Sosioloq: “Bu şəxsləri cərimə etmək yox, cinayət məsuliyyətinə cəlb etmək lazımdır”

“Hamımız görürük sosial şəbəkələrdə nələr baş verir”

“Nəinki qadınlar, gənc qızlar açıq-saçıq geyimlərdə özlərini reklam edir, hətta “oğlanlar” da videolar paylaşır, öz qiymətlərini elan edir, açıq şəkildə, publik olaraq çağırış edirlər”

 İnzibati xətalar məcəlləsinə, o cümlədən informasiyanın mühafizəsi haqqında qanunlara dəyişiklik edilir. Sosial şəbəkələrdə cəmiyyətə qarşı hörmətsizlik, mənəvi dəyərlərə uyğun olmayan paylaşımlar və qeyri-etik çağırışların edilməsi ilə bağlı yeni cərimələr müəyyənləşdirilir. Bununla bağlı İnzibati Xətalar Məcəlləsinin “Xırda xuliqanlıq” maddəsinə yeni hissələrin əlavə olunması təklif edilir. Qanun layihəsi Milli Məclisin Hüquq siyasəti və dövlət quruculuğu, eləcə də İnsan hüquqları komitələrinin birgə iclasında müzakirə olunub. Sənədə əsasən, internet informasiya ehtiyatlarında və ya informasiya-telekommunikasiya şəbəkələrində kütləvi nümayiş etdirildiyi halda ictimai mənəviyyatı təhqir edən, cəmiyyətə açıq hörmətsizlik ifadə edən hərəkətlərə - əxlaqsız ifadələrin səsləndirilməsinə, bu məzmunu yaradacaq jestlərin edilməsinə, eləcə də insan bədəninin hissələrinin əxlaq və milli-mənəvi dəyərlərə zidd şəkildə göstərilməsinə görə 500 manatdan 1 000 manatadək cərimə tətbiq olunacaq. İşin hallarına görə və pozuntu törədən şəxsin şəxsiyyəti nəzərə alınmaqla bu cəzanın kifayət etmədiyi hallarda 30 günədək inzibati həbs verilə bilər. Təklifə əsasən, göstərilən xətanın inzibati tənbeh almış şəxs tərəfindən qərar qüvvəyə mindiyi gündən bir il ərzində təkrar törədilməsi halında 1 000–2 000 manat məbləğində cərimə ediləcək və zərurət olduqda 1 aydan 2 ayadək inzibati həbs tətbiq edilə bilər. Məcəlləyə əlavə olunan qeydə görə, bu maddələr yalnız həmin əməllər Cinayət Məcəlləsinə əsasən cinayət məsuliyyəti yaratmadığı hallarda tətbiq ediləcək. İnzibati Xətalar Məcəlləsinə təklif olunan dəyişiklik sosial platformalarda əxlaqsız, mənəviyyata zidd, zərərli məzmun daşıyan videoların paylaşılmasının qarşısını alacaqmı? Rəylər müxtəlifdir. Bir qisim hesab edir ki, internet hüdudsuz olduğundan asan gəlir əldə etməyə çalışanlar yenə də fəaliyyətdə olacaqlar. Bir qisim isə hesab edir ki, cəzalar məcəlləyə dəyişikliklə yanaşı cərimələrin tətbiqi ilə də sərtləşdirilsə, istifadəçilər hər cür hərzə-hədyan məzmunlu paylaşımlardan çəkinəcək. Bu məhdudiyyət cəmiyyətin əxlaqi və mənəvi dəyərlərinin qorunması baxımından zəruridir. Amma bu addım yalnızca sosial şəbəkələrlə məhdudlaşmamalı, televiziyalarda yayımlanan bəzi proqramlara şamil edilməlidir. Bir aparıcının hansısa müğənninin və ya studiyaya dəvət edilən qonağın bədən ölçülərini ictimailəşdirməsi, “ər-arvad” davası kimi qurama səhnələr efirlərdən yığışdırılmalıdır.   

