Su təsərrüfatının strateji inkişafı: dayanıqlı gələcəyə doğru

Yanvarın 12-də Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə keçirilən müşavirə Bakı şəhəri və Abşeron yarımadasında su təchizatı, tullantı və yağış suları sistemlərinin təkmilləşdirilməsinə dair 2026–2035-ci illəri əhatə edən Dövlət Proqramının əhəmiyyətini bir daha gündəmə gətirdi. Dövlət başçısı müşavirədə çıxışı zamanı bu sahədə həyata keçirilən məqsədyönlü və ardıcıl siyasətin nəticələrinə xüsusi diqqət yönəldərək bildirdi ki, indiyədək icra olunan proqramların hər biri beşillik dövrü əhatə etmiş və uğurla həyata keçirilmişdir.

Məhz bu sistemli yanaşma nəticəsində ölkəmizdə əsas infrastruktur problemləri mərhələli şəkildə həll olunmuşdur. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə su təsərrüfatı sahəsi ölkənin sosial-iqtisadi inkişaf strategiyasının prioritet istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir. İçməli su təchizatının yaxşılaşdırılması, kanalizasiya və tullantı suları sistemlərinin yenidən qurulması, yağış sularının effektiv idarə olunması istiqamətində görülən işlər əhalinin həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsinə xidmət edir. Xüsusilə Bakı şəhəri və Abşeron yarımadası kimi sıx məskunlaşmış ərazilərdə bu sahədə aparılan islahatlar ekoloji təhlükəsizliyin təmin olunması baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Dövlət başçısı çıxışında vurğuladı ki, qəbul edilən proqramlar yalnız cari problemlərin həllinə deyil, uzunmüddətli perspektivdə dayanıqlı inkişafın təmin edilməsinə hesablanmışdır. Yeni Dövlət Proqramı da bu baxımdan gələcəyə yönəlik strateji sənəd kimi qiymətləndirilir. Proqram çərçivəsində müasir texnologiyaların tətbiqi, su itkilərinin minimuma endirilməsi, su ehtiyatlarından səmərəli istifadə və iqlim dəyişikliklərinin təsirlərinin azaldılması əsas məqsədlər sırasında yer alır.

Prezident İlham Əliyevin su təsərrüfatının inkişafı ilə bağlı həyata keçirdiyi siyasət göstərir ki, bu sahə dövlətin xüsusi nəzarətindədir. Genişmiqyaslı Dövlət Proqramlarının qəbulu və onların icrasına ciddi nəzarət nəticəsində Azərbaycan bu istiqamətdə regionun qabaqcıl ölkələrindən birinə çevrilməkdədir. Görülən işlər təkcə bu günün deyil, gələcək nəsillərin də su təhlükəsizliyinin təmin olunmasına xidmət edir.Beləliklə, 2026–2035-ci illəri əhatə edən Dövlət Proqramı Prezident İlham Əliyevin uzaqgörən siyasətinin növbəti təzahürü olaraq, ölkənin su təsərrüfatı sahəsində keyfiyyətcə yeni mərhələnin əsasını qoyur və dayanıqlı inkişaf üçün möhkəm zəmin yaradır. Prezident İlham Əliyev ölkəmizin su təhlükəsizliyinin təmin olunmasını milli təhlükəsizliyin strateji tərkib hissəsi kimi daim diqqət mərkəzində saxlayır.

Qlobal iqlim dəyişikliyinin yaratdığı su qıtlığı risklərinə qarşı dövlət başçısının tapşırığı ilə hazırlanan sistemli tədbirlər planı su ehtiyatlarından qənaətlə istifadə və itkilərin qarşısının alınması üçün müasir texnologiyaların tətbiqini sürətləndirib. Xüsusilə dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması zavodunun inşası, Xəzər dənizindən alternativ mənbə kimi istifadə edilməsi istiqamətində atılan addımlar ölkə rəhbərliyinin bu sahədəki uzunmüddətli və uzaqgörən siyasətinin bariz nümunəsidir. Dövlətin bu prioritet yanaşması təkcə mövcud problemlərin həllini deyil, həm də gələcək nəsillərin dayanıqlı su təminatını və ekoloji tarazlığın qorunmasını hədəfləyir. Bakı şəhəri və Abşeron yarımadasında su təchizatı, tullantı və yağış suları sistemlərinin təkmilləşdirilməsi də əsas məqsədlərdəndir. Bu Dövlət Proqramının əsas məqsədi Bakı şəhəri və Abşeron yarımadasının su təchizatı, yağış sularının idarə olunması və tullantı suları sistemlərinin əhatəli şəkildə modernləşdirilməsi, davamlı və dayanıqlı infrastrukturun yaradılmasıdır. Proqram bu sahədə mövcud problemləri uzunmüddətli perspektivdə həll etməklə aşağıdakı strateji nəticələrin əldə olunmasına yönəlib:Proqram içməli su sistemlərinin yenilənməsi və aktuallaşdırılması vasitəsilə Bakı və Abşeronda içməli suyun fasiləsiz və stabil şəkildə təmin olunmasını hədəfləyir. Bu, əsas boru xətləri, nasos stansiyaları və su anbarlarının təkmilləşdirilməsini, həmçinin yeni dayanıqlı mənbələrin istifadəsini nəzərdə tutur. 

Proqram çərçivəsində şəbəkələr və xətt şəbəkələri ilə yanaşı, yeni su mənbələrinin artırılması və alternativ mənbələrdən istifadənin genişləndirilməsi də nəzərdə tutulub. Bu, su təchizatının kəsintisizliyini gücləndirəcək. İntensiv yağışlar zamanı paytaxtda sel və subasma hallarının qarşısını almaq üçün müasir yağış suları idarəetmə sistemləri qurulacaq. Bunun incluziyasına yeni kollektor şəbəkələrinin tikintisi və yağış suyu drenaj sistemlərinin gücləndirilməsi daxildir. Proqram çərçivəsində yağış suyu sistemlərinin infrastrukturu genişləndiriləcək və daha çox ərazidə bu sistemlərin tətbiqi ilə şəhərdə suyun idarə olunması səmərəliliyi artırılacaq. Tullantı sularının səmərəli şəkildə toplanması və emalı üçün kanalizasiya şəbəkələri genişləndiriləcək, yeni kollektor xətləri tətbiq olunacaq. Beləliklə, şəhərin tullantıların idarə olunması sistemi daha çevik və ekoloji baxımdan təhlükəsiz olacaq.

Proqram çərçivəsində bir neçə yeni tullantı suyu emalı zavodunun tikintisi və mövcudların genişləndirilməsi planlaşdırılır. Bu, tullantı sularının ikinci dərəcəli istifadə üçün yenidən emalı və ətraf mühitə buraxmadan əvvəl yüksək səviyyədə təmizlənməsinə imkan verəcək.  4. İqtisadi, texnoloji və ekoloji dayanıqlığın artırılmasıProqram çərçivəsində ağıllı su şəbəkəsi (smart water network) və digər innovativ idarəetmə sistemləri tətbiq olunacaq. Bu, sızıntıların aşkar edilməsi, su itkisini azaltma və resursların səmərəli idarə olunmasına şərait yaradacaq. Layihələrin maliyyələşdirilməsində dövlət büdcəsi ilə yanaşı, beynəlxalq maliyyə institutları və özəl sektorun iştirakı (PPP – Public Private Partnership) kimi alternativ resurslardan istifadə nəzərdə tutulur ki, bu da büdcə yükünü yüngülləşdirərək layihələrin davamlılığını təmin edəcək. Tullantı sularının müasir təmizlənməsi, yağış sularının səmərəli istifadəsi və su resurslarının davamlı idarə olunması ilə ekoloji təsirlərin minimuma endirilməsi hədəflənir. Bu, həm şəhər ekosistemi, həm də Xəzər dənizi sahil mühitinin qorunması baxımından önəmlidir.   