Icma.az
close
up
RU
Qlobal münaqişələrin sayı İkinci dünya müharibəsindən bəri ən yüksək həddə çatıb

Qlobal münaqişələrin sayı İkinci dünya müharibəsindən bəri ən yüksək həddə çatıb

Lent az saytından alınan məlumatlara görə, Icma.az xəbər verir.

Əgər son zamanlar dünyanın getdikcə artan sayda müharibəyə qərq olduğunu düşünürsünüzsə, yanılmırsınız: bu, artıq dəqiq statistika ilə təsdiqlənir.

Lent.az-ın xarici mediaya istinadən xəbərinə görə, isveçli tədqiqatçıların apardığı yeni araşdırma, 2025-ci ildə İkinci dünya müharibəsindən bəri ən çox dövlətlərarası münaqişənin, eləcə də Ruanda soyqırımından bəri ən yüksək ölüm sayının qeydə alındığını göstərir.

Qlobal zorakılıq haqqında dünyanın aparıcı məlumat mənbəyi hesab edilən Uppsala Universitetinin Uppsala münaqişə məlumatları proqramına (UCDP) görə, 2025-ci ildə dünyada 65 aktiv münaqişə olub.

Bunlardan ayrı-ayrı dövlətlər arasında birbaşa toqquşmaların sayı əvvəlki ilə nisbətən ikiqat artaraq səkkizə çatıb ki, bu da UCDP-nin 1946-cı ildə onları izləməyə başlamasından bəri ən yüksək dövlətlərarası müharibə sayıdır.

Dövlətlərarası toqquşmaların xəritəsi

Bu səkkiz birbaşa toqquşmaya aşağıdakılar daxildir:

* İran-İsrail qarşıdurması;

* Hindistan və Pakistan arasındakı münaqişələr;

* Tailand və Kamboca arasındakı toqquşmalar;

* İsrailin Suriya və Yəməndəki hədəflərə zərbələri;

* Rusiya ilə Ukrayna arasında hərbi əməliyyatlar;

* Əfqanıstan və Pakistan arasındakı sərhəd münaqişəsi;

* ABŞ və Böyük Britaniyanın Qırmızı dənizdə və Ədən körfəzində Yəmən husilərinə qarşı əməliyyatı.

"Dövlətlərarası münaqişələrin artmasına doğru açıq bir tendensiya müşahidə edirik. Dövlətlərarası müharibələr uzun müddətdir ki, nisbətən nadir hallarda baş versə də, son hadisələr beynəlxalq gərginliyin artmasını və qlobal təhlükəsizlik arxitekturasının transformasiyasını göstərir", - UCDP-nin baş analitiki Şon Devis qeyd edir.

Qeydə alınan qalan 65 alovlanma nöqtəsi dövlətdaxili münaqişələr, yəni tək bir ölkə daxilində hökumət qüvvələri ilə üsyançı qruplar arasında baş verən döyüşlər kimi təsnif edilir.

Ruandadan bəri ən yüksək ölüm sayı

2025-ci ildə münaqişədə həlak olanların sayı 1994-cü ildən bəri ən yüksək səviyyəyə çatıb. Araşdırmaya görə, münaqişə nəticəsində təxminən 244.600 insan ölüb (2024-cü ildə 187.000 nəfərlə müqayisədə).

"Söhbət təkcə qaynar nöqtələrin sayının artmasından deyil, həm də ölümcül zorakılığın həddindən artıq yüksək səviyyəsindən gedir. Ən həyəcanvericisi odur ki, xüsusilə Sudanda mülki əhaliyə qarşı zorakılığın kəskin şəkildə artdığını görürük", - UCDP-nin baş analitiki və layihə meneceri Tereza Pettersson qeyd edir.

Obyektivlik üçün tədqiqatçılar toplanmış məlumatları üç əsas kateqoriyaya bölürlər:

* Dövlət zorakılığı: həm daxili vətəndaş müharibələrini, həm də dövlətlərarası müharibələri əhatə edir. Bu münaqişələrdə ən azı bir tərəf rəsmi hökumətdir (məsələn, Ukrayna, Sudan, Qəzza).

* Qeyri-dövlət zorakılığı: heç biri dövlət olmayan iki silahlı qrup arasında toqquşmalar (məsələn, Pakistanda məzhəb toqquşmaları və ya Meksikada narkotik kartel müharibələri).

* Birtərəfli zorakılıq: mülki şəxslərə qarşı hədəflənmiş hücumlar (məsələn, Tanzaniyada hökumətin etirazları qəddarcasına yatırması və ya Konqo Demokratik Respublikasında mülki şəxslərə qarşı silahlı hücumlar).

Keçən ilki 65 münaqişədən 13-ü tamhüquqlu "müharibə" statusuna çatıb - beynəlxalq təsnifata görə, bu status bir ildə 1000-dən çox döyüş itkisi olduqda verilir.

Pax Americananın sonu?

Tədqiqatçılar, son on ildə münaqişələrin uzunmüddətli artmasının əsas səbəblərindən biri kimi, ABŞ-ın İkinci dünya müharibəsinin sonundan bəri qurduğu beynəlxalq sistemdəki tektonik dəyişikliyi göstərirlər.

Sənəddə deyilir: "Bu gün ABŞ faktiki olaraq özünün yaratdığı dünya nizamına qarşı çıxır və bu, birbaşa 2025-ci il üçün Milli təhlükəsizlik strategiyasında əks olunur. 2025-ci ildə qeydə alınan son dərəcə yüksək sayda münaqişə və müharibə, xüsusən də rekord sayda dövlətlərarası toqquşmalar, Pax Americana (“Amerika sülhü”) və liberal dünya nizamının sonunun şahidi olduğumuzu iddia edən analitiklərin arqumentlərini təsdiqləyir".

Jurnalistlərin Tramp administrasiyasından bəri qlobal vəziyyətin pisləşib-pisləşmədiyi barədə sualına hesabatın həmmüəllifi Tereza Pettersson ehtiyatla cavab verib:

"Məlumatlarımız Vaşinqtondakı konkret siyasi qərarlarla 2025-ci ildə münaqişələrin artması arasında birbaşa səbəb-nəticə əlaqəsi yaratmağa imkan vermir".

"Statistika göstərir ki, son on ildə dövlətlərarası gərginlik kəskin şəkildə artmaqdadır. Bu tendensiya hazırkı ABŞ administrasiyasından çox əvvəl başlamışdır və onu heç bir liderin və ya siyasi qüvvənin qərarları ilə izah etmək mümkün deyil. Bu, beynəlxalq münasibətlər nəzəriyyəsində daha dərin bir müzakirənin - postsovet və post-müstəmləkə təhlükəsizlik sisteminin fundamental şəkildə dağıdılmasının göstəricisidir".

Əsas səbəblər nə olursa olsun, alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, 2026-cı il bəşəriyyətə çoxdan gözlənilən sülhü gətirməyəcək. Bu ilin ilk ayları üçün mövcud məlumatlar göstərir ki, qlobal zorakılığın artması meyli durmadan artmaqda davam edir.

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:183
embedMənbə:https://lent.az
archiveBu xəbər 11 İyul 2026 14:07 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see328

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see309

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see299

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see296

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see289

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see279

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see259

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see256

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see249

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see248

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see245

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see241

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see235

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see235

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see233

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see225

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see213

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see207

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see195

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see186
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri