan kənara itələyib. Bir zamanlar böyük güc iddiasında olan ölkə bu gün daha çox qeyri-sabitlik və problemlər mənbəyi kimi qəbul edilir. Beynəlxalq əlaqələr zəifləyir, etimad itir, təsir dairəsi daralır. “Əyləcsiz avtomobil” isə hələ də yoluna davam edir və əsas sual artıq qəzanın olub-olmayacağı deyil, onun nə qədər ağır nəticələr doğuracağıdır.

Tərcümə etdi: Müşviq Tofiqoğlu