Proqram 2026-2035 illərini əhatə etməklə iki əsas mərhələdə həyata keçiriləcək:  2026–2030: Su və kanalizasiya infrastrukturunun təkmilləşdirilməsi, yağış sularının idarə olunması texnologiyalarının tətbiqi və mövcud sistemlərin modernləşdirilməsi. 2031–2035: Çeşidli su mənbələrinin artırılması, yeni su anbarlarının və nasos stansiyalarının tikintisi, şəbəkələrin genişləndirilməsi.Bu Dövlət Proqramının icrası nəticəsində aşağıdakı nəticələr əldə ediləcək:  Fasiləsiz və dayanıqlı içməli su təminatı; Yağış və tullantı sularının daha səmərəli və ekoloji baxımdan təhlükəsiz idarə olunması; İqtisadi dayanıqlığın artırılması hesabına kommunal xidmətlərin səmərəliliyi; Su resurslarının uzunmüddətli qorunması və şəhər mühitinin inkişafı üçün şəraitin yaradılması. Su ehtiyatlarının səmərəli idarə olunması və əhalinin keyfiyyətli içməli su ilə fasiləsiz təminatı müasir dövrdə hər bir dövlət üçün prioritet strateji vəzifələrdən biridir. İqlim dəyişiklikləri, əhali artımı, urbanizasiya proseslərinin sürətlənməsi və mövcud su mənbələrinə artan təzyiq su təchizatının dayanıqlığının gücləndirilməsini zəruri edir. Bu baxımdan alternativ su mənbələrinin yaradılması və su təsərrüfatı infrastrukturunun müasirləşdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Su təchizatının dayanıqlılığı ilk növbədə mövcud su ehtiyatlarının qorunması, itkilərin minimuma endirilməsi və səmərəli istifadə mexanizmlərinin tətbiqi ilə təmin edilir. Bu məqsədlə su şəbəkələrində texniki itkilərin azaldılması, ağıllı ölçmə sistemlərinin qurulması, su sərfiyyatına nəzarətin gücləndirilməsi və idarəetmədə rəqəmsal həllərin tətbiqi əsas istiqamətlər kimi müəyyən olunur.Eyni zamanda, fövqəladə hallar və iqlim riskləri nəzərə alınaraq ehtiyat su mənbələrinin formalaşdırılması, su anbarlarının və nasos stansiyalarının istismar təhlükəsizliyinin artırılması su təchizatının fasiləsizliyini təmin edən mühüm amillərdəndir. Alternativ su mənbələrinin yaradılması. Ənənəvi su mənbələrinə düşən yükü azaltmaq və uzunmüddətli su təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə alternativ su mənbələrinin yaradılması mühüm strateji addımdır. Bu çərçivədə yağış sularının toplanaraq təkrar istifadəsi, tullantı sularının müasir texnologiyalar vasitəsilə təmizlənməsi və texniki məqsədlər üçün istifadəsi geniş perspektivlər açır.Bundan əlavə, dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması, yeraltı su ehtiyatlarının elmi əsaslarla və normativlərə uyğun istismarı, eləcə də kənd təsərrüfatında suya qənaət edən texnologiyaların tətbiqi su resurslarının şaxələndirilməsinə xidmət edir. Alternativ mənbələr ekoloji tarazlığın qorunması ilə yanaşı, şəhərlərin və sənaye zonalarının artan su tələbatının ödənilməsində mühüm rol oynayır.Su təchizatı sistemlərinin dayanıqlığının təmin olunmasında infrastrukturun yenilənməsi əsas şərtlərdən biridir. Köhnəlmiş boru xətlərinin mərhələli şəkildə dəyişdirilməsi, müasir təmizləyici qurğuların inşası, nasos və paylayıcı sistemlərin enerji səmərəli