Şok kəşf:

Yeni bir araşdırma ən erkən Vikinq sikkələrinin bəzilərinin gümüşünün əridilmiş islam dirhəmlərindən əldə edildiyini üzə çıxarıb.

Azpost.info bildirir ki, bu barədə “Archaeometry” jurnalında dərc olunan elmi tədqaqatda deyilir.

Bu kəşf Skandinaviyanın artıq 9-cu əsrdə geniş ticarət şəbəkələri vasitəsilə İslam dünyası ilə əlaqəli olduğuna dair daha bir dəlil təqdim edir.

Bu, 2018-ci ildə Danimarkanın Yutland yarımadasındakı Ribe şəhəri yaxınlığında aşkar edilmiş, Viking dövrünə aid 226 gümüş sikkələrdən ibarət Damhus xəzinəsidir. Xəzinə təxminən eramızın 830-850-ci illərinə aiddir və sikkələrin özləri ən erkən məlum Viking sikkələrindən hesab olunur.

Tədqiqatçılar onları “pennies” adlandırsalar da, onların dəyəri müasir kiçik sikkələrin dəyəri ilə müqayisə olunmaz dərəcədə yüksəkdir. Danimarka Milli Muzeyinin arxeoloqu Tomas Birçin izah edib ki,  bu termin qədim ingiliscə “pening” sözündən gəlir. Belə sikkələrdən biri çörək, bir fincan pivə və ya sadə bir alət almaq üçün kifayət idi.

Sikkələr min ildən çox basdırılmasına baxmayaraq, olduqca yaxşı vəziyyətdə saxlanılıb. Bir tərəfdə tədqiqatçıların ali Skandinaviya tanrısı Odin (Vodan) ilə əlaqələndirdiyi bir üz, digər tərəfdə isə maral təsvir edilib.

Xüsusilə maraq doğuran məqam sikkələrin zərb edilməsində istifadə edilən qəliblərin təhlili olub. Onlar köhnəldikcə, demək olar ki, eyni, lakin incə fərqlərlə yeniləri ilə əvəz olunub.

Bu dəyişiklikləri araşdıraraq alimlər sikkələrin zərb edilməsi üçün ən azı otuz fərqli qəlibdən istifadə edildiyini müəyyən ediblər. Onların hesablamalarına görə, Ribedəki tək bir zərbxana yüz minlərlə belə gümüş sikkə istehsal edə bilərdi.

9-cu əsrdə Ribe Skandinaviyanın ən böyük ticarət mərkəzlərindən biri idi. O dövrdə Danimarka hələ vahid bir dövlət deyildi, bütpərəst Norveç krallıqlarının toplusu idi. Ölkənin Kral Haraldun rəhbərliyi altında birləşməsinə və xristianlaşdırılmasına yüz ildən çox vaxt qalmışdı. Gümüşün mənşəyini müəyyən etmək üçün tədqiqatçılar rentgen flüoresans analizi və digər metodlardan istifadə edərək 25 sikkəni araşdırıblar. Onlar metalda qorunan çirklərin izotop tərkibini təhlil ediblər. Nəticələr göstərib ki, bəzi hallarda gümüşün yarıdan çoxu İslam sikkələrindən – dirhəmlərdən gəlib.

Arxeoloq Tomas Birçin sözlərinə görə, gümüş Skandinaviyaya birbaşa mədənlərdən gəlməyib. Əvvəlcə İslam dünyasında dirhəmlərin zərb edilməsi üçün istifadə olunub, sonra sikkələr külçələrə çevrilib və bu külçələr ticarət yolları vasitəsilə Skandinaviya sənətkarlarına çatıb.

Damhus xəzinəsinin İslam gümüşünün Viking dünyasına kütləvi şəkildə nüfuz etməyə başladığı dövrə aid olması xüsusilə əhəmiyyətlidir.

Arxeoloqlar artıq bu dövrdən Skandinaviyada İslam mənşəli zərgərlik əşyaları tapıblar, lakin indi bu gümüşün yerli sikkələrdə istifadəsinə dair birbaşa dəlillər mövcuddur.

Alimlər hesab edirlər ki, zərb işlərinin miqyası o qədər böyük olub ki, söhbət İslam Şərqi ilə ticarət əlaqələri vasitəsilə Şimali Avropaya tədarük edilən nəhəng həcmdə qiymətli metaldan gedir.

Sunay Aydın

AzPost.az