Soyuq dərs otaqları, üşüyən şagirdlər... TƏHLİL

Sovet dövründə tikilmiş məktəblərin bir çoxunda istilik sistemi yenilənməyib

Fevralın 28-i gündüzdən martın 2-dək Bakıda və Abşeron yarımadasında arabir sulu qar, qar yağacağı gözlənilir. Milli Hidrometeorologiya Xidmətindən verilən məlumata görə, bəzi yerlərdə yağıntıların intensivləşəcəyi ehtimal olunur. Havanın minimal temperaturu gecə 1-5 dərəcə şaxta, gündüz 1 dərəcə şaxtadan 1 dərəcəyədək isti olacaq.

Mövcud hava şəraitində məktəblərdə istilik təminatı ilə bağlı yaranan problemlər valideynlər, şagirdlər və müəllimlər üçün ciddi narahatlıq doğurur. Son iki həftədə ölkədə havanın kəskin soyuması, yolların buz bağlaması və yağan qarın qalınlığının artması bəzi məktəblərdə dərsə davamiyyəti azaldıb. Uzaq məsafədə yaşayan şagirdlər üçün məktəbə getmək çətinləşib, hətta bəzi hallarda mümkünsüz olub. Bununla belə, evləri məktəbə yaxın olan valideynlər övladlarının dərslərdən geri qalmaması üçün onları məktəbə göndərməyə çalışırlar. Lakin sinif otaqlarında istilik sisteminin zəif olması və ya tamamilə işləməməsi səbəbindən uşaqların dərs zamanı qalın geyimlərdə, üst geyimində – kurtka, papaq və əlcəklə oturması adi hala çevrilib. Sosial şəbəkələrdə paylaşılan videolar və şikayətlər bu vəziyyəti daha aydın göstərir. Bu problem şəhər və rayon məktəblərində müxtəlif dərəcədə olsa da, xüsusilə bölgələrdə daha qabarıq şəkildə müşahidə olunur. 

ADPU-nun Təhsildə Təhlil və Kommunikasiyalar Mərkəzinin direktoru Kamran Əsədov “Şərq”ə açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycan üzrə məktəblərin istilik təminatı müxtəlif formalarda həyata keçirilir. Bakı və digər iri şəhərlərdə yerləşən məktəblərin əksəriyyəti mərkəzləşdirilmiş istilik sisteminə qoşulub. Bununla belə, bəzi məktəblərdə bu sistemin ya tam işləmədiyi, ya da qeyri-effektiv olduğu bildirilir: 

“Şagirdlər otaqların kifayət qədər qızdırılmamasından, müəllimlər isə dərs zamanı həm uşaqların soyuqdan narahat olmasından, həm də bu şəraitin tədris prosesinə mənfi təsirindən şikayət edirlər. Şəhər məktəblərində istilik problemi əsasən köhnə binalarda müşahidə edilir. Sovet dövründə tikilmiş məktəblərin bir çoxunda istilik sistemi yenilənmədiyindən, bu sistem ya tamamilə sıradan çıxıb, ya da səmərəsiz işləyir. Müasir məktəblərdə isə bu problem nisbətən az müşahidə olunur. Bölgələrdə vəziyyət daha mürəkkəbdir. Regionlardakı məktəblərin əhəmiyyətli bir hissəsi ya mərkəzləşdirilmiş istilik sisteminə qoşulmayıb, ya da ümumiyyətlə, belə sistemlər mövcud deyil. Belə məktəblərdə istilik təminatı əsasən odun və ya elektrik qızdırıcıları vasitəsilə həyata keçirilir. Lakin bu yanaşma çox zaman effektiv olmur, çünki məktəblərin yanacaqla təminatında gecikmələr baş verir və elektriklə işləyən cihazlar bütün sinif otaqlarını qızdırmaq üçün kifayət etmir. Xüsusilə qazlaşdırmanın zəif olduğu kəndlərdə yerləşən məktəblərdə bu problemlər daha kəskin hiss olunur. Bu dağlıq və dağətəyi ərazilərdə yerləşən məktəblərdə uşaqlar qış aylarında sinif otaqlarında dərs keçməkdə çətinlik çəkirlər. Çox zaman istilik sistemləri tamamilə işləmir və şagirdlər dərsləri açıq havaya bənzər şəraitdə keçməli olurlar”.

