“Rusiyada “YouTube“ və “WhatsApp“ bloklanıb: nə baş verir?“ “Deutsche Welle“

"Bloklamaları necə aşmaq mümkündür və istifadəçilər vəziyyətə necə reaksiya verir..."

Rusiyada "YouTube" və "WhatsApp" həm brauzerlərdə, həm də mobil tətbiqlərdə əlçatan deyil.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "dw.com" nəşri məlumat yayıb.

DNS-dən çıxarılma və tam bloklama

"Roskomnadzor" "youtube.com" domenini DNS-serverlərindən çıxarıb. VPN istifadə etmədən sayta daxil olmağa çalışdıqda, şəbəkə avadanlığı sayt ünvanını IP ilə bağlaya bilmir və səhv mesajı göstərir. Bu, xidmətin faktiki olaraq tam əlçatmaz olduğunu göstərir. Eyni zamanda "WhatsApp" domeni də DNS-dən silinib. Bu, "Telegram"-ın bloklanması kampaniyası ilə paralel gedir.

Ekspertlər bildirir ki, "Roskomnadzor" artıq daha radikal addımlara keçir: nəzarət edə bilmədiyi xidmətləri tamamilə bloklayır. Nəşr anonim sorğu keçirib: respondentlərin 46 faizi VPN vasitəsilə "YouTube"-dan istifadə etməyə davam edir, 24 faizi VPN açıq olsa da problemlər yaşadıqlarını qeyd edib, 27 faiz respondent Rusiyada yaşamır, 3 faiz isə VPN istifadə etmədən bloklamalarla qarşılaşıb.

Yeni bloklama mexanizmi: NСDI və "suveren internet"

Nəşr yazır ki, "youtube.com" domeninin yoxluğu barədə ilk məlumat "Telegram"-ın “Exploit” kanalında yayılıb. Ekspertlər izah edir ki, "Roskomnadzor" DNS-serverləri əslində NСDI (Milli Domen Adları Sistemi) adlanır. Bu, "suveren Runet" qanunu ilə yaradılmış və rus provayderlərinin məcburiyyətlə istifadə etdiyi alternativ internet kataloqudur. Qanuna görə, provayderlər qlobal DNS qeydlərinə yox, məhz NСDI-yə əsaslanmalıdırlar.

"Roskomnadzor" əvvəllər DPI (Deep Packet Inspection) texnologiyasından istifadə edərək məlumat ötürülməsini yavaşladıb, beləliklə xidmət texniki olaraq işləyib, amma kəsintilər olub. İndi isə domenləri tamamilə silməklə bloklama daha sərt və etibarlı formada aparılır.

İstifadəçi təcrübəsi və tövsiyələr

"YouTube" şərhlərində istifadəçilər bağlantı keyfiyyətinin pisləşdiyini bildirir: VPN ilə belə sürət aşağıdır, xidmət qeyri-sabit işləyir. Sosial şəbəkələrdə insanlar DNS dəyişdirməyi və VPN istifadəsini tövsiyə edir, lakin 2025-ci ildə qəbul edilmiş qanuna görə, "ekstremist materiallar" üçün VPN ilə axtarışa görə 5000 rubla qədər cərimə ola bilər. 

"YouTube" hələ "arzuolunmaz təşkilat" hesab edilməsə də, platforma tez-tez qadağan olunmuş məlumat yaymaqda ittiham edilir. Ekspertlər vurğulayır ki, etibarlı VPN ən effektiv üsuldur, lakin rus hakimiyyəti IP ünvanlarını saxtalaşdıraraq istifadəçini saxta sayta yönləndirə bilər. Bu halda istifadəçinin login, şifrə və bank məlumatları təhlükədə ola bilər.

Gələcək perspektivlər

Mütəxəssislər hesab edir ki, "YouTube" və "WhatsApp"-ın tam bloklanması "Telegram"-a təzyiqin yeni mərhələsi ilə bağlıdır. Bu, Rusiyada qlobal internetdən ayrılan, fərqli və etibarsız "daxili internet" seqmentinin yaranmasına doğru aparır. Kəlmələrə görə, "bir müddət sonra Rusiya interneti tamamilə fərqli olacaq və ona etibar etmək mümkün olmayacaq".