Qlobal temperatur artımının 4 il ərzində 1,5 dərəcə həddini keçə biləcəyi proqnozlaşdırılır

Bakı, 12 iyun, AZƏRTAC

Dünyada getdikcə daha sürətlə istiliyin toplandığını və temperatur artımının 2025-ci ildə sənayeöncəsi dövrün orta göstəricisi ilə müqayisədə 1,37 dərəcəyə çatdığını müəyyən edən alimlər həmin səviyyənin növbəti 4 il ərzində 1,5 dərəcəni keçə biləcəyini proqnozlaşdırırlar.

AZƏRTAC xəbər verir ki, dünyanın 17 ölkəsindən 56 qurumu təmsil edən 70-dən çox alim tərəfindən hazırlanan və Avropa Komissiyası adından Avropa Orta Müddətli Hava Proqnozları Mərkəzinin (ECMWF) nəzdində fəaliyyət göstərən Kopernik İqlim Dəyişiklikləri Xidməti (C3S) tərəfindən həyata keçirilən Qlobal İqlim Dəyişiklikləri Göstəriciləri hesabatının əsas nəticələri “Earth System Science Data” jurnalında dərc olunub.

Hesabata görə, bütün iqlim sistemi sürətlə isinməkdə davam edir.

İnsan fəaliyyətindən qaynaqlanan iqlim dəyişikliyi səbəbindən qlobal temperatur artımı 2025-ci ildə sənayeöncəsi dövr olan 1850–1900-cü illərin orta göstəricisindən 1,37 dərəcə yuxarı qalxıb. Ötən il qeydə alınan istiləşmə sürəti müşahidə tarixində ən yüksək səviyyə olub.

2016–2025-ci illər dövründə isə qlobal temperatur artımı 1,26 dərəcə olaraq ölçülüb.

İstiləşmənin sürətlənməsində istixana qazı emissiyalarının kəskin artımı mühüm rol oynayır. Əsasən fosil yanacaqların yandırılması nəticəsində yaranan istixana qazı emissiyaları 2024-cü ildə 56,8 milyard ton karbon qazı ekvivalenti ilə bütün dövrlərin ən yüksək səviyyəsinə çatıb.

Hesabatdakı nəticələr, həmçinin 2025-ci ilin müşahidə tarixində üçüncü ən isti il olduğunu təsdiqləyib.

Alimlər sürətlənən istiləşmə səbəbindən qlobal temperatur artımının təxminən 4 il ərzində 1,5 dərəcə həddini keçəcəyini proqnozlaşdırırlar.

İqlim dəyişikliyi ilə mübarizə məqsədilə 2015-ci ildə imzalanmış Paris Sazişinə əsasən, qlobal temperatur artımının əsrin sonuna qədər 1,5 dərəcə ilə məhdudlaşdırılması və ya 2 dərəcədən aşağı saxlanılması hədəflənir. Lakin əldə olunan nəticələr bu həddin aşılması riskinin artdığını göstərir.

Qlobal temperatur artımını məhdudlaşdırmaq üçün ölkələrin 2030-cu ilə qədər karbonsuzlaşma istiqamətində səylərini əhəmiyyətli dərəcədə artırmaları tələb olunur.

Son 10 ildəki istiləşmənin demək olar ki, hamısı insan fəaliyyəti nəticəsində baş verib

ECMWF nəzdində fəaliyyət göstərən C3S-in İqlim Strategiyası üzrə rəhbəri Samanta Burgess hesabatla bağlı qiymətləndirməsində bildirib ki, son 10 ildə baş verən istiləşmənin demək olar ki, hamısı insan fəaliyyəti ilə əlaqədardır. O qeyd edib: “Bunun dolanışıq vasitələrinə və ekosistemlərə təsirləri artıq dünyanın hər yerində hiss olunur və temperatur yüksəlməyə davam etdikcə, bu təsirlər daha da sürətlənəcək”.

Böyük Britaniyanın Meteorologiya İdarəsinin alimlərindən Alim Mett Palmer isə dünya miqyasında istixana qazı tullantılarının əvvəlkindən daha yüksək olduğunu diqqətə çatdırıb: “Bu, atmosferdə daha çox istiliyin yığılmasına səbəb olur və Yer kürəsinin enerji balansını getdikcə daha da pozur”.

Cənubi Koreyadakı Pusan Milli Universitetinin İqlim Tədqiqatları Mərkəzinin professoru Jun-Yi Li okean isti dalğalarının getdikcə daha tez-tez baş verdiyini bildirib. Bunun davam edən okean səthinin istiləşməsi ilə uyğun olduğunu qeyd edən professor deyib: “1991-2025-ci illər arasında qlobal miqyasda okean isti dalğalarının olduğu günlərin sayı üç dəfədən çox artıb. Bu hadisələr dəniz ekosistemlərinə zərər verir və qida istehsalına, iqtisadiyyata və sahil müdafiə sistemlərinə təhlükə yaradır. Bu vəziyyət, həmçinin okean-atmosfer karbon mübadiləsini, okeanların turşuluğunu və oksigen səviyyəsini pozur, quruda ekstremal hava hadisələrini daha da şiddətləndirə bilir”.

Niderland Krallığının Dəniz Tədqiqatları İnstitutunun tədqiqat rəhbəri Eymi Slengen dəniz səviyyəsinin rekord səviyyədə qalxmasını vurğulayaraq fikirlərinə belə davam edib: “2025-ci ildə qlobal dəniz səviyyəsi 1901-ci ildən bəri 23 santimetr artaraq yeni bir rekorda çatıb. Həmin artım ildə təxminən 1,8 millimetr sürətlə baş verir və bu sürət durmadan artır. Bu, kiçik bir dəyişiklik kimi görünə bilər, amma hətta bu artım səviyyəsi dünyanın bir çox alçaq sahil ərazilərində sahil daşqınlarının artmasına səbəb olur, dolanışıq vasitələrinə və ekosistemlərə zərər verir”.

Müxbir – Göyçək Mahmudlu