Şənbə üçün nəzm

Mığrı bayatıları

Hidayət

Bu dərə Xəstədərə

Boyu çox bəstə dərə.

Yara xəbər elədim-

Dava-dərman göndərə.

Bu çeşmə Kazımlardı,

Yayda da buzdu, qardı.

Bir ovuc suyun içdim-

Bağrım başını yardı.

Bu yaylaq Tanrıqulu-

Göylərin torpaq yolu.

Getdim ki, sərinləyəm,

Tökdü qar, döydü dolu.

Bu zəmi Qanlızəmi,

Hisslərin coşan dəmi,

Adına baxma, burda

Unduarsan dərdi-qəmi.

Bu meşə Qərbəzaydı,

Yolun ot basıb, zaydı.

Şair olmayan kəs də

Burda nəğmə yazardı!

Bu su Misgər suyudu,

İçib bağlar uyudu...

Ay soyunub lüt çimdi,

Günəş üzünü yudu.

Bu su Top çeşməsidi,

Bu gözəllik bəsidi!

Küləklərin harayı

Gəncliyimin səsidi.

Bu dərə Cavadlıdır,

Dibsizdir, büsatlıdır.

İstədim ceyran tutam,

Gördüm ki, qanadlıdır.

Bu, Dadaş, kəfşənidir,

Qızılgüllər şənidir.

Bir vaxt ilan mələrdi,

Dönüb gülzara indi.

Bu zəmi Ağ zəmidi,

Damağı çağ zəmidi.

Yarla kəlmə kəsməmiş,

Gördüm sevda dəmidi.

Bu bulaq Tey bulağı,

İndi elə göz dağı-

Ölümdən də betərdir,

Bulağın qurumağı.

Bu sədr Hüseyindi,

Sözü, işi yeyindi.

Sordum yuaşın neçədi?

Dağlarla qürrələndi...

Bu uca dağ Ələngəz,

Adın tut, dünyanı gəz.

Ondan ucalıq istə,

Can istə, əsirgəməz!

Bu ev baba ocağı,

Bu ev ata qucağı,

Alnımı qırışdırdı

Anamın qocalmağı.

Baş əyirəm, beşiyim!

İlk yuvam, ilk keşiyim-

Borcunu qaytarammaz

Bugünkü ev-eşiyim.

Yolları göydən asın,

Şairə qulaq asın:

Dağa, dərəyə nə var-

İnsanlar qocalmasın!

1980

“Avtoportret-83”

Zəngəzurda doğuldum,

İrəvanda yaşadım,

Bakıda öləcəyəm.

Kövrək sarı sim idim,

Unudulmuş,

Mükəddər

nəğməyə dönəcəyəm.

Bir yaddaş istəyərəm-

Bacara bilsə əgər-

Ömrünün qarasını,

ağını, yarasını,

çətən-çətən təzadlı

saatları, günləri

vura, çıxa, cəmləyə...

Yoxsa bütün həyatım,

ömrüm, müqəddəratım,

sığışar beş cümləyə.

Zəngəzurda doğuldum,

İrəvanda yaşadım,

Bakıda öləcəyəm.

Kövrək sarı sim idim,

Unudulmuş,

Mükəddər nəğməyə dönəcəyəm.

Nekroloq istəmirəm,

Urvatlı misralarım,

Oxunan nəğməm varsa,

İlk şeirimi çap edən

o qəzetdə yazılsın.

Heç bilmirəm nə deyim,

Heç bilmirəm, doğrusu,

qəbrim harda qazılsın?

Bakı tünlükdür yaman,

Mənim boyum ucadır.

Zəngəzurda yer boldur-

Kəndimiz balacadır,

Qəbristanı yol üstə...

Mənim kimi oğullar

dönmədi doğma kəndə.

Ürəyim qana dönür

Hərdən ora gedəndə...

Bu gün doğma kəndimdə

babamın nəfəsi var,

Sabah kiçik kəndimin

böyük qəbristanının

yoldan ötən atların

dırnaqları zərbindən

məhv olmaq təhlükəsi var...

