Icma.az
close
up
RU
Qlobal münaqişələrin sayı İkinci dünya müharibəsindən bəri ən yüksək həddə çatıb

Qlobal münaqişələrin sayı İkinci dünya müharibəsindən bəri ən yüksək həddə çatıb

Lent az saytından alınan məlumatlara görə, Icma.az xəbər verir.

Əgər son zamanlar dünyanın getdikcə artan sayda müharibəyə qərq olduğunu düşünürsünüzsə, yanılmırsınız: bu, artıq dəqiq statistika ilə təsdiqlənir.

Lent.az-ın xarici mediaya istinadən xəbərinə görə, isveçli tədqiqatçıların apardığı yeni araşdırma, 2025-ci ildə İkinci dünya müharibəsindən bəri ən çox dövlətlərarası münaqişənin, eləcə də Ruanda soyqırımından bəri ən yüksək ölüm sayının qeydə alındığını göstərir.

Qlobal zorakılıq haqqında dünyanın aparıcı məlumat mənbəyi hesab edilən Uppsala Universitetinin Uppsala münaqişə məlumatları proqramına (UCDP) görə, 2025-ci ildə dünyada 65 aktiv münaqişə olub.

Bunlardan ayrı-ayrı dövlətlər arasında birbaşa toqquşmaların sayı əvvəlki ilə nisbətən ikiqat artaraq səkkizə çatıb ki, bu da UCDP-nin 1946-cı ildə onları izləməyə başlamasından bəri ən yüksək dövlətlərarası müharibə sayıdır.

Dövlətlərarası toqquşmaların xəritəsi

Bu səkkiz birbaşa toqquşmaya aşağıdakılar daxildir:

* İran-İsrail qarşıdurması;

* Hindistan və Pakistan arasındakı münaqişələr;

* Tailand və Kamboca arasındakı toqquşmalar;

* İsrailin Suriya və Yəməndəki hədəflərə zərbələri;

* Rusiya ilə Ukrayna arasında hərbi əməliyyatlar;

* Əfqanıstan və Pakistan arasındakı sərhəd münaqişəsi;

* ABŞ və Böyük Britaniyanın Qırmızı dənizdə və Ədən körfəzində Yəmən husilərinə qarşı əməliyyatı.

"Dövlətlərarası münaqişələrin artmasına doğru açıq bir tendensiya müşahidə edirik. Dövlətlərarası müharibələr uzun müddətdir ki, nisbətən nadir hallarda baş versə də, son hadisələr beynəlxalq gərginliyin artmasını və qlobal təhlükəsizlik arxitekturasının transformasiyasını göstərir", - UCDP-nin baş analitiki Şon Devis qeyd edir.

Qeydə alınan qalan 65 alovlanma nöqtəsi dövlətdaxili münaqişələr, yəni tək bir ölkə daxilində hökumət qüvvələri ilə üsyançı qruplar arasında baş verən döyüşlər kimi təsnif edilir.

Ruandadan bəri ən yüksək ölüm sayı

2025-ci ildə münaqişədə həlak olanların sayı 1994-cü ildən bəri ən yüksək səviyyəyə çatıb. Araşdırmaya görə, münaqişə nəticəsində təxminən 244.600 insan ölüb (2024-cü ildə 187.000 nəfərlə müqayisədə).

"Söhbət təkcə qaynar nöqtələrin sayının artmasından deyil, həm də ölümcül zorakılığın həddindən artıq yüksək səviyyəsindən gedir. Ən həyəcanvericisi odur ki, xüsusilə Sudanda mülki əhaliyə qarşı zorakılığın kəskin şəkildə artdığını görürük", - UCDP-nin baş analitiki və layihə meneceri Tereza Pettersson qeyd edir.

Obyektivlik üçün tədqiqatçılar toplanmış məlumatları üç əsas kateqoriyaya bölürlər:

* Dövlət zorakılığı: həm daxili vətəndaş müharibələrini, həm də dövlətlərarası müharibələri əhatə edir. Bu münaqişələrdə ən azı bir tərəf rəsmi hökumətdir (məsələn, Ukrayna, Sudan, Qəzza).

* Qeyri-dövlət zorakılığı: heç biri dövlət olmayan iki silahlı qrup arasında toqquşmalar (məsələn, Pakistanda məzhəb toqquşmaları və ya Meksikada narkotik kartel müharibələri).

* Birtərəfli zorakılıq: mülki şəxslərə qarşı hədəflənmiş hücumlar (məsələn, Tanzaniyada hökumətin etirazları qəddarcasına yatırması və ya Konqo Demokratik Respublikasında mülki şəxslərə qarşı silahlı hücumlar).

Keçən ilki 65 münaqişədən 13-ü tamhüquqlu "müharibə" statusuna çatıb - beynəlxalq təsnifata görə, bu status bir ildə 1000-dən çox döyüş itkisi olduqda verilir.

Pax Americananın sonu?

Tədqiqatçılar, son on ildə münaqişələrin uzunmüddətli artmasının əsas səbəblərindən biri kimi, ABŞ-ın İkinci dünya müharibəsinin sonundan bəri qurduğu beynəlxalq sistemdəki tektonik dəyişikliyi göstərirlər.

Sənəddə deyilir: "Bu gün ABŞ faktiki olaraq özünün yaratdığı dünya nizamına qarşı çıxır və bu, birbaşa 2025-ci il üçün Milli təhlükəsizlik strategiyasında əks olunur. 2025-ci ildə qeydə alınan son dərəcə yüksək sayda münaqişə və müharibə, xüsusən də rekord sayda dövlətlərarası toqquşmalar, Pax Americana (“Amerika sülhü”) və liberal dünya nizamının sonunun şahidi olduğumuzu iddia edən analitiklərin arqumentlərini təsdiqləyir".

Jurnalistlərin Tramp administrasiyasından bəri qlobal vəziyyətin pisləşib-pisləşmədiyi barədə sualına hesabatın həmmüəllifi Tereza Pettersson ehtiyatla cavab verib:

"Məlumatlarımız Vaşinqtondakı konkret siyasi qərarlarla 2025-ci ildə münaqişələrin artması arasında birbaşa səbəb-nəticə əlaqəsi yaratmağa imkan vermir".

"Statistika göstərir ki, son on ildə dövlətlərarası gərginlik kəskin şəkildə artmaqdadır. Bu tendensiya hazırkı ABŞ administrasiyasından çox əvvəl başlamışdır və onu heç bir liderin və ya siyasi qüvvənin qərarları ilə izah etmək mümkün deyil. Bu, beynəlxalq münasibətlər nəzəriyyəsində daha dərin bir müzakirənin - postsovet və post-müstəmləkə təhlükəsizlik sisteminin fundamental şəkildə dağıdılmasının göstəricisidir".

Əsas səbəblər nə olursa olsun, alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, 2026-cı il bəşəriyyətə çoxdan gözlənilən sülhü gətirməyəcək. Bu ilin ilk ayları üçün mövcud məlumatlar göstərir ki, qlobal zorakılığın artması meyli durmadan artmaqda davam edir.

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:180
embedMənbə:https://lent.az
archiveBu xəbər 11 İyul 2026 14:07 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see307

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see297

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see281

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see279

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see273

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see271

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see253

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see224

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see219

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see219

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see216

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see213

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see207

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see203

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see197

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see194

Tuxel İspaniya mediasına sərt reaksiya verdi: “Siz özünüz qalmaqal yaradırsınız”

15 Noyabr 2026 02:17see191

Yuxusuz gecədən sonra bunu edin

15 Noyabr 2026 02:02see188

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

15 Noyabr 2026 14:02see180

91 yaşlı əfsanəvi aktrisa uzun fasilədən sonra ictimaiyyət qarşısına çıxdı

15 Noyabr 2026 02:58see179
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri