Skolioz və bel ağrıları pandemiyası: 13 yaşlı qızın 7 kq lıq çantası qəbuledilməzdir

Ekspertlər ağır məktəb çantaları ilə bağlı dərhal tədbir çağırışı edirlər

“Uşaqların məktəb çantalarının çəkisi bu gün cəmiyyət üçün real və ciddi bir müzakirə mövzusu olmalıdır!”. Bunu "Təmiz Dünya" Qadınlara Yardım İctimai Birliyinin sədri  Mehriban Zeynalova bildirib.

O, Elm və Təhsil Nazirliyi yanında İctimai Şuraya müraciət edərək qeyd edib ki, xüsusilə 10–15 yaş arası uşaqlarda skelet sistemi hələ formalaşma mərhələsində olduğundan, ağır çantaların daşınması onların sağlamlığına ciddi zərər vura bilər: “13 yaşlı bir qızın hər gün 7 kiloqramlıq çanta daşıması sağlamlıq baxımından qəbuledilməzdir. Uşaqların onurğası, çiyin və bel əzələləri hələ tam bərkimədiyi üçün bu ağırlıq bədənin simmetriyasını pozur. Zamanla onurğa əyrilikləri, duruş pozuntuları, çiyin və boyun ağrıları, hətta sinir sıxılmaları yarana bilər”.

Zeynalova əlavə edib ki, beynəlxalq ortopedik standartlara görə, uşağın daşıdığı yük onun bədən çəkisinin 10–15 faizini keçməməlidir. Bu isə orta çəkili 13 yaşlı uşaq üçün maksimum 4,5–5 kiloqram deməkdir.

Onun sözlərinə görə, bu məsələ təkcə valideynlərin deyil, həm də məktəblərin və təhsil siyasətini müəyyən edən qurumların diqqət mərkəzində olmalıdır: “Kitab və dəftərlərin sayının azaldılması, elektron resursların tətbiqi, məktəbdə şəxsi dolab sistemlərinin yaradılması kimi sadə addımlar uşaqların sağlamlığını qorumağa ciddi töhfə verə bilər”.

Qeyd edək ki, bir neçə gün əvvəl TƏBİB (Tibbi Ərazi Bölmələrini İdarəetmə Birliyi) də məktəbli çantaları ilə bağlı çağırış edib. Qeyd edilib ki, məktəb mühitində şagirdlərin sağlamlığının qorunması daim diqqətdə saxlanılmalıdır. Bu, onların təhsil müvəffəqiyyətinə də təsirsiz ötüşmür.

Bildirilib ki, insan skeletinin düzgün formalaşması bağça və məktəb dövründə baş verir: "Uşaqlarda qamətin düzgün formalaşmasına diqqət etmək bunun nə olduğunu anlamayan, gələcəkdə hansı qüsurlara səbəb olacağını bilməyən uşaqlardan çox valideyn və müəllimlərdən asılıdır.

Məktəbli çantası ağır olmamalıdır. Onu bir əldə daşımaq və ya təkərli sürmək olmaz, çanta hər iki çiyindən keçməklə kürəkdə daşınmalıdır.

Partada oturarkən sinəni masaya söykəmək, yazı yazarkən bir tərəf üstə çox əyilmək məsləhət görülmür. Bu həm qamətin əyilməsinə, həm də gözlərin tez yorulmasına səbəb ola bilər.

Kitabı çox yaxın və uzaq tutaraq oxumaq düzgün deyil. Gözlə kitab və ya dəftər arasında məsafə 25-30 sm. olmalıdır. Gələcək nəslin sağlam yetişməsi üçün hər bir valideyn və xüsusən ibtidai sinif müəllimləri uşaqlara davamlı nəzarət etməlidir. Bununla gələcəkdə uşaqlarda skalioz, kifoz kimi onurğa qüsurlarının qarşısını almış ola bilərik”.

