Qlobal nizam sadəcə böyük və müstəmləkə təfəkkürünə malik dövlətlərdən asılı deyil

“Fransa və Yeni Kaledoniya liderləri 2025-ci ilin iyulunda ərazinin siyasi mövqeyini dəyişdirərək Fransanın tərkibində "Yeni Kaledoniya Dövləti" yaratmaq üçün önəmli razılaşma əldə etdilər. 2024-cü ildə on illik siyasi durğunluq və şiddətli iğtişaşlardan sonra müqavilə Kanak muxtariyyətini Fransanın suverenliyi ilə uzlaşdırmağa çalışır. Bu razılaşma ikili vətəndaşlıq modeli, seçki məhdudiyyətləri və xüsusilə nikel sektorunda iqtisadi bərpa öhdəliklərini təqdim edir”.

Bu barədə Bizimyol.info xəbər portalına Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin sədr müavini Azər Badamov danışıb. Deputat qeyd edib ki, saziş dərhal sabitliyi təmin etməyi vəd etsə də bir sıra məqamlar qaranlıq qalır: “Məsələn, regional güc, resurslara çıxış və kənar təsir kimi uzunmüddətli strateji məsələlər ətrafında qeyri-müəyyənlik hələ də davam edir. Fransanın Yeni Kaledoniyada strateji məqsədlərini regional mövcudluğu qorumaq, xüsusən nikel olmaqla kritik mineral ehtiyatlara nəzarət etmək və müstəmləkəçilikdən sonrakı reaksiya nəticəsində beynəlxalq reputasiyanın zədələnməsinin qarşısını almaq kimi üç başlıq altında qruplaşdıra bilərik. Fransa nikeldə maraqlıdır. Çünki bu resura tələbat onun Çinə qarşı geosiyasi mövqeyini artırır”.

Azər Badamov

Azər Badamov vurğulayıb ki, sazişin siyasi tərəfləri 2026-cı ildə keçiriləcək referendum, davam edən Fransa vətəndaşlığı ilə birlikdə, Yeni Kaledoniya vətəndaşlığının təqdim edilməsi və səsvermə hüququ üçün minimum 10 illik yaşayış tələbi daxildir.

“Müqavilənin əsas iqtisadi istiqaməti maraqlıdır ki, bu da yerli iş yerləri və Fransa sənaye strategiyası üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən ərazinin nikel sənayesini canlandırmaqdır. Saziş bəzi ekspertlər tərəfindən müsbət şərh edilsə də, bir qrup siyasətçi prosesə hələ də skeptik yanaşır. Düşüncə budur ki, etnik gərginlik, xarici müdaxilə və müstəqillik istəkləri sazişin uzunmüddətli uğurunu təhdid edir. İnsan tələfatına, ÜDM-in təxminən 10%-nə bərabər olan 2 milyard avroluq iqtisadi ziyana səbəb olan iğtişaşlar maddi və mənəvi baxımından bərpası çətin məsələ kimi görünür”-deyən deputat əlavə edib ki, Fransa Yeni Kaledoniya üzərində suverenliyini qoruyur.

“Bu, Kanak qruplarını sakitləşdirmək üçün simvolik addımlar olsa da, kanakları tam qane etməsə də hər bir halda təklif edilən muxtariyyəti irəliyə doğru atılan addım kimi qəbul edə bilərik. Davamı qətiyyətdən asılıdır. Bu baxımdan hər bir halda Sazişin olması müsbətdir. Bu, siyasi dialoqa və millətlərarası əməkdaşlığa gətirib çıxarır”-deyə Azər Badamov bildirib.

Azərbaycanın bu və buna bənzər məsələlərdə rolu ilə bağlı deputat qeyd edib ki, əldə etdiyimiz Şanlı Zəfər beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinin kobud şəkildə pozulmasından əziyyət çəkən dövlətlər və xalqlar üçün uğurlu bir nümunə oldu.

“Dövlət başçımız öz çıxışlarında dəfələrlə bəyan etdi ki, haqqı ayaqlanmış xalqların səsi olacağıq. Azərbaycan dövləti məcbur edir ki, Fransanın Azərbaycana qarşı sərgilədiyi subyektiv yanaşma onun öz subyektiv və haqsız siyasətinə güzgü tutsun. Beynəlxalq düzən artıq dəyişir. Qlobal nizam artıq sadəcə böyük və müstəmləkə təfəkkürünə malik dövlətlərdən asılı deyil”-deyə Azər Badamov vurğulayıb.

İradə Cəlil, Bizimyol.info