Rəqəmsal asılılıq uşaqları təhlükəli əməllərə sövq edir Ailə, məktəb və cəmiyyət nə etməlidir?

Xəbər verildiyi kimi, Azərbaycanda 15 yaşlı yeniyetmə oyun oynamaq məqsədilə anasından telefon istəyib. Anası buna icazə vermədikdə, yeniyetmə onu qətlə yetirib. Bu hadisə mobil telefon və rəqəmsal aləmin uşaqların və yeniyetmələrin psixologiyasına nə qədər güclü təsir göstərdiyini, bəzən onları necə aqressiv və amansız davranışlara sürüklədiyini bir daha göstərir.

Bəs bu cür hadisələrin qarşısını almaq üçün ailə, cəmiyyət və məktəb nə etməlidir?

Psixoloq Nizami Orucov Redaktor.az-a açıqlamasında bildirdi ki, bu, illərlə formalaşan emosional çatışmazlıqların, nəzarətsiz texnologiya istifadəsinin və ailə münasibətlərindəki boşluqların nəticəsidir:

"Rəqəmsal aləm, oyunlar, sosial media tez həzz verir, dopamin ifrazını artırır və uşaqda asılılıq yaradır. Bu asılılıq tədricən reallıqla əlaqəni zəiflədir, “xeyr” cavabını qəbul etmək çətinləşir və duyğularını tənzimləyə bilməyən yeniyetmə sərt reaksiyalar verə bilər".

Bəs belə halların qarşısını almaq üçün ailə, məktəb və cəmiyyət nə etməlidir?

Psixoloq hesab edir ki, bu tip faciələrin qarşısını almaq üçün yanaşma kompleks olmalıdır.

"Ailədə sərhəd və duyğu tərbiyəsi verilməlidir. Uşağa təkcə “olmaz” demək yox, bu qərarın səbəbini izah etmək, onu sakitcə dinləmək və alternativlər təqdim etmək vacibdir. Uşaq eşidilmədiyini hiss edirsə, aqressiv reaksiyalar arta bilər. Texnologiya ilə balanslı münasibəti uşağa göstərmək lazımdır. Valideynlər uşaqlara məsuliyyətli istifadə vərdişləri öyrətməli, müəyyən sərhədlər müəyyən etməli və “ailəvi texnoloji fasilələr” tətbiq etməlidirlər.

Məktəblərdə psixoloji dəstək olmalıdır. Sosial-emosional bacarıqlar hissləri tanımaq, ifadə etmək və nəzarət etməyi öyrədən dərslər vacibdir. Məktəb psixoloqları sırf “problemli uşaq” axtarmaqla yox, profilaktik və maarifləndirici işlərlə də məşğul olmalıdır.

Medianın rolu və ictimai məsuliyyəti isə danılmazdır. Zorakılığı normallaşdıran məzmunlar azaldılmalı, uşaqlara uyğun, təhlükəsiz platformalar artırılmalıdır", - deyə Nizami Orucov qeyd etdi.

Xədicə BAXIŞLI