Seysmoloqdan Azərbaycandakı zəlzələlərlə bağlı xəbərdarlıq

Son günlər Azərbaycanda bir neçə zəlzələnin qeydə alınması seysmoloji aktivliklə bağlı müzakirələri yenidən gündəmə gətirib. Sentyabrın 24-də Xəzər dənizində 3,1 maqnitudalı, sentyabrın 29-da isə Lənkəran rayonunda 3,4 maqnitudalı zəlzələ baş verib; daha sonra sentyabrın 30-da Xəzərdə yenidən 3,3 maqnitudalı yeraltı təkan qeydə alınıb.

Bu ardıcıl təkanlardan sonra Azərbaycanda seysmoloji aktivliyin artıb-artmadığı və belə zəlzələlərin daha güclü təkanlarla əlaqəsinin olub-olmadığı məsələsi də müzakirələrə səbəb olub.

Mövzu ilə bağlı seysmoloq Ənvər Əliyev Modern.az-a açıqlama verib:

“Azərbaycanda seysmoloji aktivlik həmişə olub və bu, bizim yerləşdiyimiz coğrafi ərazi üçün xarakterikdir. İl ərzində burada seysmoloji baxımdan minlərlə aktivlik qeydə alınır. Üç, dörd, beş ballıq zəlzələlər baş verir. Beş baldan yuxarı zəlzələlər isə artıq hiss olunan və insanların əksəriyyətinin duyduğu təkanlardır. Biz seysmoloji baxımdan planetin üç ən aktiv zonasından birində, bəlkə də ən aktiv zonalarından birində yerləşirik.”

Onun sözlərinə görə, seysmoloji aktivliyin olması qarşıdakı dövrdə mütləq daha güclü zəlzələnin baş verəcəyi anlamına gəlmir. Bəzən üçballıq, dörd və ya dörd-yarım ballıq zəlzələlər baş verir və bunlar əsasən episentrə yaxın ərazilərdə hiss olunur. Yer daxilində toplanan enerjinin kiçik zəlzələlər vasitəsilə tədricən boşalması ilə bağlı fikirlər olsa da, bu yanaşma tam və qəti elmi izah kimi qəbul edilmir.

 Ənvər Əliyev deyib ki, bəzi hallarda enerji uzun müddət toplana və nəticədə daha güclü zəlzələlərə səbəb ola bilər. Azərbaycan ərazisində Avrasiya və Ərəbistan plitələrinin qarşılıqlı hərəkəti nəticəsində böyük təzyiq yaranır və bu proses güclü zəlzələlərin baş verməsinə səbəb ola bilər. Bununla belə, konkret olaraq zəlzələnin nə zaman baş verəcəyini əvvəlcədən müəyyənləşdirmək mümkün deyil. Buna görə də seysmoloji aktivliyin artmasını müşahidə etməklə yaxın zamanda zəlzələ olacağını dəqiq söyləmək mümkün deyil.

 “Ümumiyyətlə, il ərzində minlərlə seysmoloji proses baş verir və bu, bizim üçün qeyri-adi hal deyil. Aktivliyin müəyyən dövrlərdə artması mümkündür, lakin bunu mütləq güclü zəlzələnin xəbərçisi kimi qiymətləndirmək olmaz. Yaşadığımız coğrafi məkan dünyanın ən aktiv, dağəmələgəlmə proseslərinin getdiyi seysmoloji zonalarından biridir və burada zəlzələlərin baş verməsi təbii prosesdir”, – deyə seysmoloq bildirib.

Nicat Rüstəm