Zəngəzurda doğuldum,

İrəvanda yaşadım,

Bakıda öləcəyəm.

Kövrək sarı sim idim,

Unudulmuş,

Mükəddər nəğməyə dönəcəyəm.

Tək-tənha adamlarla,

böyük izdihamlarla,

təzə-tər səhərlərlə,

gəzdiyim şəhərlərlə,

oxuduğum kitablar,

gördüyüm heykəllərlə,

önündə baş əydiyim

pirlərlə məbədlərlə

tanıdım bu həyatı.

Ömrüm-üçcə misralı

bir yarımçıq bayatı!

Bu misralar doğulub

Səyyah ayaqlarımın,

sonsuz soraqlarımın,

leysan yağışlarımın,

heyrət baxışlarımın

nidası, zərbəsiylə,

Axırıncı misrası

yazılmayıbdır hələ.

...İndi burdan baxıram

Yaşadığım günlərin,

yazdığım sətirlərin

qarasına, ağına,

Bir qədəh qaldırıram

bayatımın sonuncu misrası yazılacaq

o günün sağlığına!

Deyirəm: gec gəl, ey gün!

Həsrət əzəldən elə

Təbiətin şairə ən qiymətli bəxşidir,

Uğursuz uğurlardan

yenə həsrət yaxşıdır.

1983, Praqa.

Zəngəzur

Dayım Əli Məmmədovun

unudulmaz xatirəsinə

Harda xəstələnsəm...

Bir asta yeri dar cığırlarlar-

Qar uçar,

daş qaçar,

qaya sürüşər...

Aranda dayanıb ucaq dağlara

Boylanmaq istəsəm,

papağın düşər

Dəli çağlayanda hayqırar, çıxar

Durnalar

karvanı olar göylərin.

Gözəllik

çaylara qoşular, axar,

Dağlar fikirlidir,

dərələr-dərin...

Bu ulu diyarın hər çəhlimini

Çəkmişəm ömrümün varaqlarına.

Harda xəstələnsəm, a dostlar, məni

Çatdırın Zəngəzur yaylaqlarına.

Görüb qartalların öz yuvasını

Çinara dönərəm,

dağ olaram mən.

Udub zirvələrin saf havasını,

Davasız-dərmansız sağalaram mən.

Təbiət tərifləyib

Bura durnagözlü bir diyardır ki-

Tale gözəlliyi yerə səribdir.

İyədli, söyüdlü ilk bahardır ki-

Ana təbiətdən təriflənibdir...

Mığrı gecələri qəndlitək yanar-

Ulduzlarımı yerə tökülüb, nədir?

Xəllərgə çayının nəğməsi ki var,

Təbiət dilində min hekayədir...

Qafanın qəribə səfası vardır,

Arxası söykənmiş uca dağlara,

Dağ yolu-alnının qırışlarıdır,

Sinəsi oxşayır ilkin bahara.

Zəngəzur-bir sevən nəğməli ürək:

Təzadlı,

zirvəli,

bağlı-bərəli.

Bir əli yapışıb Arazdan bərk-bərk,

Buludlarda itib o biri əli.

Qəcəldən arana baş alan yellər

Dəli Koroğlunun telli sazımı?

Dibsiz dərələrin bəs nə gileylər?-

Dərələr

ömrünün etirazımı?

...Üçtəpə

təpədən-dırnağa çiçək,

Qayalar anadan haça olubdur.

Sinəsindən ötmüş qoç igidlərtək

Zəngəzurun başı uca olubdur.

Babamın yaşıdı,

mənim yaşıdım

Çoban çarığının başı açılıb:

Cırılar

dağların yaşı olubdur,

Ələngəz

babamla qoşa qocalıb,

Qırx dörddə mənimlə bir doğulubdur!

Hicran harayı var hər gur bulaqda,

Neçə nər qəhrəman burden su içib.

İndi mən gəzdiyim bu düzdən, dağdan

İldırım vüqarlı igidlər keçib.

Qan-qada görübdür burda babalar,

Yüz kəndin torpağı-daşı itibdir.

Lökdə bir meşənin məzarlığı var-

Kötük-başdaşların yaşı itibdir.

Qaşlar çatılıbdır burda bir vaxtlar,

Nifrətlər, qəzəblər aşıb-daşıbdır.

Zəngin sərvətiylə öyünən diyar

Bir vaxtlar lütləriylə məşhurlaşıbdır.

Quraqlıq çox erkən qovub baharı,

Çörəksiz yetimin bənizi solub.

“Kasıb” Zəngəzurun qızılı-varı

“Səyyah” ingilisin cibinə dolub.

Zəngəzur lütləri gəzib hər yanı,

Dolaşıb kədərli, diyarbadiyar.

Bəzən də tökülənn günahsız qanı

Tarixdə qalıbdır acı yadigar.

Payızla qış arasında

Ələngəzdən Zəngəzura baxıram-

Dağların başında duman görünür.

Ürəyimi yandırıram, yaxıram,

Yalçın qaya,

sürü

çoban görünür...

Duman kəmər kimi qurşanıb dağa.

Gecə...

Kəmər qaşı-göydə min ulduz!

Bir az istiləşib qaynar bulaq da,

Təpələr-kədərli,

qayalar-yalqız.

Bu yerin payızı, yoxsa qışıdır?-

Qışın özünə yurd axtarışıdır?-

Çoban dağ başında...

Tonqal alışır,

Payız qış,

qış payıza qarışır...

Zəngəzurdur!

Bu el çeşmə məskəni,

Lilparlıdır suları.

Vəcdə gəlir insanın

İstəyi arzuları.

Burda hər qarış torpaq

Gözəlliyin quludur,

Hər daş, hər iz, hər bulaq

Müqəddəsdir, uludur.

Tale tərifləyibdir:

Hər cizgisi yerində-

Nə artıq şey, nə qüsur,

Bir söz: gözəllik yurdu

Zəngəzurdur,

Zəngəzur!

Bağlarına dayan, bax!

Dağlarına boylan, bax!

Dərəsinə, düzünə,

Qayasına hər an bax!

Arxlarına pıçılda

Ürəyində nəyin var,

De, köksünü sıxmasın

Kədər, həyəcan, qubar.

De, dinləyər dərdini,

Əlac eləyər sənə,

De, boşaldar qəlbini

Göylərin qübbəsinə.

Burda hər şey minnətsiz,

Dünya büllurdan-büllur.

Bir söz, dolaşdığın yer

Zəngəzurdur,

Zəngəzur!

Harda qarşına çıxsa

Təmənnasız yaxşılıq,

Harda üzünə gülsə

Mehribanlıq, xoş qılıq,

Sevgin qanad açaraq

Zirvələrdə dolansa,

Harda yaran sağalsa,

Harda ömrün uzansa,

Harda qəlbinə dolsa

İnam, əzəmət, qürur-

O yerin əzəl adı,

İndiki gözəl adı

Zəngəzurdur,

Zəngəzur!

1965, iyun-dekabr - 1975, fevral.

ZƏNGƏZURLUDUR!

Çəhlimlər dırmaşar, cığırlar qalxar,

Üfüqlər sabahın işıq yoludur.

İldırımlar dinər, şimşəklər çaxar-

Ən məğrur nəğmələr zəngəzurludur.

Taleyin torpağa bəxşişidir bu-

Paklığın, qeyrətin, əzmin qoludur.

Minnətsiz yaxşılıq, şirin hiss, duyğu,

Sədaqət, etibar zəgəzurludur.

Hər parka göy səma, hər zərrə torpaq

Ulu gözəlliklə yenə doludur.

Hər coşqun dağ çayı, hər şəffaf bulaq,

Çox dərə, çox zirvə zəngəzurludur.

Burada min illərdir yaşayır ellər-

Tarixin alınmaz şöhrət yoludur.

Ən zərif nəğmələr, ən şirin dillər,

Ən təmiz məhəbbət zəngəzurludur.

Ozan mahnısında dillənir hünər,-

Şeiri də, sözü də zəngəzurludur,

Tale bəxşişidir, vallah, deyirlər:

Allahın özü də zəngəzurludur...

1980, İrəvan.