Sisianovun başını kəsən Bakı xanının nəticəsi ilk dəfə danışdı: Bu gün babamın ruhu şaddır

Bakı xanı Hüseynqulu xanın nəticəsi Paris Malikqızı Azərbaycan mətbuatında ilk dəfə olaraq AZXEBER.COM-a müsahibə verib. O son günlər gündəmdə olan Rus evinin bağlanması haqda danışıb. 

- Bildiyiniz kimi, Bakıda Rus Evi bağlanıb. Bu hadisəni necə qiymətləndirirsiniz?

- Bu, tarixi ədalətin gec də olsa, bərpa olunmasının kiçik, amma əhəmiyyətli addımıdır. Mənim üçün bu məsələ təkcə siyasi yox, həm də şəxsi xarakter daşıyır. Mənim babam Hüseyn Qulu xan 1806-cı ildə Bakı qalasını işğal etmək istəyən Sisianovu məhv etmişdi. O vaxt Rusiya imperiyası Qafqazda öz qanlı siyasətini yürüdürdü və yerli xalqları əsarət altına almağa çalışırdı. Babam, öz torpağının, öz xalqının azadlığı uğrunda savaşan bir sərkərdə idi. O bu addımı ilə adını tarixə yazdırmışdı. 

- Sizcə, Rus Evinin bağlanması Azərbaycanın milli kimliyi baxımından hansı mesajı verir?

- Bu, sadəcə bir bina və ya təşkilatın bağlanması deyil. Bu, uzun illər Azərbaycanın mədəni, siyasi və informasiya sahəsində rus təsirinə məruz qalmasının sonuna doğru atılmış bir addımdır. Azərbaycan müstəqil dövlətdir və bizim tariximizi, mədəniyyətimizi, gələcəyimizi özümüz müəyyən edirik. Rus Evi kimi institutlar, əslində, mədəniyyət adı altında hələ də imperiya düşüncəsini təbliğ edirdi. Buna artıq yer yoxdur. Azərbaycan qalib dövlətdir və heç kim onunla təhdid dilində danışa bilməz. 

- Bəziləri Rus Evinin bağlanmasını diplomatik gərginlik kimi dəyərləndirir. Siz nə düşünürsünüz?

- Azərbaycan öz suverenliyini qoruyur və öz milli maraqlarına uyğun qərarlar qəbul edir. Rusiya imperiyası əsrlərlə bu regionda dominant olmaq istəyib, amma artıq o dövr bitib. Əgər kimsə bunu diplomatik gərginlik kimi görürsə, deməli, o, hələ də köhnə imperiya düşüncəsindən çıxmayıb. Azərbaycan öz mədəni və siyasi məkanını özü formalaşdırmalıdır və bu istiqamətdə addımlar atması təbiidir.

- Tarixə nəzər salsaq, sizcə, ulu babanızın Sisianovu məhv etməsi və bu gün Rus Evinin bağlanması arasında bir bağlılıq varmı?

- Tarix təkrarlanır, amma bu dəfə fərqli formada. O zaman babam Hüseyn Qulu xan birbaşa işğalçını cəzalandırmışdı. Bu gün isə Azərbaycan öz informasiya və mədəniyyət sahəsindəki işğaldan qurtulmağa çalışır. Əsas odur ki, artıq biz öz tariximizi, öz qərarlarımızı başqalarının təsiri olmadan yazırıq. Sadəcə onu deyə bilərəm ki, bu gün ulu babamın ruhu şaddır. 

- Son olaraq nə demək istərdiniz?

- Azərbaycan xalqı öz müstəqilliyini qorumağa və tarixi ədaləti bərpa etməyə davam edəcək. Biz nə unuduruq, nə də bağışlayırıq – sadəcə, öz yolumuzla irəliləyirik. Bu gün Rus Evinin bağlanması təkcə bir təşkilatın fəaliyyətinə son qoymaq deyil, həm də yeni bir dövrün başlanğıcıdır.

Xatırladaq ki, Bakı xanı Hüseynqulu xan 1792-1806-cı illərdə Bakı xanı olub. Hüseynqulu xan olduqca mürəkkəb beynəlxalq şəraitdə Rusiya və Qacarların idarə etdiyi İran arasında manevr etməli olur. Rusiya imperatriçəsi II Yekaterinanın fərmanı ilə Rusiyanın himayəsinə keçən Hüseynqulu xan rus ordusunun Azərbaycanı tərk etməsindən sonra Ağa Məhəmməd şah Qacara meyil edir. Qacarın qətlindən sonra Bakı xanlığı yenidən müstəqilliyini bərpa edir. XIX əsrin əvvəlində Bakı xanlığı uğrunda dövlətlərarası mübarizə yenidən kəskinləşir. 1803-cü ildə yenidən Rusiyadan asılılığı qəbul edən Hüseynqulu xan az sonra bu asılılıqdan imtina edir.
Bakı xanı Hüseynqulu xan qaçandan 20 il sonra yenidən qoşun yığıb Abşeronu ruslardan azad edir. Amma İçərişəhəri ala bilmir və rus qarnizonunu mühasirədə saxlamağı bacarır. İçərişəhər yaxınlığında rus qarnizonu ilə Hüseynqulu xanın qoşunu arasındakı döyüşdə hər iki tərəfin silah sursatı qurtarır və ruslar Dağıstana xəbər göndərərək Hacı Tərxandan əlavə kömək alırlar.

1805-ci ildə general Pavel Sisianov Bakı xanlığına hücum edir. İlk hücum uğurlu alınmasada ikinci hücum zamanı Sisianov Bakını mühasirəyə alır. Bakı xanı Hüseynqulu xan onunla danışıqlar aparmaq üçün onu Qala qapısının yanına çağırır. 8 fevral 1806-cı ildə general Pavel Sisianov Bakının Qala qapısın yanına gəlir. Burada o Hüseynqulu xan ilə danışanda Hüseynqulu xanın əmisi oğlu İbrahim bəy tərəfindən öldürülür. Sisianovun ölümündən sonra rus qoşunlarının hücumları xüsusilə amansızlaşdı. 1806-cı ilin oktyabrında Bakı işğal edildi, 1813-cü ildə isə Gülüstan müqaviləsi Bakı xanlığının Rusiyaya birləşdirilməsi rəsmiləşdi.