Rial yerinə TÜMƏN Pul nişanlarının dəyişdirilməsi İranı XİLAS EDƏCƏK?

Xəbər verdiyimiz kimi İranda denominasiya (köhnə pul nişanlarının qəbul edilmiş nisbət qaydasında yenisi ilə əvəz edilməsi red.) ilə bağlı hazırlıq görülür. Məlumata görə, İran hökuməti milli valyutadan 4 sıfırın silinməsi və rialın tümənə çevrilməsi üçün qanun layihəsini parlamentə təqdim edib.
Bəs, bu denominasiya İran iqtisadiyyatı üçün nə vəd edir?
Suala iqtisadçı ekspert Fuad İbrahimov aydınlıq gətirib. O, Bizim.Media-ya açıqlamasında bildirib ki, İranın bu addımı atmasının əsas səbəbi milli valyutanın həddindən artıq dəyərdən düşməsidir:
 

MÖVZU İLƏ BAĞLI:
Tehran bazarında avronun qiyməti REKORD VURDU

“Uzun illər beynəlxalq sanksiyalarla üzbəüz qalan İran iqtisadiyyatı ciddi itkilərə məruz qalıb. Həmin itkilərdən biri də rialın adi kağız parçası qədər dəyərdən düşməsidir. İran iqtisadiyyatı sanksiyalara adaptasiya dövrünü keçsə də, dünya iqtisatiyyatına inteqrasiyanın olmaması milli valyutanı dəyərsizləşdirib. Obrazlı şəkildə desək, İranın yorulmuş iqtisadiyyatı artıq əvvəlki kimi yükü daşıya bilmir. Ona görə də yeni prezidentin təşəbbüsü ilə İran Mərkəzi Bankı denominasiyaya gedir.
Yəni ki, dəyərdən düşmüş valyuta yenisi ilə əvəzlənir.
Misal üçün, əgər bir dollar 770 min rial idisə, 4 sıfırı götürməklə İran höküməti milli valyutanı bir qədər dəyərə mindirmək istəyir. Artıq daha 770 min yox, sadəcə 77 tümən olacaq. Yaxın 2 il ərzində köhnə valyuta dövriyyədən çıxarılacaq. Bununla da maliyyə bazarında sabitliyə çalışılacaq. Nəzərə alaq ki, hələ 2019-cu ildə İran hökuməti xroniki infilyasiyanın qarşısını almaq üçün bu təşəbbüsdə olmuşdu. Amma proseslər bir qədər ləngidi”.
Müsahibimiz İranın bu addımını o qədər də effektiv saymır:
“Yeni valyutanın dəyər qazanması üçün ilk növbədə İranın iqtisadiyyatı güclənməli, qlobal bazara girişin həcmi artmalıdır. Bununla paralel iqtisadi sanksiyalar dayanmalıdır. Lakin iqtisadi sanksiyalar davam etdikcə yeni valyutanın dəyər qazanması mümkünsüzdür”.
İqtisadçı ekspert Natiq Cəfərli isə bildirib ki, indiyədək İranda 2 pul vahidi vardı:
 

“İkisi də paralel işləyirdi. İndi rial tamamilə dəyərdən düşüb, fantastik dərəcədə ucuzlaşıb. Ona görə də İran hökuməti daha etibarlı valyuta olan tümənə keçmək istəyir. Eyni zamanda, milli puldakı 4 sıfırdan imtina edilməsi devalvasiya yox, denominasiyadır. Bu proses 2-3 il çəkəcək. Çünki İran iqtisadiyyatında ciddi problemlər var. Bu problemlərin həlli yollarından biri də 4 sıfırın atılması və rialdan tümənə keçilməsidir.

Artıq ən xırda əmtəənin dəyəri 100 min rialla ölçülür. Bu da bazarda həm çoxlu pul vəsaiti tələb edir, həm də daha çox hesablama istəyir. Ona görə də İran hökuməti belə bir addım atmaq məcburiyyətində qaldı. Bu addım nə qədər effektiv olacağını isə zaman göstərəcək”.
Surxay Atakişiyev, Bizim.Media