SOS: Evlərdə zəncirlənmiş uşaqlar total yoxlamalar zamanı

Azərbaycanda uşağın anası tərəfindən uzun müddət zəncirlənmiş vəziyyətdə saxlanılması ilə bağlı məlumatlar araşdırılır.

Daxili İşlər Nazirliyinin (DİN) Mətbuat xidmətinin əməkdaşı Cəsarət Qənbərli KİV-in sorğusuna cavab olaraq bildirib ki, qeyd olunan məsələ ilə bağlı ərazi polis idarəsində araşdırma aparılır.

"Uşaq ilkin tibbi müayinədən keçirilməsi və sığınacaqla təmin olunması məqsədilə polis əməkdaşları tərəfindən xəstəxanaya yerləşdirilib. Həmçinin ananın narkoloji və psixoloji vəziyyətinin qiymətləndirilməsi istiqamətində də müvafiq tədbirlər görülür. Araşdırmanın nəticəsindən asılı olaraq hüquqi qiymətləndirmə aparılacaq", - o bildirib.
Qeyd edək ki, sosial şəbəkələrdə yayılan məlumata görə, uşaq illərlə zəncirdə saxlanılaraq normal qidalanmadan, təhsildən və sosial mühitdən məhrum edilib.

Təəssüf ki, valideyn tərəfindən övlada işgəncə verilməsi faktı ilk deyil. Azərbaycanda onlarla belə hadisənin üstü açılıb. Bu cür halları aşkarlamaq asan olmur.

Vəkil Ceyhun Yusifov Musavat.com-a deyib ki, uşağa qarşı zorakılıq təkcə küçədə, uşaq evində və ya yad şəxslər tərəfindən baş vermir, ən ağır cinayətlər bəzən elə uşağın təhlükəsiz olduğu yerdə yaşanır: “Əgər sosial şəbəkələrdə yayılan və Daxili İşlər Nazirliyinin araşdırdığı məlumatlar təsdiqini tapsa, söhbət təkcə valideyn məsuliyyətsizliyindən deyil, uzun müddət davam edən sistemli işgəncədən gedəcək. Azərbaycan Konstitusiyası mənzilin toxunulmazlığını təmin edir. Heç bir dövlət orqanı istədiyi vaxt və istədiyi əsasla vətəndaşın evinə daxil ola bilməz. Bu, hüquqi dövlətin əsas prinsiplərindən biridir. Əks halda, sabah hər hansı məmur profilaktik yoxlama adı ilə istənilən evə girə bilər ki, bu da vətəndaş hüquqlarının kobud pozuntusu olar. Lakin eyni Konstitusiya uşaqların dövlət tərəfindən xüsusi müdafiəsini də nəzərdə tutur. Əgər uşağın həyatı, sağlamlığı və ya təhlükəsizliyi üçün real təhlükə barədə məlumat varsa, artıq məsələ şəxsi həyatın toxunulmazlığından çıxaraq dövlətin müdaxilə etməli olduğu hüquqi vəziyyətə çevrilir”.

Ceyhun Yusifov deyib ki, əsas meyar şübhə deyil, əsaslı məlumatdır: “Əgər polisə, qəyyumluq orqanına, müəllimə, həkimə və ya sosial xidmətə uşağın işgəncəyə məruz qalması, ac saxlanılması, zəncirlənməsi, döyülməsi barədə məlumat daxil olursa, dövlət qurumları bunu araşdırmağa borcludurlar. Lazım gəldikdə məhkəmə qərarı əsasında və ya təxirəsalınmaz hallarda qanunun verdiyi səlahiyyət çərçivəsində müdaxilə edilə bilər”.

Bəs bəzilərinin təklif etdiyi kimi qapı-qapı gəzib monitorinq aparmaq mümkündürmü?

Ceyhun Yusifov deyib ki, əgər söhbət icra hakimiyyətinin əməkdaşlarının və ya komitə nümayəndələrinin bütün evləri gəzərək insanların qapısını döyməsindən gedirsə, bunun hüquqi əsası yoxdur: “Heç bir məmur “uşaqları yoxlayırıq" deyərək vətəndaşı qapını açmağa məcbur edə bilməz. Ancaq sosial xidmətlər risk qrupuna daxil olan ailələrlə işləyə bilərlər. Məsələn, narkomaniya və alkoqolizm problemi olan valideynlər; məişət zorakılığı faktları qeydə alınmış ailələr; əvvəllər uşaqları ilə bağlı şikayət olmuş ailələr; məktəbə göndərilməyən uşaqlar və sosial cəhətdən təhlükəli hesab edilən ailələrdə monitorinq aparıla bilər. Belə ailələr üzrə monitorinqlər həm qanunidir, həm də zəruridir. Əslində problem ondan ibarətdir ki, Azərbaycanda preventiv sosial xidmət institutu kifayət qədər inkişaf etməyib. İnkişaf etmiş ölkələrdə müəllim uşağın bədənində göyərmə görəndə, həkim uşaqda zorakılıq əlamətləri hiss edəndə, qonşular davamlı ağlama səsləri eşidəndə dərhal sosial xidmətlər işə başlayır. Bizdə isə çox vaxt hadisə illərlə davam edir və yalnız video yayılandan sonra dövlət hərəkətə keçir”.

Valideyni hansı hüquqi məsuliyyət gözləyir?

Ceyhun Yusifovun sözlərinə görə istintaq müəyyən etsə ki, uşaq uzun müddət azadlıqdan məhrum edilib, fiziki və psixoloji işgəncəyə məruz qalıb, qidalanma və təhsil hüququndan məhrum edilib, onda bir neçə cinayət tərkibi yarana bilər: “Bunlara işgəncə xarakterli hərəkətlər, sağlamlığa zərər vurma, qanunsuz azadlıqdan məhrum etmə, valideynlik vəzifələrinin kobud şəkildə yerinə yetirilməməsi və digər maddələr daxil ola bilər. Bundan əlavə, Ailə Məcəlləsinə əsasən valideyn valideynlik hüququndan da məhrum edilə bilər. Burada ən vacib məsələ cəzanın sərtləşdirilməsi deyil. Əsas məsələ belə hadisələrin baş verməsinin qarşısını almaqdır. Uşaq illərlə zəncirlənmiş vəziyyətdə qalıbsa, deməli həmin müddətdə məktəb, tibb müəssisəsi, yerli icra strukturları, sosial xidmətlər və qonşuluq mühiti bu uşağı ümumiyyətlə "görməyib". Bu isə artıq təkcə bir valideynin deyil, uşaqların müdafiə sisteminin də ciddi suallar doğurduğunu göstərir. Ona görə də çıxış yolu bütün evlərdə total reydlər keçirmək deyil. Bu, həm qanunsuz olar, həm də vətəndaşların konstitusion hüquqlarını pozar. Daha düzgün model risk qrupunda olan ailələrin vahid elektron qeydiyyatının yaradılması, məktəb, səhiyyə, polis və sosial xidmətlər arasında operativ məlumat mübadiləsinin təmin edilməsi, anonim məlumat vermə mexanizmlərinin gücləndirilməsi və peşəkar sosial işçilərin sayının artırılmasıdır. Hüquqi dövlətin vəzifəsi hər qapını döymək deyil. Hüquqi dövlətin vəzifəsi təhlükə siqnalını vaxtında eşitmək və uşaq faciəyə çevrilməzdən əvvəl müdaxilə etməkdir. Bu, həm Konstitusiyanın mənzil toxunulmazlığı prinsipinə, həm də dövlətin uşaqları qorumaq öhdəliyinə tam uyğundur”.