Rəqəmsal folklor folklorşünaslığın metodoloji sərhədlərini genişləndirir

Bakı, 23 sentyabr, AZƏRTAC

Rəqəmsal folklorun tədqiqi folklorşünaslığın metodoloji sərhədlərini də genişləndirir.

Bu barədə AZƏRTAC-a açıqlamasında AMEA-nın Folklor İnstitutunun direktoru filologiya elmləri doktoru Hikmət Quliyev söyləyib.

Folklor İnstitutunun direktoru deyib: “Ənənəvi folklorşünaslıq əsasən üz-üzə kommunikasiya, sahə materialları və mətnlərin toplanması üzərində qurulurdusa, rəqəmsal folklor tədqiqatçı qarşısında virtual qrupların müşahidəsi, rəqəmsal izlərin sənədləşdirilməsi, sürətlə dəyişən folklor materiallarının arxivləşdirilməsi və onların sosial kontekstinin müəyyənləşdirilməsi kimi yeni vəzifələr yaradır. Bu baxımdan folklorşünaslığın tədqiqat obyekti ilə yanaşı, “sahə” anlayışının özü də dəyişir. Artıq sahə yalnız müəyyən coğrafi məkan deyil, eyni zamanda, sosial və rəqəmsal kommunikasiya məkanı kimi nəzərdən keçirilir.

Rəqəmsal texnologiyalar insanın texnoloji sistemlə qarşılıqlı əlaqəsini də mətn və məna istehsalının iştirakçısına çevirir. Mövcud folklor süjetlərinin süni intellekt vasitəsilə yenidən işlənməsi, müxtəlif süjetlərin birləşdirilməsi və yeni mətnlərin yaradılması folklorşünaslığın qarşısında yalnız texnoloji deyil, həm də nəzəri xarakterli suallar qoyur”.

Hikmət Quliyev vurğulayıb ki, bu kontekstdə əsas məsələ yalnız süni intellekt tərəfindən yaradılan mətnin folklor olub-olmaması deyil: “Daha fundamental məsələ folklor yaradıcılığının subyekti və kollektiv-fərd anlayışının texnoloji mühitdə necə dəyişməsidir. İnsan tərəfindən verilən “sifariş”, əvvəlki folklor mətnlərindən əldə edilmiş informasiya, alqoritmik emal və nəticədə meydana çıxan yeni mətn arasında yaranan münasibət ənənəvi kollektiv yaradıcılıq modelinə sığmayan yeni vəziyyət formalaşdırır. Bu, folklorşünaslıq və mədəniyyətşünaslıq, fəlsəfə və digər elmlər qarşısında insan–texnologiya münasibətlərini, kollektiv və alqoritmik yaddaşı, folklor materialının yenidən istehsalını və yeni mənanın yaranma mexanizmlərini araşdıran yeni perspektivlər açır. Folkloru yalnız keçmişdən gələn mədəni irs kimi deyil, cəmiyyətin kommunikasiya, yaddaş, identiklik və mənayaratma proseslərində daim yenilənən canlı sistem kimi nəzərdən keçirmək lazımdır.

Bu yanaşma folklorşünaslığın ənənəvi materialları qoruma funksiyasını istisna etmir, əksinə, həmin funksiyanı müasir sosial, rəqəmsal və texnoloji reallıqların tədqiqi ilə tamamlayır. Rəqəmsal mühit və süni intellektin meydana çıxması folklorun sonu deyil, onun nə olduğu, kim tərəfindən yaradıldığı, hansı mühitdə dövr etdiyi və necə mənalandırıldığı barədə yeni sualların başlanğıcıdır”.

Müxbir - Tünzalə Arazlı