Sükutdan yoğrulan Şuşa Əli Hüseynov yazır

Şuşa heç vaxt sadəcə şəhər olmayıb.

Bəzi məkanlar xəritədə görünür, bəziləri isə millətin yaddaşında. Şuşa ikinci idi. Ona görə də onu işğal etmək mümkün olsa da, məğlub etmək mümkün olmadı.

Çünki şəhərlər torpaqdan yox, mənadan qurulur.

Bir gün gəldi və Şuşanın səsi kəsildi. Daş küçələrində addımlar azaldı, pəncərələrində işıqlar söndü. Amma qəribədir - insan yoxa çıxanda evlər ölür, ruh yoxa çıxanda isə şəhərlər. Şuşanın ruhu isə heç vaxt getmədi. O, viran qalmış divarların arasında dolaşırdı. Bəzən külək olurdu, bəzən sükut.

İşğal əslində qəribə anlayışdır.
Sən bir şəhəri ala bilərsən, amma onun xatirəsini necə alacaqsan?
Bir xalqın uşaqlığına çevrilmiş küçələri necə əsir edəcəksən?
Bir millətin musiqiyə çevrilmiş ağrısını hansı kilidlə bağlayacaqsan?

Şuşa illərlə susdu.
Amma o sükut məğlubiyyət deyildi.
Bəzən susmaq torpağın dua etmə şəklidir.

Dağlar gözlədi.
Daşlar yadda saxladı.
Vaxt isə insanlara ən ağır həqiqəti öyrətdi:
Vətən itiriləndə torpaqdan əvvəl insan öz içində viran qalır.

Və sonra…
Bir səhər tarix yuxudan oyandı.

Qayalara dırmaşan əsgərlər əslində yalnız Şuşaya qalxmırdılar. Onlar bir xalqın sınmış yaddaşını ayağa qaldırırdılar. O gün güllələrin səsindən daha çox, ruhun geri dönüşü eşidildi. Çünki bəzi zəfərlər hərbi olmur - metafizik olur.

Şuşa azad ediləndə təkcə şəhər qayıtmadı.
İnsanların içində illərlə qaranlıq qalan bir otağın pəncərəsi açıldı.

Təqvim “işğal günü” yazırdı.
Amma tarix bəzən təqvimdən daha ağıllı olur.

İndi Şuşaya baxanda insan anlayır ki, əslində zaman heç nəyi bitirmir. Əgər bir xalq unutmayıbsa, heç nə bitməyib.

Şuşa bunu sübut etdi.

Çünki bəzi şəhərlər alınmır.
Onlar yalnız bir müddət susurlar.