avadanlıqlarla təchiz edilməsi su itkilərinin azalmasına və xidmət keyfiyyətinin yüksəlməsinə imkan yaradır.Eyni zamanda, şəhərsalma və regional inkişaf planları ilə uzlaşdırılmış su infrastrukturu layihələri əhalinin uzunmüddətli perspektivdə etibarlı su təminatını gücləndirir. Yeni yaşayış massivləri və sənaye zonalarında qabaqlayıcı infrastrukturun qurulması gələcəkdə yaranacaq problemlərin qarşısını almağa xidmət edir.Su təchizatının dayanıqlığının artırılması, alternativ su mənbələrinin yaradılması və infrastrukturun yenilənməsi bir-biri ilə sıx bağlı və kompleks yanaşma tələb edən strateji istiqamətlərdir. Bu tədbirlərin ardıcıl və sistemli şəkildə həyata keçirilməsi əhalinin həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsinə, ekoloji təhlükəsizliyin təmin olunmasına və ölkənin sosial-iqtisadi inkişafına mühüm töhfə verir. Suyun qorunması və səmərəli istifadəsi gələcək nəsillər qarşısında ən mühüm məsuliyyətlərdən biri olaraq daim diqqət mərkəzində saxlanılmalıdır. Su ehtiyatlarının səmərəli idarə olunması və əhalinin keyfiyyətli içməli su ilə fasiləsiz təminatı müasir dövrdə hər bir dövlət üçün prioritet strateji vəzifələrdən biridir. İqlim dəyişiklikləri, əhali artımı, urbanizasiya proseslərinin sürətlənməsi və mövcud su mənbələrinə artan təzyiq su təchizatının dayanıqlığının gücləndirilməsini zəruri edir. Bu baxımdan alternativ su mənbələrinin yaradılması və su təsərrüfatı infrastrukturunun müasirləşdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Su təchizatının dayanıqlılığı ilk növbədə mövcud su ehtiyatlarının qorunması, itkilərin minimuma endirilməsi və səmərəli istifadə mexanizmlərinin tətbiqi ilə təmin edilir. Bu məqsədlə su şəbəkələrində texniki itkilərin azaldılması, ağıllı ölçmə sistemlərinin qurulması, su sərfiyyatına nəzarətin gücləndirilməsi və idarəetmədə rəqəmsal həllərin tətbiqi əsas istiqamətlər kimi müəyyən olunur. Ənənəvi su mənbələrinə düşən yükü azaltmaq və uzunmüddətli su təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə alternativ su mənbələrinin yaradılması mühüm strateji addımdır. Bu çərçivədə yağış sularının toplanaraq təkrar istifadəsi, tullantı sularının müasir texnologiyalar vasitəsilə təmizlənməsi və texniki məqsədlər üçün istifadəsi geniş perspektivlər açır. Bundan əlavə, dəniz suyunun duzsuzlaşdırılması, yeraltı su ehtiyatlarının elmi əsaslarla və normativlərə uyğun istismarı, eləcə də kənd təsərrüfatında suya qənaət edən texnologiyaların tətbiqi su resurslarının şaxələndirilməsinə xidmət edir. Alternativ mənbələr ekoloji tarazlığın qorunması ilə yanaşı, şəhərlərin və sənaye zonalarının artan su tələbatının ödənilməsində mühüm rol oynayır. Su təchizatı sistemlərinin dayanıqlığının təmin olunmasında infrastrukturun yenilənməsi əsas şərtlərdən biridir. Köhnəlmiş boru xətlərinin mərhələli şəkildə dəyişdirilməsi, müasir təmizləyici qurğuların inşası, nasos və paylayıcı sistemlərin enerji səmərəli avadanlıqlarla təchiz edilməsi su itkilərinin azalmasına və xidmət keyfiyyətinin yüksəlməsinə imkan yaradır. Eyni zamanda, şəhərsalma və regional inkişaf planları ilə uzlaşdırılmış su infrastrukturu layihələri əhalinin uzunmüddətli perspektivdə etibarlı su təminatını gücləndirir. Yeni yaşayış massivləri və sənaye zonalarında qabaqlayıcı infrastrukturun qurulması gələcəkdə yaranacaq problemlərin qarşısını almağa xidmət edir. Su təchizatının dayanıqlığının artırılması, alternativ su mənbələrinin yaradılması və infrastrukturun yenilənməsi bir-biri ilə sıx bağlı və kompleks yanaşma tələb edən strateji istiqamətlərdir. Bu tədbirlərin ardıcıl və sistemli şəkildə həyata keçirilməsi əhalinin həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsinə, ekoloji təhlükəsizliyin təmin olunmasına və ölkənin sosial-iqtisadi inkişafına mühüm töhfə verir. Suyun qorunması və səmərəli istifadəsi gələcək nəsillər qarşısında ən mühüm məsuliyyətlərdən biri olaraq daim diqqət mərkəzində saxlanılmalıdır. Müasir dövrdə əhalinin sağlamlığının qorunması, ekoloji təhlükəsizliyin təmin edilməsi və şəhər-kənd infrastrukturunun davamlı inkişafı su və kanalizasiya sistemlərinin etibarlı və fasiləsiz fəaliyyətindən birbaşa asılıdır. Bu baxımdan su təchizatı və kanalizasiya şəbəkələrinin genişləndirilməsi dövlətin sosial-iqtisadi siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Əhalinin artımı, yeni yaşayış massivlərinin salınması, sənaye və xidmət sahələrinin genişlənməsi mövcud su və tullantı suları sistemlərinə olan tələbatı xeyli artırmışdır. Xüsusilə iri şəhərlərdə və sürətlə urbanizasiya olunan ərazilərdə köhnəlmiş və yüklənmiş şəbəkələr itkilərə, fasilələrə və sanitariya problemlərinə səbəb olur. Bu səbəbdən su və kanalizasiya şəbəkələrinin mərhələli şəkildə yenilənməsi və əhatə dairəsinin genişləndirilməsi zəruri və qaçılmazdır. Su təchizatı şəbəkələrinin genişləndirilməsi əhalinin keyfiyyətli içməli su ilə təminatının yaxşılaşdırılmasına xidmət edir. Yeni magistral xətlərin çəkilməsi, paylayıcı şəbəkələrin qurulması, su anbarlarının və nasos stansiyalarının inşası nəticəsində suyun fasiləsiz və stabil verilməsi mümkün olur. Bu isə xüsusilə kənar qəsəbələrdə, yeni yaşayış sahələrində və əvvəllər mərkəzləşdirilmiş su sisteminə qoşulmayan ərazilərdə yaşayan əhali üçün mühüm sosial əhəmiyyət daşıyır. Kanalizasiya şəbəkələrinin genişləndirilməsi isə ekoloji təhlükəsizliyin və ictimai sağlamlığın qorunmasında həlledici rol oynayır. Məişət və tullantı sularının mərkəzləşdirilmiş qaydada toplanması və təmizlənməsi torpaq və yeraltı suların çirklənməsinin qarşısını alır, yoluxucu xəstəliklərin yayılma riskini azaldır. Yeni kanalizasiya xətlərinin çəkilməsi, kollektorların və tullantı sularının təmizləyici qurğularının tikintisi şəhər və qəsəbələrin sanitariya vəziyyətinin köklü şəkildə yaxşılaşmasına imkan yaradırBu sahədə həyata keçirilən layihələr eyni zamanda müasir texnologiyaların tətbiqi ilə müşayiət olunur. Ağıllı idarəetmə sistemləri, itkilərin minimuma endirilməsi üçün rəqəmsal nəzarət mexanizmləri, enerji səmərəli nasos avadanlıqları su təsərrüfatının daha effektiv idarə edilməsinə şərait yaradır. Nəticədə həm su ehtiyatlarından səmərəli istifadə olunur, həm də istismar xərcləri azalır. Su və kanalizasiya şəbəkələrinin genişləndirilməsi sosial rifahın yüksəldilməsinə, ətraf mühitin mühafizəsinə və yaşayış keyfiyyətinin artırılmasına birbaşa töhfə verir. Bu istiqamətdə görülən işlər uzunmüddətli perspektivdə dayanıqlı inkişafın təmin olunmasına, şəhər və kəndlərdə sağlam və təhlükəsiz yaşayış mühitinin formalaşdırılmasına xidmət edir.

Həbib Misirov

YAP Kəlbəcər rayon təşkilatının sədri.