Ekspertin sözlərinə görə, istilik sistemində yaşanan bu problemlər, eyni zamanda, tədrisin keyfiyyətinə də mənfi təsir edir: “Şagirdlər soyuq mühitdə uzun müddət oturduqda diqqətini cəmləməkdə çətinlik çəkir və öyrənmə prosesi daha passiv şəkildə keçir. Bu həm də şagirdlərin sağlamlığı üçün risk yaradır. Uzun müddət soyuq sinif otaqlarında qalmaq immun sistemini zəiflədir və qrip, soyuqdəymə kimi xəstəliklərin yayılma ehtimalını artırır. Bu isə həm davamiyyətin daha da azalmasına, həm də ümumilikdə məktəbdə təhsil alan şagirdlərin akademik göstəricilərinə mənfi təsir edir. Hazırkı şəraitdə valideynlər və müəllimlər istilik problemlərinin həll edilməsi üçün müvafiq qurumlardan tədbirlər görmələrini tələb edirlər. Bu istiqamətdə bir neçə həll yolu təklif oluna bilər. Birincisi, Bakı və digər iri şəhərlərdə yerləşən köhnə məktəblərdə istilik sistemlərinin tam yenilənməsi üçün dövlət proqramları icra olunmalıdır. Bu, məktəblərin mərkəzləşdirilmiş istilik sistemlərinə daha effektiv qoşulmasını təmin edəcək. Digər tərəfdən, regionlardakı məktəblər üçün alternativ istilik sistemləri tətbiq olunmalıdır. Məsələn, bəzi ölkələrdə istifadə olunan bioyanacaq qızdırıcıları, günəş panelləri və ya daha effektiv odun və qaz sistemləri tətbiq edilə bilər. Həmçinin, məktəblərə paylanan odun və digər yanacaq növlərinin tədarükü qış mövsümündən əvvəl tamamlanmalı və təchizatda gecikmələr baş verməməlidir”.

Beynəlxalq təcrübəyə istinad edən K.Əsədov qeyd edib ki, məktəblərdə istilik sistemlərinin düzgün işləməsi təhsil keyfiyyətinə ciddi təsir edir: “Məsələn, Finlandiya və İsveç kimi qış aylarında sərt iqlimi olan ölkələrdə məktəblər xüsusi izolyasiya olunmuş binalarda fəaliyyət göstərir və istilik təminatı mükəmməl şəkildə tənzimlənir. Bu ölkələrdə sinif otaqlarında temperatur daim 20-22°C aralığında saxlanılır. ABŞ və Kanada kimi ölkələrdə isə məktəblərin istilik sistemlərinin işləmədiyi hallar nadir olduğu üçün belə hallarda dərslər müvəqqəti dayandırılır. Azərbaycanda isə məktəblərin çoxunda bu standartlara uyğun şərait yaradılmadığından, qış aylarında şagirdlər dərslərdən geri qalmamaq üçün soyuq sinif otaqlarında təhsil almağa məcbur olurlar. Əgər istilik problemi davam edərsə və hava şəraiti daha da sərtləşərsə, təhsil qurumları vəziyyəti nəzərdən keçirərək müvəqqəti fasilələr verməyi və ya alternativ təhsil üsulları tətbiq etməyi düşünməlidirlər. Məsələn, bəzi Avropa ölkələrində şagirdlər üçün soyuq qış aylarında onlayn dərslərə keçid edilir və ya məktəblər müəyyən günlərdə bağlanaraq istilik problemləri həll olunur. Azərbaycanda pandemiya dövründə onlayn təhsil sınaqdan keçirilib və müəyyən texniki çətinliklər olsa da, tədrisin tamamilə dayanmasının qarşısını almışdı. Eyni yanaşma müvəqqəti tədbir kimi nəzərdən keçirilə bilər”.

Ekspert həmçinin bildirib ki, məktəblərdə istilik təminatı ilə bağlı problemlər yalnız qış mövsümündə yox, il boyu planlaşdırılmalıdır. Əlavə olaraq qeyd edib ki, məktəblərin qışa hazırlığı yay aylarından başlayaraq qiymətləndirilməli və bütün avadanlıqlar vaxtında yoxlanılmalıdır: "Əks halda, hər il təkrarlanan bu problemlər təhsil sisteminin effektivliyini azaldacaq və şagirdlərin sağlamlığına mənfi təsir göstərəcək. Mövcud vəziyyətdə valideynlər, müəllimlər və ictimaiyyət bu məsələyə diqqət yetirməli, müvafiq dövlət qurumları isə məktəblərdə istilik təminatının yaxşılaşdırılması üçün operativ tədbirlər görməlidir. Təhsil keyfiyyətinin qorunması və şagirdlərin sağlamlığı üçün bu, vacib məsələdir və uzunmüddətli həll yolları tapılmalıdır".