Icma.az
close
up
RU
Menu

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Evinin sökülməməsi üçün altından yol çəkdi

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Qasım bəy Zakirdən üzü bu yana

Qasım bəy Zakirdən üzü bu yana

Kulis.az saytından əldə olunan məlumata görə, Icma.az məlumat yayır.

Kulis.az Cavanşir Yusiflinin "Qasım bəy Zakirdən üzü bu yana" yazısını təqdim edir.

...Nələr dəyişdi? Dəyişən iqlimi (poeziyada iqlim dəyişikliyi) hiss etmək, tutmaq və qavramaq hər deyəndə, hər arzu edəndə alınmır. İctimai həyatdakı bütün olar-olmazlar, eybəcərliklər, maneə və çəmbəri sıxılıb boğulan gərginliklər bütün zamanlarda bəlli missiyanı boynuna götürən söz sərrafının dünyaya gəlişi ilə ifadə olunur. Tablo, kətan hazır, malbert sizi gözləyir, onun üzərinə ilk hansı boyanı çəkəcəyindən çox şey asılıdır, ya bu sırf avanqard düşüncə məhsulu, ya da həmin sıxıntı və eybəcərlilklərin tikanını elə tikan kimi rəsm edən mənzərə olacaq. Şeir, poetik düşüncə ifadə aktından qabaq, hər şeydan öncə, həmin ağ kətandır. Bu ağ kətanın üstündə Vaqifin və Zakirin "Durnalar"ını (bağrı daşa dönmüş...) təsəvvür edin. Janrları bu müqayisə əsasında anlamaq olarmı? Qasım bəy Zakirin leksikası ona qədərki və müəyyən mənada ondan sonrakı poetizmlərdən dəfə-dəfə fərqlənir. Bunun səbəbi nədir? Çünki Zakir bu işə ilk girişən, fırçanı əlinə ilk alan insandır, fırçanı boyaya elə batırmış kimi, o rənglər bu gün də canlıdır, silinməz və parlaqdır. Zakir satirası özündən əvvəlki və sonrakı bütün gözəl bədii əsərlərin məhək daşıdır, onların daha düzgün oxunması üçün meyar və dəyərdir. Bəzən bir şair elə dilinin "kobudluğu" və leksikasının "anormallığı" ilə milli ədəbiyyatın meydana gəldiyi bütün əsrləri qovuşdurur, hətta olur ki, bircə misranın, bircə deyimin içində.

O parçanın üstündən o qatı, sarmaşıq boyanı silmək istədikdə, rəng rəngə qarışır, yeni çalarlar yaranır, dəyişən iqlimin sözü, şeiri necə dəyişdiyini bəlləyir. Yaşadığı dövrdə onlarla şair, onlarla söz adamının içində "ətraf mühitə", dəyişən, yaxud dəyişkən iqlim çərçivəsinə onun qədər həssas ikinci bir şair yoxdur. Zakir elə bir hadisədir ki, onu oxuyanda, yəni onun zamanı dil açıb danışanda ən mükəmməl qəzəllər, eşq nəğmələri bir anlıq susur, bu mətnlər, bəlkə həmin kontekstdə, o dövrün iqlim şərtləri içində çox mənasız görünür, Zakir yazdığı dildə zaman içində sonralar böyük nəsr əsərlərinin yaranmasının müjdəçisidir. İndi satira, satirik poeziya, demək olar, yoxdur. Ümumən bizdə satirik ədəbiyyata münasibət birmənalı deyil. Bəzən satirik mətnlər ümumi ədəbi prosesdə "yad cisim" kimi qavranılır...

Sosial mahiyyətli ədəbiyyat müstəvisində hər şey Zakiri və Sabiri anlamaqdan başlayır. Yalnız bundan sonra müasir ədəbiyyatın yönünü müəyyənləşdirə və o mətnləri uyğun şəkildə təhlil edə bilərik. Zakirin satirik şeirləri ilə Axundzadənin komediyaları bütün hallarda Azərbaycan bədii nəsrinin köklü-köməcli yaranış mühitini şərtləndirir. O dühalar olmasaydı, Yusif Vəzirin "Studentlər" və digər millətçiliklə aşılanmış əsərləri meydana gəlməzdi, yaxud bu əsərlər də, öz növbəsində, İsmayıl Şıxlı, Yusif Səmədoğlu, Anar, Elçin, Əkrəm, Mövlud, Sabir Azəri və digər naşirlərin ciddi nəsr əsərlərinə heç zaman kəsilməyən impulslar verməzdi. Alber Kamünün bir deyimi var: "İnsan böyük addımlar atmağa qadirdir, indi bunu bilir, dərk edirəm. Ancaq bununla yanaşı güclü hissiyyat sahibi deyilsənsə, bu artıq ciddi nələrsə törətməyəcək, buna əmin olun." Janrların meydana gəlməsində, hansı şairin hansı janra üstünlük verməsi məsələsi də məhz, bu iki nəsnənin vəhdəti ilə müəyyən edilə bilər. İndi nə qədər hərcayi, boşu-boşuna sevgi şeirləri yaranır, indi nə qədər epitet və metaforalarla aşıb-daşan (boğulan), müqayisə üstündə dayanıb duruş gətirən bədii parçalar yaranır. Onlar yarandıqları kimi izsiz yox olub gedirlər. Bu parçalar, qafiyələrin, epitet və digər fiqurların sənin nəfəsini qabaqladığı məqamların ifadəsidir, başqa nəsə deyil. Buna görə ən gözəl şeirlər elə "qafiyəsiz", bu baxımdan "lal" mətnlərdir.

"Bu tip mətnlərin əsas özəlliyi nədir?" soruşulsa, ilk olaraq ictimai sferada baş alıb gedən hadisələrə həssaslığın vacibliyini vurğulamaq olar. İndi ard-arda sevgi, vətən eşqi və sair mövzularda yazılan şeirlərin böyük əksəriyyəti keçən əsrlərdə, Vaqifin, Zakirin dövründə (bəlkə onlardan da çox qabaq - !) zaman içində itib-batmış mətnlərin o toz dumanından sıyrılıb, yol alıb təkrar gəlişinə oxşayır. Yəni, dünyada bir dəfə meydana gələn təyinatsız şeirlər və amorf mətnlərin sırası zamanla təkrar-təkrar üfüqlərdə görsənə bilir, üzdən bu gün qələmə alınana oxşasalar da. Mükəmməl mətnlər təkrarsız olur, zəif şeirlər, zəif əsərlər həmişə təkrarlanır və köhnəlir. Ən yaxşı, sənət baxımından, zəmanənin suallarından suallar düzəldən əsərlər milli bədii yaddaşa zamanla yığılan enerjinin müəyyən həddə çatmasından törəyir. Zamanı ötüb keçir.

Nizamini dərin hissiyyatlı kadrlar öyrənməlidir - Cavanşir Yusifli yazır... Dəhşətli iztirab yenidən başlayır Anarın sərbəst şeir yazmağına inanmaq
Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:183
embedMənbə:https://kulis.az
archiveBu xəbər 10 Dekabr 2024 11:39 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see344

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see337

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see336

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see285

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see273

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see266

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see263

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see263

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see236

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see233

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see225

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see222

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see218

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see217

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see214

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see206

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see198

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see192

Evinin sökülməməsi üçün altından yol çəkdi

19 Noyabr 2026 01:37see173

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see173
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri