Şər yuvası dağılır RAKURS

Tramp və Mask USAID-in ləğvində israrlı görünürlər

ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyi (USAID) haqqında nə bilirik? Öncə buna aydınlıq gətirək. Rəsmi mənbələrin yazdığına görə, USAID Amerika Birləşmiş Ştatları hökumətinin müstəqil agentliyidir, əsasən mülki xarici yardım və inkişaf köməyin idarə edilməsinə cavabdehdir. 27 milyard dollardan çox büdcə ilə USAID dünyanın ən böyük rəsmi yardım agentliklərindən biridir və ABŞ-nin bütün xarici yardımının yarısından çoxunu təşkil edir – mütləq dollar ifadəsində dünyada ən yüksəkdir.

Konqres 4 sentyabr 1961-ci ildə ABŞ-nin xarici yardım proqramlarını yenidən təşkil edən və iqtisadi yardımı idarə etmək üçün bir agentliyin yaradılmasını tələb edən Xarici Yardım Aktını qəbul edib. Sonradan USAID bir neçə mövcud xarici yardım təşkilatını və proqramlarını bir agentlik altında birləşdirməyə çalışan Prezident Con Kennedinin sərəncamı ilə yaradılıb. USAID əsas diqqəti uzunmüddətli sosial-iqtisadi inkişafa yönəldən ABŞ-nin ilk xarici yardım təşkilatı oldu.

Əlbəttə, bu, yalnız rəsmi mənbələrdən əldə edilən rekvizit idi. Bəs USAİD-in o biri üzü necədir? Yardım adı altında hansı ölkələrdə qanunsuz əməllər törədib? Bu barədə sonra, əvvəlcə ABŞ-ın indiki hakimiyyətinin reaksiyasını təqdim edək. İlon Maskın rəhbərlik etdiyi ABŞ Hökumətinin Səmərəliliyi Departamenti ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyinə (USAID) nəzarət etməyə başlayıb. Eyni zamanda Maskın özü də bildirir ki, bu agentlik ləğv edilməlidir. Texnologiya maqnatı və Trampın müttəfiqi Elon Mask ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyinin (USAID) "ölməsinin" vaxtının gəldiyini söyləyib. Bu, Respublika administrasiyasının 64 yaşlı agentliyi ləğv etmək və ya əsaslı şəkildə yenidən strukturlaşdırmaq istədiyinin başqa bir əlamətidir.

"USAID cinayət təşkilatıdır" deyə Mask bazar günü X sosial şəbəkəsində yazıb. Qeyd edək ki, prezident Donald Tramp İlon Maskı Amerika hökumətinin səmərəliliyinin artırılmasına cavabdeh olan DOGE (Hökumət Effektivliyi Departamenti) adlı agentliyin rəhbəri təyin edib. Yəni bu təşkilatın bilavasitə işi effektivliyi üzə çıxarmaqdır.

USAİD-in ölmək vaxtıdır

Floridanın Respublikaçı nümayəndəsi Brayan Mast CBS-ə deyib ki, USAID “çox güman ki, dövlət katibi Marko Rubio tərəfindən daha yaxından nəzarət olunacaq”. Mast deyib ki, o, Rubio ilə "bu agentliklərin düzgün idarə olunmasını və nəzarətini təmin etmək üçün" işləyir, çünki USAID tərəfindən idarə olunan maliyyənin yalnız 10-30 faizi yardıma gedir, bu rəqəmlər yardım mütəxəssisləri arasında şiddətli müzakirə mövzusudur.

USAID-in internet saytı və onun X hesabı şənbə günü sıradan çıxıb. Konqresdəki tədbirlər haqqında məlumat verilmiş mənbələrə görə, USAID-in onlarla əməkdaşı məzuniyyətə buraxılıb. Bazar günü axşam saatlarında USAID-in daha çox əməkdaşı söhbət otaqlarında bir-birinə korporativ e-poçta girişi itirdiklərini söyləməyə başlayıblar. Bu barədə mesajları görən USAİD-in indiki və keçmiş əməkdaşları məlumat veriblər. Bu xəbər USAİD-in daha çox əməkdaşının işdən çıxarılacağı ilə bağlı qorxuları artırıb.
Tramp eyni zamanda, USAİD-in “bir dəstə dəli radikallar” tərəfindən idarə edildiyini və onun administrasiyasının onları qovaraq agentliyin gələcəyini müəyyənləşdirəcəyini söyləyib. Maskın X postu CNN və Associated Press-in iki yüksək rütbəli USAID rəsmisinin şənbə günü gecə DOGE işçilərinin agentliyin kompüter sistemlərinə girişinə icazə verməməyə çalışdıqları barədə xəbərlərdən sonra gəlib.

Anonim qalmaq istəyən konqresmen və Senatın iki Demokratik üzvü DOGE-nin son nəticədə USAID sistemlərinə, o cümlədən məxfi sistemlərə çıxış əldə etdiyini təsdiqləyib. "Müvafiq icazəsi olmayan şəxslərin USAİD-in məxfi məlumatlarına, eləcə də Amerika vətəndaşlarının şəxsi məlumatlarına daxil ola biləcəyinə dair hesabatlar inanılmaz dərəcədə ciddi və görünməmiş məlumatlardır. Biz milli təhlükəsizliyimiz üçün hər hansı təsirə dair cavablar axtarırıq və hər iki senatordan bir qrup senatoru çağırırıq". Bununla bağlı Nyu-Hempşirdən olan Demokrat senator və ABŞ Senatının Xarici Əlaqələr Komitəsinin üzvü Jeanne Shaheen deyib.

Demokratların Senatdakı əməkdaşlarının dediyinə görə, təxminən səkkiz DOGE nümayəndəsi – bəzilərinin icazəsi olan, bəziləri isə olmayan – USAİD-in baş qərargahına gələrək bütün qapılara və mərtəbələrə giriş tələb ediblər. USAID təhlükəsizliyi onlara girişi qadağan etdikdə, DOGE rəsmiləri federal marşalları çağırmaqla hədələyiblər. Bundan sonra DOGE rəsmiləri binaların çoxuna giriş əldə ediblər. "Onlara təhlükəsizlik şöbəsi və icra katibliyi də daxil olmaqla bir neçə həssas sahəyə giriş icazəsi verildi" işçilərdən biri deyib və əlavə edib ki, onlar baş müfəttişin ofisinə daxil olmağa çalışıblar, lakin buna nail olub-olmadıqları bilinmir".

Senatorların köməkçilərinin bildirdiyinə görə, USAİD-in iki yüksək rütbəli təhlükəsizlik məmuru, o cümlədən qanunvericilik işlərində çalışan onlarla digər USAİD işçisi inzibati məzuniyyətə buraxılıb. USAİD-in hazırkı rəsmisinin sözlərinə görə, bir neçə gün əvvəl Tramp administrasiyası tərəfindən USAİD-in baş qərargah rəisi vəzifəsinə namizədliyi irəli sürülən Mett Hopson o vaxtdan istefa verib.

Mask USAID barədə şərh verməyib, əvəzində USAID-i tənqid edən yazılar dərc etməyə davam edib. "USAID Amerikaya nifrət edən radikal solçu marksistlərin gürzə yuvasıdır" deyə o yazıb. Respublikaçı konqresmenlərdən biri USAID-in ləğvinin nəticələri ilə bağlı narahatlığını bölüşüb. Kaliforniyadan olan Respublikaçı konqresmen Genc Kim yazıb ki, USAİD-də islahatlar diqqətlə aparılmalıdır ki, Amerikanın mövqeyi və yumşaq gücü layihələndirmək qabiliyyəti zədələnməsin.

USAID-in istənilən əsas struktur islahatı, demək olar ki, Konqresin təsdiqini tələb edəcək. Bununla belə, Tramp rəsmi sərəncam vermədən sadəcə olaraq restrukturizasiyanı elan edə bilər və bu, addımların qanuniliyi ilə bağlı daha çox suallar doğurur. Demokrat senatorlardan biri deyib ki, demokratlar respublikaçılarla danışıqlar aparır və onları administrasiya ilə əməkdaşlığa təşviq edirlər. Keçmiş USAİD rəsmiləri və yardım qrupları xəbərdar edir ki, agentliyin ləğvi qərarı inkişaf etməkdə olan ölkələrdə Çin və digər Amerika rəqiblərinin dolduracağı boşluq yaratmaqla ABŞ-ın milli təhlükəsizlik maraqlarına zərər verə bilər.

Tramp-Mask cütlüyü USAİD-ə qarşı

USAİD ilə problemlər Trampın demək olar ki, bütün xarici yardım proqramlarını dondurmaq əmrindən sonra yaranıb. Fərman bir çoxu işçilərini ixtisar etmək və ya fəaliyyətini tamamilə dayandırmaq məcburiyyətində qalan beynəlxalq yardım təşkilatlarını sarsıdıb. Maliyyələşdirmənin dayandırılması ABŞ-ın ərzaq yardımının paylanmasından və agentliyin səhiyyə, iqlimə davamlılıq və təhsil sahəsində səylərindən asılı olan bütün dünyada milyonlarla insanın rifahına təsir göstərib. Dövlət Departamenti həmişə USAID-in siyasətini müəyyən edib və istiqamətləndirib. Bununla belə, agentlik əhəmiyyətli struktur və inzibati muxtariyyətə malikdir. ABŞ-ın keçmiş prezidenti Co Baydenin dövründə USAID-in rəhbəri Samanta Pauer hətta Milli Təhlükəsizlik Şurasında da yer tutmuşdu.

Trampın andiçməsindən az keçmiş USAID-in başına qəribə hadisələr gəlir. Dövlət katibi Marko Rubio agentliyə rəhbərlik müvəqqəti olaraq ona həvalə olunduğunu açıqlayıb. USAID-də dünya üzrə 10 minə yaxın insan çalışır. Tramp vəzifəyə gəldikdən sonra ABŞ-ın demək olar ki, bütün xarici yardımlarının dondurulmasını əmr edib və onun administrasiyasının pulun Amerikanın ilk xarici siyasətinə uyğun bölüşdürülməsini təmin etmək üçün xərcləri nəzərdən keçirəcəyini bildirib. Rubio indi agentliyə niyə rəhbərlik etdiyini izah edərək deyib ki, USAID onun fəaliyyəti ilə bağlı administrasiyanın suallarını cavablandırmaqdan imtina edib və “bu dərəcədə itaətsizlik hər hansı ciddi auditin aparılmasını mümkünsüz edir”.

Mask ilə münaqişə

Keçən həftə USAID-in bir neçə onlarla əməkdaşı, siyasi partiyalara aidiyyatı olmayan karyera bürokratları inzibati məzuniyyətə göndərilib və onların e-poçt hesablarına girişi itirilib. USAID Təhlükəsizlik Direktoru Con Voorhees və onun müavini İlon Maskın Hökumətin Effektivliyi Departamentinin (DOGE) məsul şəxslərinin məxfi məlumatlar daxil olmaqla, agentliyin sistemlərinə daxil olmasına icazə verməkdən imtina etdikdən sonra buraxılıb. New York Times-ın qeyd etdiyi kimi, Maskın yeni Hökumətin Səmərəliliyi Departamenti bir departament deyil, əksinə, qeyri-adi səlahiyyətlərə malik olan işçi qrupudur. Trampın sərəncamı işçilərinə dövlət qurumlarına məhdudiyyətsiz giriş imkanı verir. Lakin nəzəri olaraq, işçilər hələ də məxfi materiallara giriş əldə etmək üçün müvafiq icazələri almalıdırlar.

Agentlik bağlanacaqmı?

Mask X sosial mediada yazdığı bir yazıda agentliyin bağlanması ilə bağlı Tramp ilə danışdığını və onunla razılaşdığını söyləyib. Mask, sosial şəbəkənin birbaşa səsli ünsiyyət üçün nəzərdə tutulmuş bölməsi olan X Spaces-də söhbətində prezidentin tam dəstəyi olmadan bunların heç biri edilə bilməzdi, deyib: "Mən bunu onunla ətraflı müzakirə etdim və o, bunu bağlamağımızla razılaşdı. Mən əslində ondan bir neçə dəfə soruşdum ki, o buna əmindirmi, - "Bəli" cavabını aldım Ona görə də USAİD-i bağlayırıq”.

Daha sonra, qalmaqalın növbəti raundunu ilk xəbər verən CNN-in xəbərlərinə cavab verən Mask USAID-in “ölməyin vaxtıdır” deyə yazıb. Ağ Evin siyasət üzrə aparat rəhbərinin müavini vəzifəsini icra edən Stiven Miller də USAİD-i tənqid edərək, onun işçilərini çox sərbəst olmaqda ittiham edib. Trampın özü bazar günü axşam jurnalistlərə deyib ki, USAİD-i “bir qrup radikal dəlilər idarə edir və biz onları oradan çıxaracağıq... və sonra qərar verəcəyik”.