Sosioloq Mətanət Məmmədova Sherg.az-a açıqlamasında qeyd etdi ki, İnzibati Xətalar Məcəlləsinə belə bir dəyişikliyin edilməsini çoxdan gözləyirdi və bunu təqdir edir:

- Təklif olunan dəyişiklik müsbətdir, təqdirəlayiqdir. Etiraf edək ki, bu gün hər birimiz real həyatdan çox sosial şəbəkələrdəyik. İndiyədək internet resursları həyatımıza bu qədər daxil olmamışdı və mövcud Məcəllə dövrə uyğun gəlirdi. Maddələrdə başqa idi. Amma hazırkı internet dövründə gündəmə uyğun olaraq dəyişikliklər vacib hesab edilir. Çoxları bu dəyişikliyi gözləyirdi. Həqiqətən də, bunu sevindirici və ümidverici hesab edirəm. Əslində, bu məsələ bir az da əvvəldən həll edilməliydi, amma indi də gec deyil. Hamımız görürük sosial şəbəkələrdə nələr baş verir. Nəinki qadınlar, gənc qızlar açıq-saçıq geyimlərdə özlərini reklam edir, hətta “oğlanlar” da videolar paylaşır, öz qiymətlərini elan edir, açıq şəkildə, publik olaraq çağırış edirlər. Belə biabırçılığın qarşısı əlbəttə alınmalıdır. Canlı yayım açıb xidmətlər təklif edənlər var, insan olan kəs xəcalət çəkir onlara baxanda. Bəzisi yaşlı nənəsini, babasını, bəzisi övladını qeyri-münasib vəziyyətdə çəkib videosunu paylaşır, lağ-lağı edirlər. Atanın öz kiçik yaşlı övladının əlinə siqaret evrib videoya çəkməsi və paylaşması hansı ağlın, dərrakənin, hansı əxlaqın göstəricisidir? Bu şəxsləri cərimə etmək yox, cinayət məsuliyyətinə cəlb etmək lazımdır. Onlarla bağlı çox ciddi ölçü götürülməlidir.

Sosioloq qeyd etdi ki, bu cür paylaşımlardan istifadə edənlər də var:

- Məlumdur ki, baxış sayı çoxaldıqca gəlir əldə edilir. Əgər bu insanlar əldə etdikləri gəlirə görə vergiyə cəlb olunsalar, fəaliyyətlərini azaldacaqlar. Dəqiq bilmirəm, belə bir qayda varmı, qanun buna icazə verirmi, amma olsa yaxşıdır. Gəlir əldə edən şəxs əlbəttə vergiyə cəlb olunmalıdır. Nə qədər ki belə insanlar sərbəstdir. qınaqdan uzaqdırlar, onlarla bağlı maddi və mənəvi boşluqlar var, vergiyə cəlb olunma və ictimai qınaq baxımından, əl-qol açıb istədiklərini edirlər. Ən təhlükəlisi budur ki, həmin videoları uşaqlarımız da izləyir. Məsuliyyətsiz valideynlər uşağı başından eləmək üçün telefonu verir əlinə, daha nəzarət etmir ki, uşaq nəyə baxır, nə izləyir. Özünün başı qarışır ya ev işlərinə, ya seriallara baxmağa, ya da rəfiqələriylə qeybətə. İXM təklif olunan dəyişkilik qəbul edilərsə, biz mənəviyyatımızı və genefondumuzu xilas etmiş olacağıq. Cərimələrin olması da mütləqdir. Bəzi ölkələrdə azyaşlıların internet resurslara girişi qadağandır. Bizdə də belə bir mexanizm hazırlanmalıdır. Bu sahənin mütəxəssisləri elə bir sistem hazırlamalıdırlar ki, internet özü azyaşlının, yetkinlik yaşına çatmamış şəxsin şəbəkədən istifadəsinə qadağa qoysun. Necə ki şiddət, nifrət məzmunlu paylaşımlar blok edilir, eləcə də əxlaqsızlıq, mənəviyyatsızlıq aşılayan paylaşımlar da qadağan edilməli, paylaşılması, görüntülənməsi bloklanmalıdır. Bununla biz mənəviyyatsızlığın kök salmasının qarşısını ala bilərik.