Icma.az
close
up
RU
Səfəvilər haqda fransız rahib 17 ci əsrdə nələr yazıb?..

Səfəvilər haqda fransız rahib 17 ci əsrdə nələr yazıb?..

Icma.az xəbər verir, Axar.az saytına əsaslanaraq.

Sizlərə qeyri-adi bir kitab təqdim edirəm. Kitabın müəllifi Rafael dü Mans (Raphaël du Mans) fransız rahibi və riyaziyyatçı idi. O, İsfahanda 30 ildən çox yaşamış və Səfəvilər sarayında rəsmi tərcüməçi və məsləhətçi kimi fəaliyyət göstərmişdir.

1660-cı ildə qələmə alınmış “Estat de la Perse” (Persiyanın vəziyyəti) əsəri Səfəvi imperiyasının sosial, siyasi və mədəni mənzərəsini avropalılara tanıdan ən mötəbər mənbələrdən biridir.

Dü Mans Azərbaycanı imperiyanın şimal-qərb hissəsi, mərkəzi Təbriz olan böyük və zəngin bir ərazi kimi təsvir edir. O qeyd edir ki, bu ad təkcə torpağı deyil, həm də imperiyanın hərbi elitası olan Qızılbaşların ana vətənini ifadə edir.

Avropalılar bütün Səfəvi coğrafiyasını “Persia” adlandırdıqları üçün o, bu adı başlıq kimi seçib. O izah edir ki, bu "Persia" dediyimiz dövləti idarə edən və döyüşən real xalq Azərbaycan türkləridir.

Dü Mansaa görə, dövlətin onurğa sütununu təşkil edən əsas etnik ünsür Azərbaycan türkləridir. O, bu xalqı bəzən “turcoman” (türkmən), dilini isə "turq" adlandırır. Onları yerli farsdilli əhalidən həm həyat tərzinə (daha döyüşkən və hərbi), həm də dillərinə görə kəskin şəkildə fərqləndirir.

1660-cı ilə aid kitabda Azərbaycan adının çəkilməsi bir daha sübut edir ki, coğrafi anlamda bu ad qədimdən mövcud olub.

Müəllif Azərbaycanı Səfəvi sülaləsinin çıxdığı yer və onların əsl güc mərkəzi kimi qələmə verir. O, kitabın sonundakı lüğət bölməsində təqdim etdiyi dilin məhz Azərbaycan coğrafiyasında və sarayda danışılan dil olduğunu bildirir.

Azərbaycanlıların bir-birinə qarşı çox hörmətli olduqlarını, müraciət edərkən “canım”, “gözüm”, “ağa” kimi ifadələrdən tez-tez istifadə etdiklərini yazır.

Müəllif kitabda qeyd edir ki, Səfəvi sarayında, orduda və hakim təbəqə arasında əsas ünsiyyət dili türk dilidir (Azərbaycan türkcəsi). O, bu dili “əmrlər və hökmranlıq dili” kimi xarakterizə edir. Müəllif göstərir ki, hətta türk olmayan bəzi məmurlar və ya avropalılar şahın gözünə girmək üçün türkcə öyrənir və türk adətlərini təqlid edirdilər.

O yazır ki, hər nə qədər fars dili ədəbi və rəsmi yazışma dili olsa da, Səfəvi sülaləsi və ordusu türkdilli olduğu üçün sarayda hakim dil türkcədir. Dü Mans bildirir ki, şahla ünsiyyət və ya sarayda karyera qurmaq istəyən hər kəs, hətta əcnəbi diplomatlar belə, bu dili öyrənməlidir.

Dü Mans iddia edir ki, fars dilini bilmədən sarayda yaşamaq olar, amma türkcəni bilmədən şahın yanında heç bir nüfuz qazanmaq mümkün deyil.

O, hərbi rütbələrin və komandaların Azərbaycan türkcəsində verildiyini bildirir.

Kitabı oxuyan zaman Latın əlifbası ilə aşağıdakı sözlərə rast gələ bilərsiniz ki, müəllif bunları yerli xalqın dili ilə yazıb:

“Allah sakhlassun” (Allah saxlasın)

“Kochek guildi” (Xoş gəldi)

“Siz ne gueuziel danichoursiz” (Siz nə gözəl danışırsınız).

Eyni zamanda dialoqlara da rast gələcəksiniz:

“Siz turqi biloursiz?" (Siz türkcə bilirsiniz?)

“Belli, bilirmen” (Bəli, bilirəm)

“Mene bir az su ver” (Mənə bir az su ver).

Qarabağ barədə də qeydləri var. Dü Mans Qarabağda əsasən döyüşkən türk tayfalarının məskunlaşdığını və idarə edildiyini qeyd edir. Digər şəhərlər barədə də ətraflı bilgi verir.

Səfəvi sülaləsinin köklərinin Azərbaycanın türk mühitinə bağlı olduğunu və onların özlərini bu kimliklə eyniləşdirdiklərini təsvir edir. O, farsları daha çox mülki işlərlə məşğul olan təbəqə, türkləri isə dövləti idarə edən və qoruyan döyüşçü millət kimi təsvir edir.

Dü Mans vurğulayır ki, Səfəvilərin Anadolu daxilindəki türk tayfaları üzərindəki mənəvi təsiri Osmanlıları ciddi narahat edirdi. Anadolu türkmənlərinin Səfəvi şahına “mürşid” kimi baxması Osmanlı sarayında “daxili üsyan” qorxusu yaradırdı.

Osmanlılar bu təsiri kəsmək və Şərqi Anadolunu qorumaq üçün Azərbaycanı işğal etməyə can atırdılar.

Dü Mans Osmanlıları imperiya ambisiyaları olan və davamlı genişlənməyə çalışan bir güc, Səfəviləri isə öz qədim torpaqlarını qorumağa çalışan bir tərəf kimi təsvir edirdi.

Dü Mans bu məlumatları verərkən Avropa dövlətlərinə müraciət də edir:

“Əgər danışıqlar aparmaq istəyirsinizsə, fars mütəxəssislərini deyil, bu sarayın əsl sahibi olan türkləri və onların dilini tanıyan adamları göndərməlisiniz”.

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:163
embedMənbə:https://axar.az
archiveBu xəbər 08 Fevral 2026 08:09 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see373

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see335

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see293

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see269

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see266

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see257

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see246

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see239

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see238

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see225

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see219

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see217

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see214

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see211

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see210

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see206

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see206

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see200

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see199

“PAŞA Sığorta”nın yeni mobil tətbiqi istifadəyə verilib

18 Noyabr 2026 12:12see182
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri