Qlobal istiləşmə niyə daşqınlar və qasırğalar yaradır? SƏBƏBLƏRİ

Qlobal istiləşmə ilə planetin havası nəinki isti, həm də ekstremal olur.

Son həftələrdə leysan yağışlar Afrika, Avropa, Asiya və ABŞ-ın bəzi yerlərində yüzlərlə insanın ölümünə səbəb olan daşqın və torpaq sürüşməsinə səbəb olub. 

Lent.az-ın məlumatına görə, “Bloomberg” yazır ki, iqlim dəyişikliyi səbəbindən zamanla belə ekstremal hadisələr daha çox olacaq.

Zəngin ölkələrdə təbii fəlakətlər nəticəsində ölənlərin sayı daha az olsa da, daşqınlar əksər ölkələri hazırlıqsız yaxalayıb. Almaniyada 2021-ci ildə leysan yağışlar və daşqınlar nəticəsində azı 220 nəfər ölüb.

BMT-nin İqlim Dəyişikliyi üzrə hökumətlərarası paneli son icmalında qlobal istiləşmə səbəbindən planetin su dövranının sürətləndiyini müəyyən edib. Bunun nəticəsi havanın qəfil dəyişməsidir.

Atmosferdə istixana qazlarının yüksək konsentrasiyası quruda və dənizdə temperaturun artmasına səbəb olur. Öz növbəsində, isti okeanlar buxarlanma yolu ilə havaya rütubət buraxır, çoxlu miqdarda yağışı tez bir zamanda tökə bilən sıx buludları qidalandırır. Bəzi hallarda, adətən bir-iki gün ərzində yağan yağış miqdarı iki-üç saata düşür

Vaşinqtonda ekoloji konsaltinq firmasını idarə edən dəniz və iqlim alimi Debora Brosnan deyir ki, hava nə qədər isti olarsa, bir o qədər çox nəm saxlaya bilər. Artım hər 1 dərəcə istiləşmə üçün orta hesabla 7 faiz daha çox suya bərabərdir.

"Əgər nəzərə alsaq ki, planetin orta temperaturu indi sənayedən əvvəlki dövrlə müqayisədə 1,2°C yüksəkdir, bu, güclü yağıntıların orta hesabla 8 faiz daha sıx olması deməkdir", - Brosnan deyib.

Problem ondadır ki, əksər müasir şəhər və kəndlər fərqli iqlim tipi üçün tikilib və intensiv və uzun sürən yağıntılara tab gətirməyə hazır deyillər.

Bundan əlavə, alimlər deyirlər ki, qlobal istiləşmənin müxtəlif təzahürləri bir-biri ilə üst-üstə düşərək dağıdıcı effekti artıra bilər. Məsələn, istilik səthi torpaqların qurumasına və sərtləşməsinə səbəb olur, bu da onların yağış suyunu udmasını çətinləşdirir və bu da daşqın riskini artırır. Bundan əlavə, qızdırılan yerdən gələn istilik onun üstündəki fırtınanın gücünü artırır.

Lakin icmaların daşqınlarla mübarizə qabiliyyəti hələ də yerli şəraitdən, məsələn, torpağın eroziyası və meşələrin qırılma səviyyəsi, körpülərin, daşqınların və daşqından müdafiə vasitələrinin gücündən asılıdır.