Şəhərdə ən bahalı resurs torpaqdır Avtomobilin sayının artması pis deyil, amma gündəlik istifadəsi risklidir

Azərbaycanda 2025-ci ilin 1 yanvar tarixinə Azərbaycanda hər 100 ev təsərrüfatına düşən minik avtomobillərin sayı 65 ədəd olub. Dövlət Statistika Komitəsi məlumat verib ki, bu, 2024-cü illə müqayisədə 3 ədəd çoxdur və ölkə tarixində ən yüksək göstərici sayılır. Rayon və şəhərlər üzrə bölgülərə nəzər yetirdikdə, paytaxt Bakı şəhərində hər ev təsərrüfatına təxminən bir avtomobil düşür. Əlavə olaraq, ölkədə 1 milyon 494,82 min minik avtomobili mövcuddur ki, onun 588,16 mini Bakı şəhərinin payına düşür.Ölkədə maşın sayının çoxluğunun hansı sosial fəsadları yarana bilər?

Məsələ ilə bağlı Bizimyol.info portalına danışan nəqliyyat məsələləri üzrə ekspert Rauf Ağamirzəyev bildirib ki, dünya şəhərlərində əsas hədəf ciddi alternativlər formalaşdırmaqdır: “Avropadakı rəqəmlərə baxsaq, Azərbaycandakı rəqəm bəli artıb. Hardasa 320 min nəfərə 320 avtomobildir. Burda əsas məsələ, bu avtomobillərdən gün ərzində istifadə etmə zəruriyyətidir. Problem budur. Sizin avtomobilinizin olması problem deyil. Əgər gün ərzində avtomobildən çoxluq istifadə edirsə və bu faiz artırsa, şəhər, küçə yol şəbəkəsinə uzunmüddətli tıcax yaradır. Əgər orqanizmdə qan damarları ilə müqayisə aparsaq, bir tromb olanda necə təzyiqi qaldırır və yekunda zəif orqanı sıradan çıxarıb orqanizmin bir hissəsini iflic edirsə, şəhərdə də eyni proses baş verir. İndi bütün dünya şəhərlərində əsas hədəf ciddi alternativlər formalaşdırmaqdır: qısa, orta və uzun məsafəli həll variantları, yəni qısaməsafəli piyada infrastrukturu, mikromobillik, orta və uzun ictimai nəqliyyat. Yerin altında metro, yerin üstündə şəhərətrafı elektrik qatarı, avtobus şəbəkəsi, tramvayla bu cür məsələni həll etmək mümkündür.

Sadəcə avtomobilin bir başqa məsələsi gündəmə gəlir. Dünyanın aparıcı dövlətlərində avtomobilin alışından öncə müəyyən tələblər qoyurlar. Sənin avtomobilin sənin məsuliyyətindir. Harda saxlayacaqsansa, öncədən bir müqavilə tələb edirlər. Məsələn; Yaponiyada bu qaydalar daha sərtdir. Şəhərin müəyyən yerinə uyğun sizə avtomobilin ölçülərinə qədər məhdudiyyətlər qoyurlar. Əgər şəhərin mərkəzində yaşayırsansa, daha az yer tutduğuna görə balaca avtomobillər almalı olduğunuzu deyirlər. Şəhərin kənarında isə, daha böyük avtomobilə icazə verirlər, ancaq bir şərtlə ki, onu saxlayacağı yerin birillik müqaviləsi olsun. Yəni sizin avtomobilinizin harda saxlanılma məsələsi öncədən sizə sual kimi qoyulur. Bizdə çox təəssüf ki, hələ ki, belə qaydalar yoxdur.

Şəhərin strukturunda çatışmayan elementlər ümumi şəhərə təsir edir. Yəni yarım dairəvi yolumuz Biləcəri, Binəqədi, Ramana istiqamətində tamamlansa, bundan sonra şəhərin giriş nöqtələrində “park and drive” (park et, səfərini ictimai nəqliyyatla davam et) təşkil olunur. Buna bənzər yalnız “Koroğlu”da təşkil olunub, amma o da hələ tam funksional deyil. Deməli, müəyyən məsafəni avtomobillə gəlirsiniz, parkda saxlayırsınız, sonra metroya və ya avtobusa, dəmiryoluna keçirsiniz. Şəhərdə ictimai nəqliyyatla hərəkət etməklə həm töhfə verirsiniz ki, şəhər küçələrini yükləmirsiniz, digər tərəfdən özünüz də rahatsınız. Çünki şəhərin daxilində hələ indiki vəziyyətdə parkinq daha bahadır və məhduddur”.

Rauf Ağamirzəyev

“Çox güman ki, 2027-ci ildən şəhərin mərkəz hissəsində pullu girişlər də nəzərdə tutulub. Çeşidli özü-özlüyündə avtomobillə hərəkət sizə bir yük olur. Amma bunun alternativlərinə biz diqqət ayırsaq, bu məsələ öz həllini tapacaq. Ona görə avtomobilin sayının artma məsələsi əslində pis element deyil, amma onun gündəlik istifadəsi riskdir.

Avtomobilin harda saxlanılması sualları, müəyyən həllini tələb edən məsələlər var. Düşünürəm ki, ilkin məsələ artıq tətbiq olunub. Zona parkinq sistemi, ikinci artıq şəhərin mərkəzində zona parkinqin pullu edilməsi, həmçinin şəhərin giriş nöqtələrində və müəyyən yerlərdə parkinqin tikilməsinə ehtiyac var. Şəhərdə ən bahalı resurs torpaqdır, onun səmərəli istifadəsi yönündə qərarlar verməliyik, yəni bizim küçələrimizi, məhlələrimizi, səkilərimizi avtomobillər zəbt edibsə, bunun üçün müvafiq olan bir infrastruktur qurub hamısını müxtəlif səviyyəli bir parkinqə yığıb qalan sahələri daha səmərəli istifadə etmək olar”-deyə Rauf Ağamirzəyev vurğulayıb.

Günel Həsənova, Bizimyol.info