Sərhəd tanımayan təhlükə

Xəbər verdiyimiz kimi, Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin rəhbəri Rafael Qrossi İranın Natanz şəhərindəki nüvə obyektlərində radioloji və kimyəvi çirklənmə aşkar edildiyini açıqlayıb.

“Qafqazinfo”nun məlumatına görə, agentlik rəhbəri bildirib ki, nüvə obyektlərinə heç vaxt hücum edilməməlidir.

Bundan bir neçə saat sonra isə İranın BMT yanında daimi nümayəndəsi Əmir Səid İrəvani Təhlükəsizlik Şurasının təcili iclasında Natanzdakı nüvə obyektinə zərbələri dəyərləndirib.

O, nəticələri İrandan çox uzaqlara gedə biləcək potensial radioloji fəlakət barədə xəbərdarlıq edib.

İran-İsrail gərginliyi fonunda Fövqəladə Hallar və Ekologiya və Təbii Sərvətlər nazirlikləri birgə məlumat yayaraq, İranla sərhəddə yerləşən bölgələrimizdə xüsusi cihazlarla radiasiya fonunun ölçülməsi məqsədilə müayinələr aparıldığını açıqlayıb.

Bildirilib ki, müayinələr zamanı ətraf mühitdə radiasiya fonunda hər hansı çirklənmə aşkar edilməyib. Müayinələr mütəmadi olaraq davam etdirilir:

“Həmçinin, ölkə ərazisində, o cümlədən transsərhəd bölgələrdə radiasiya şəraitinə fasiləsiz nəzarət məqsədilə Astara, Beyləqan, Zəngilan, Sədərək və digər sərhədyanı rayonlarında Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi Ətraf Mühitin Monitorinqi Mərkəzinin avtomatik stansiyaları fəaliyyət göstərir və bu stansiyalar vasitəsilə radiasiya fonu üzrə gündəlik müşahidələr aparılır.

Hazırda havada hər hansı bir çirklənmə müşahidə edilməyib”.

Əlavə edək ki, nüvə və radiasiya qəzası Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi tərəfindən “insanlar, ətraf mühit üçün əhəmiyyətli nəticələrə səbəb olan hadisə” kimi müəyyən edilir.

Nümunələrə fərdlərə ölümcül təsirlər, ətraf mühitə böyük radioaktivliyin yayılması daxildir.

1986-cı il aprelin 26-da Ukrayna SSR-də paytaxt Kiyev şəhəri yaxınlığında yerləşən Çernobıl AES-də paş verən partlayış tarixin ən böyük radioloji fəlakəti kimi tanınır.

Radioaktiv şüalanma partlayış baş verən anda minlərlə kilometr məsafəyə yayılıb. Qəza zonasına yaxın ərazilərdə yaşayan insanlar şüalanmaya məruz qalan ərazidən uzaqlaşdırılıb və stansiya ətrafında Pripyat və Çernobıl şəhərlərinin də daxil olduğu 30 kilometrlik radiusda “təcrid zonası” yaradılıb. 

Qəzanın nəticələrinin aradan qaldırılması əməliyyatlarına ümumilikdə 650 min insan cəlb edilib. Rəsmi məlumatlara görə, onların 15 mindən artığı bir neçə ildən sonra şüalanma nəticəsində dünyasını dəyişib. 

Partlayışdan sonra yaranmış radioaktiv buludun böyük hissəsi Şərqi Avropaya doğru hərəkət edib və bu ərazilərin ekoloji vəziyyətinə ciddi təsir göstərib. AES-in partlamış bloklarının təhlükəsizliyini təmin etmək üçün keçirilən əməliyyatlarda 15 mindən çox azərbaycanlı da iştirak edib ki, onların da böyük əksəriyyəti 1-ci qrup əlildir.

Həmin bölgədə və qonşu ərazilərdə yaşayan təxminən 6-8 milyon insan da müxtəlif dərəcədə şüalanmaya məruz qalıb.

Çernobıl faciəsi nəticəsində birbaşa və dolayı yolla təxminən 7000-ə yaxın insan həlak olub. 25000-ə yaxın insan radiasiya səbəbindən əlil qalıb, onminlərlə insan isə mutasiya və digər xəstəliklərə tutulub. 

2014-cü ilə qədər nüvə enerjisindən istifadə nəticəsində 100-dən çox ciddi nüvə qəzası və insidentləri baş verib.

Nüvə qəzaları kütləvi tələfatla nəticələnir. Və bərpa prosesi böyük miqdarda maddi vəsait tələb edir. Radiasiya təsirləri təkcə insanlar deyil, ümumilikdə ətraf-mühit üçün ciddi təhlükə mənbəyidir.

2005-ci ildə Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) tərəfindən dərc edilən hesabata görə, əhəmiyyətli dərəcədə radiasiyaya məruz qalanların sonralar xərçəngə yoluxma riski çoxluq təşkil edir.

Telli Minbir