Qərbə alternativ Şərq Deputat yazır...

Çində keçirilən Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) növbəti saamiti həm əhatəliyinə, həm də qəbul etdiyi qərarlara görə mühüm bir sammit sayılır. Samitə üzv 10 ölkədən başqa tərəfdaş 15 ölkənin dövlət və hökumət başçıları qatılmışdır. Son 30 ildə ilk dəfədir bu sayda Asiya, Yaxın Şərq, Afrika ölkələri bir araya gəlirlər. Sammitin siyasi tərəfləri kifayət qədər genişdir. Amma biz onun iqtisadi tərəflərinə toxunmaq istərdik.

Əvvəlcə qeyd edim ki, sammit ABŞ-nın bir çox üzv ölkələrə ciddi iqtisadi təzyiqlərinin baş verdiyi bir şəraitdə keçirilir. Yəni, bu şəraitdə yeni iqtisadi imkanların tapılması xüsusi maraq kesb edir.

ŞƏT üzvlərinin iqtisadi gücü və imkanları kifayət qədər böyükdür. Belə ki, təşkilat iştirakçılarının məcmu ÜDM-i 26 trln dollar təşkil edir ki, bu da qlobal ÜDM-in 30%-i deməkdir. Təşkilat üzvlərinin əhalisi 3.3 mlrd nəfər təşkil edir ki, bu da planetin əhalisinin 41%-dir. Bundan başqa təşkilat üzvləri dünya karbohidrogen ehtiyatlarının 41%-nə, elmi patentlərin 30%-nə və nadir elementlərin ixracının 45%-nə sahibdirlər.

Sammitdə mühüm iqtisadi planlar elan edildir. Belə ki, ilk dəfə olaraq ŞƏT İnkişaf Bankının yaradılması bəyənildi. Bu Beynəlxalq Valyuta Fondu və Dünya Bankına alternAtiv struktur kimi formalaşacaq.

“Böyük Avrasiya” iqtisadi layihəsinin başlanılması elan edildi. Layihə çərçivəsində infrastruktur, enerji və hərbi sahədə əməkdaşlığın gücləndirilməsi nəzərdə tutulur. Bu layihə 2035-ci ilə qədər 7-9 trln dollarlıq iqtisadi effekt yarada biləcəkdir.

Mühüm məsələlərdən biri ilk dəfə olaraq Avrasiya Reytinq Agentliyinin yaradılmasının bəyan edilməsi oldu. Agentlik Moody’s, S&P и Fitch -dən fərqli metodologiya ilə ölkələrin və şirkətlərin kredit qabiliyyətinin qiymətləndirəcəkdir.

Yəni, göründüyü kimi bu sahələrdə uzun illərdir dominant olan Qərb strukturlarına alternativ Şərq strukturları formalaşmaqdadır.

Azərbaycan 2016-cı ildə ŞƏT-nin dialoq üzrə tərəfdaşı statusuna malikdir. Keçən dövrdə Azərbaycan ardıcıl olaraq təşklat üzvləri ilə iqtisadi əməkdaşlığı gücləndirmişdir. Təkçə keçən il Azərbaycanın ŞƏT üzv ölkələrə ixracı 8.3mlrd dollar təşkil etmişdir ki, bu əvvəlki il ilə müqayisədə 27%-lik artım deməkdir. Çinlə ticarət həcmi record həcmi - 3.1 mlrd dollar keçimişdir.

Eyni zamanda Azbaycan Trans Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun əsas həlqəsidir. Təkcə bu ilin 6 ayında bu marşrut ilə Azərbaycan ərazisindən daşınan yüklərin həcmi 4.2mln tonu keçmişdir.

Regionda sülhün təmin olunması və Azərbaycan Prezidentinin təşəbbüslərinin həm Şərqdə, həm də Qərbdə dəstəklənməsi ölkəmiz üçün mühüm geo-iqtisadi imkanlar yaradır. Şərq və Qərb arasında mühüm körpü rolunu oynayan Azərbaycanın Avrasiyanın Şərqini əhatə edən ŞƏT ilə əməkdaşlığının güclənməsi ölkəmizin çox vektorlu siyasətinə və milli maraqlarına da uyğundur. Nəzərə alsaq ki, ŞƏT-nın hazırkı 10 üzvündən 3-cü Türk Dövlətləri Təşkilatın üzvü, 1-i qardaş Pakistan, digərləri isə ölkəmizin sıx iqtisadi partnyorlarıdır – o zaman bu təşkilatı Azərbaycanın Şərqdə iqtisadi maraqlarının təmin olunması üçün əlverişli platforma hesab etmək olar.

Tahir Mirkişili
Milli Məclisin deputatı