USAID-in mənimsəmə siyahısı açıqlandı

ABŞ prezidenti Donald Trampın administrasiyası ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyində (USAID) sui-istifadələrin siyahısını dərc edib. USAID-in sui-istifadələr siyahısına Qvatemalada cinsiyyətin dəyişdirilməsi və “LGBT fəallığı”na 2 milyon dollar xərcləmə daxildir. Bu barədə Ağ Evin press-relizində deyilir: “Onilliklər ərzində Birləşmiş Ştatların Beynəlxalq İnkişaf Agentliyi (USAID) amerikalı vergi ödəyiciləri qarşısında cavabdeh olaraq qalır, eyni zamanda kök salmış bürokratların bəyəndiyi mənasız və bir çox hallarda zərərli layihələrə çox az nəzarət etməklə böyük məbləğdə pul xərcləyir”.

USAID-in sui-istifadələr siyahısına aşağıdakı xərclər də daxildir:
Vyetnamda elektriklə işləyən avtomobillər üçün 2,5 milyon dollar;
Serbiyanın işçi qüvvəsi və biznes icmalarında bərabərliyi və inklüzivliyi təşviq etmək üçün 1,5 milyon dollar;
Misirdə turizmin maliyyələşdirilməsinə 6 milyon dollar;
Suriyadakı əl-Qaidə ilə əlaqəli yaraqlılara yüz minlərlə quru yemək;
Əfqanıstanda misli görünməmiş xaşxaş becərilməsi və heroin istehsalını dəstəkləmək üçün istifadə olunan suvarma kanallarını, kənd təsərrüfatı avadanlıqlarını və hətta gübrələri maliyyələşdirmək üçün yüz milyonlarla dollar;
Kolumbiyada “transgender operası” üçün 47 min dollar;
Peruda “transgender komiksi” üçün 32.000 dollar;
İrlandiyada "DEI musiqili" səhnələşdirmək üçün 70.000 dollar.

USAİD-ə görə Tramp-Senat qarşıdurması

Demokrat senator Brayan Schatz ABŞ prezidenti Donald Trampın Dövlət Departamentində vəzifələr üçün irəli sürdüyü bütün namizədlərin tamamilə bloklandığını açıqlayıb. Müvafiq qərar ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyinin (USAID) mümkün ləğvinə reaksiya olub. Senatorun fikrincə, agentliyin ləğvi qeyri-qanunidir və ABŞ-ın milli təhlükəsizliyinə xələl gətirir: USAID federal qanunla yaradılır və Konqres tərəfindən maliyyələşdirilir, ona görə də müvafiq qanunvericilik prosesi olmadan onu ləğv etmək olmaz. “Bu avtoritar qərarlar ləğv olunmayana və USAİD fəaliyyətini bərpa etməyənə qədər, mən Trampın Dövlət Departamentinə təqdim etdiyi bütün namizədləri bloklayıram, bu, bütün dünyada xaosa və ciddi nəticələrə gətirib çıxaracaq”, - senator vurğulayıb.
Namizədlərin Senatda təsdiqlənməsi üçün səs çoxluğu lazımdır. Respublikaçıların 53 mandatı var, ona görə də demokratlar təyinatı tamamilə rədd edə bilməzlər, lakin onlar prosesi gecikdirə və Tramp administrasiyası üçün işi çətinləşdirə bilərlər.

Fevralın 3-də El Salvadora səfəri zamanı Rubio jurnalistlərə deyib ki, o, USAİD-in səlahiyyətlərini icra edir və agentliyi “itaətsizlikdə” ittiham edib. "Bu nəhayət dayanacaq, bu nəhayət bitməlidir" deyib. Agentliyin Vaşinqtondakı baş ofisi bağlanıb və onun əməkdaşları evdə qalmalarını xahiş edən elektron məktub alıblar. USAİD-in sosial media hesabları da silinib, saytı da ləğv edilib.

Bundan əlavə, Maskın Hökumətin Effektivliyi Departamentinin nümayəndələri həftə sonu USAİD-in baş qərargahına baş çəkərək, məxfi obyektlərə və Amerika vətəndaşlarının məlumatlarına çıxış əldə ediblər. USAİD rəsmiləri bildiriblər ki, yüksək səviyyəli agentlik rəsmiləri Trampın 90 gün ərzində xarici yardımı dondurmaq əmrindən yayınmağa cəhd etdiklərinə görə işdən çıxarılıblar. Bir sıra digər işçilər də ödənişsiz məzuniyyətə göndərilib.

Qanunvericilərin qeyd etdiyi kimi, agentliyin taleyi yalnız Konqres vasitəsilə həll edilə bilər. Lakin Donald Tramp dərhal bu bəyanata qarşı çıxıb və bildirib ki, agentlik prezidentin fərmanı ilə yaradıldığından onun kifayət qədər səlahiyyətləri var.

V.VƏLİYEV