Reytinq üçün savaş: Şou efirlərində “xoruz döyüşləri”

Qulu Məhərrəmli: “Palatka” düşüncəsi ilə verilişə gəlib efiri məişət səviyyəsinə endirirlər

Son günlər “Space” telekanalının efirində iki müğənni arasında yaşanan qalmaqallı mübahisə və efirdə açıq şəkildə baş verən söz-söhbət cəmiyyətdə ciddi narazılığa səbəb olub. Tamaşaçılar şou proqramlarda səviyyəsiz qarşıdurmaların, əsassız gərginliklərin, “xoruz döyüşü”nü xatırladan qarşı-qarşıya qoyulmaların adi hala çevrilməsindən narahatdırlar.
Bu tip situasiyalar teleməkanın ümumi reputasiyasına xələl gətirməklə yanaşı, geniş auditoriya qarşısında etik davranış normalarının pozulduğunu göstərir.
Mövzu mediada geniş müzakirə olunub və müxtəlif ekspertlər problemin aradan qaldırılması yollarından danışıblar.
Deputat Aqil Abbas Pravda.az-a açıqlamasında bildirib ki, bu kimi hallar senzuranın yenidən tətbiqi ilə deyil, mövcud qanunvericilik çərçivəsində daha ciddi nəzarət mexanizmləriylə tənzimlənməlidir. Onun sözlərinə görə, Audiovizual Şura belə hallarla bağlı konseptual tədbirlər görməli, lazım gəldikdə telekanalları cəzalandırmalıdır:
“Efiri 24 saat bağlamaq, reklam buraxmamaq və s. kimi tədbirlər görməlidir. Yoxsa siz, biz, tamaşaçı nə edə bilər ki?! Başqa cəza nə ola bilər? Döyəcəklər? Yenidən senzuranı qaytarmaq ayıbdır. Nə danışırsınız?! Senzuranın ləğvi barədə qərarı Ulu Öndər Heydər Əliyev qəbul edib. Qaytarmaq olmaz”.
Deputatın bu fikirləri “senzura olmadan efirdə nizam-intizam necə təmin edilə bilər?” sualını yenidən gündəmə gətirib.

Televiziya tənqidçisi, professor Qulu Məhərrəmli mövzu ilə bağlı Musavat.com-a fikrini bölüşüb:

“Təəssüf ki, bəzi telekanallardan, xüsusən də şou proqramlardan və oradakı davranışlardan cəmiyyətin narazılığı aktual olaraq qalır. Niyə belə hallar baş verir? Bu barədə dəfələrlə danışılıb, amma yenidən vurğulamağa ehtiyac var ki, insanların ekrandakı və sosial şəbəkələrdəki davranışları onların həyatda göstərdikləri davranışların davamıdır, bir növ uzantısıdır. İnsan həyatda necədirsə, xaraktercə nə cürdürsə, təbii ki, efirdə də elə davranır. Amma həyatdakı davranışlardan fərqli olaraq, ekran qarşısındakı davranışlar mütləq şəkildə nizamlanmalıdır. Çünki bu, milyonların gözü qarşısında baş verir. Ona görə də bu davranışların müəyyən çərçivəyə salınması çox vacibdir.
Bu nizamlanma ona görə lazımdır ki, insanlar kamera qarşısında, milyonların gözü qarşısında özlərini tələb olunan etik çərçivədə aparsınlar. Söz seçimi, hərəkət seçimi, müraciət forması - bütün bunlar müəyyən standartlara uyğun olmalıdır.
Bəs niyə bunun qarşısı alınmır və nə etməliyik ki, xüsusən şou proqramlarda bu cür davranışlar baş verməsin? Təbii ki, birinci növbədə qonaqları dəvət edən prodüserlər seçimlərini düzgün etməlidirlər.
İkincisi, verilişə dəvət olunan insanlarla əvvəlcədən söhbət aparılmalı, xatırlatmalar edilməli, onların efirdə necə davranmalı olduqları barədə aydın təlimat verilməlidir. Verilişin aparıcısı, rejissoru və redaktoru da bu davranışlara görə müəyyən məsuliyyət daşıyır”.
Bununla belə, Qulu Məhərrəmli hesab edir ki, əsas məsuliyyət ekranda özünü apara bilməyən insanların üzərinə düşür:
“Ona görə də vəziyyətdən çıxış yolu belə insanların verilişə çağırılmamasıdır. Toy estetikası ilə, “palatka” düşüncəsiylə verilişə gəlib efiri məişət səviyyəsinə endirmək düzgün deyil.
Əlbəttə ki, senzura anlayışı qorxulu anlayışdır, onun tətbiqi ciddi fəsadlara yol aça bilər. Amma etik çərçivə mütləq olmalıdır ki, ona hamı tabe olsun. Bu qaydaları hər televiziya özü müəyyənləşdirməli, öz daxilində bu məsələlərin öhdəsindən gəlməlidir. Bəzi televiziya kanalları və aparıcılar isə özləri maraqlı olurlar ki, qarşıdurma yaransın, süni konflikt olsun, bu da diqqət çəksin və sosial şəbəkələrdə yayılsın. Amma bu, doğru yanaşma deyil. Belə hallar insanlarda yalnız mənfi emosiyalar yaradır və cəmiyyət tərəfindən qəbul olunmur.
Audiovizual Şura dövlətin yayım siyasətini tənzimləyir və qanun əsasında fəaliyyət göstərir, lakin telekanalların yaradıcılıq işinə müdaxilə etmək hüququ yoxdur. Bu, televiziya rəhbərliyinin, prodüserlərin və yaradıcı kollektivin səlahiyyətidir. Ona görə həmin məsələləri də məhz onlar tənzimləməlidirlər”.