Təhsil üzrə mütəxəssis Elçin Əfəndi mövzu ilə bağlı Sherg.az-a açıqlamasında bildirib ki,məktəblər üçün nəzərdə tutulan dərs proqramları kurikulum sisteminə əsaslanır və burada müəyyən qədər ixtisaslaşma aparılsa da, yenə də dərs yükü, şagirdə təqdim olunan bilik çoxluq təşkil edir: 

“Bu da dediyimiz faktla bizi rastlaşdırır ki, ibtidai siniflərdə təhsil alan şagirdlərin daha çox ləvazimatlara, dərs vəsaitlərinə və s. ehtiyacları yaranır. Bunu da nəzərə alaraq, müəyyən qədər dərsliklərdə təkmilləşmə aparmaq vacibdir, şagirdə daha çox ehtiyacı olan biliklərin verilməsi dərsliklərdə öz əksini tapmalıdır. Yəni şagirdə lazım olmayan, gələcəkdə həmin o biliklərin istifadə olunmasına zərurət olmayan mövzuların salınması və yaxud da müəyyən dərs mövzusunun işlənməsi, fikrimcə, yolverilməzdir”. 

E.Əfəndinin sözlərinə görə, Elm və Təhsil Nazirliyi tərəfindən rəqəmsal dərsliklərin hazırlanması istiqamətində müəyyən işlər görülüb və hazırda bir çox dərsliklərin elektron versiyasından istifadə mümkündür:

 "Hazırda elektron dərsliklər mövcuddur və bu sahədə müvafiq platformalar fəaliyyət göstərir. Vətəndaşlar bəzən çap olunmuş dərslikləri əldə edə bilmədikdə, həmin dərsliklərin elektron variantlarını PDF formatında yükləyə bilirlər. Hazırda sırf rəqəmsal dərsliklərin istifadəsi məsələsi Nazirlikdə də müzakirə olunur və yaxın gələcəkdə müvafiq şirkət tərəfindən hazırlanacaq. Bu prosesdə dərsliklərin dili, verilən məlumatların dəqiqliyi, yığcam olması nəzərdə tutulur. Düşünürük ki, rəqəmsal dərsliklər geniş tətbiq olunmağa başladıqdan sonra kağız dərsliklərdən istifadənin miqyası xeyli azalacaq.

Şagirdlər yalnız ağır çantalar yox, planşet aparmaqla ümumi bilik və bacarıqlarını inkişaf etdirə bilərlər.

Alınarsa, ən gec 5-10 il müddəti üçün nəzərdə tutulur. Çünki paytaxtda “elektron məktəb” layihəsi fəaliyyətə başlayıb. Əgər bu layihə özünü doğruldarsa, onun bütün ölkə üzrə təhsil müəssisələrini əhatə edəcək. Bu da yanaşma jurnallarının üzərində qiymətləndirmə aparılması və kağız jurnallardan istifadənin qarşısını almaq baxımından mühüm addım hesab olunur. Əgər dərsliklərdə də bu yenilik təsdiqini taparsa, gələcəkdə artıq məktəbli çantalarının ağırlığı ilə bağlı məsələ də gündəmdən çıxacaq”.

Fizioterapevt Vüqar Aslanlı da Sherg.az-a açıqlamasında ağır məktəb çantalarının get-gedə uşaqlarda bel və onurğa kimi ciddi xəstəliklər yaratdığını vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, bu xəstəliklər daha çox 8-12 yaş aralığında olan uşaqlarda rast gəlinir: 

“Belə ki, ciddi bel ağrıları, skolioz, kifoz, bəzən nəfəs darlığı kimi xəstəliklər meydana çıxır. Çanta alarkən mütləq çantanın ağırlığına (içərisi boş) diqqət etmək lazımdır. Nəzərə alınmalıdır ki, uşaqların su qabı və dərslikləri də bu çəkini artıracaq.

Bel hissəsinin 5 santimetr yuxarısına qədər olan çantalara üstünlük verilməlidir. Beldən aşağı olan çantalar daha çox ağırlıq yaradır. Təkərləri olan çantalara da üstünlük verməkdə fayda var. Çanta alarkən uşağın belinə tam uyğunlaşmasına və çantanın bel kəmərlərinin olmasına fikir vermək lazımdır. Çiyin asqıları enli və ortopedik olan çantalar seçilməlidir. Onu alan zaman boş vəziyyətdəki ağırlığına diqqət edilməlidir. Ağır çanta uzun müddət daşındığı vaxt, uşaqlarda onurğa probleminə səbəb olur. Düzgün seçilən məktəbli çantası nəinki şagirdin yükünü azaldır, həm də onun sağlamlığını qorumağa kömək edir”.