Vaxtından əvvəl doğulan uşaqlar... SN mütəxəssisi ilə MÜSAHİBƏ
Icma.az, Bakivaxti portalına istinadən məlumat verir.
Vaxtından əvvəl doğuş ana, həm də körpə üçün xüsusi diqqət və tibbi nəzarət tələb edən mühüm məsələlərdən biridir. Belə körpələrin orqan və sistemləri tam formalaşmadığından onların həyatının ilk günlərində xüsusi tibbi yardıma, sonrakı dövrdə isə davamlı qayğıya ehtiyacı ola bilər.
Müasir tibbin imkanları sayəsində vaxtından əvvəl doğulan körpələrin yaşamaq və sağlam inkişaf etmək şansları əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Bu prosesdə vaxtında göstərilən tibbi yardım, düzgün qidalanma, xüsusilə ana südü və valideynlərin diqqəti mühüm rol oynayır.
Bəs hansı körpələr vaxtından əvvəl doğulmuş hesab edilir? Erkən doğuşun əsas riskləri nələrdir? Belə uşaqların sağlam böyüməsi üçün valideynlər hansı qaydalara əməl etməlidirlər?
Bu və digər sualları Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin K.Y. Fərəcova adına Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutunun pediatrı Pəri Məmmədova cavablandırır.
Bakıvaxtı.az müsahibəni təqdim edir.
– Vaxtından əvvəl doğulmuş uşaq kim hesab edilir? Bu uşaqlar hansı qruplara bölünür?
– Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının tərifinə əsasən, hamiləliyin 37-ci həftəsi tamamlanmadan dünyaya gələn körpələr vaxtından əvvəl doğulmuş hesab edilir. Normal hamiləlik müddəti təxminən 40 həftədir.
Körpənin ana bətnində inkişafı zamanı orqan və sistemləri mərhələli şəkildə formalaşır. Buna görə də, doğuş nə qədər erkən baş verərsə, körpənin xarici mühitə uyğunlaşması bir o qədər çətin ola bilər.
Hestasiya yaşına, yəni ana bətnində inkişaf müddətinə görə vaxtından əvvəl doğulan körpələr üç qrupa ayrılır: 28-ci həftədən əvvəl doğulanlar ekstremal erkən, 28–32-ci həftələr arasında doğulanlar çox erkən, 32–37-ci həftələr arasında doğulanlar isə orta və gec vaxtından əvvəl doğulmuş körpələr hesab edilir.
Hamiləlik müddəti azaldıqca müxtəlif sağlamlıq problemlərinin yaranma ehtimalı artır. Lakin bu, bütün erkən doğulan körpələrin mütləq sağlamlıq problemi yaşayacağı demək deyil. Körpənin vəziyyəti onun doğulduğu həftədən, çəkisindən, ümumi sağlamlıq durumundan və göstərilən tibbi yardımın keyfiyyətindən asılıdır.
– Vaxtından əvvəl doğuşa hansı amillər səbəb ola bilər?
– Vaxtından əvvəl doğuşun səbəbləri müxtəlifdir və bir neçə amilin təsiri ilə bağlı ola bilər. Bunlara ilk növbədə ananın sağlamlıq vəziyyəti, hamiləliyin gedişi və dölün inkişafı ilə əlaqədar faktorlar daxildir.
Anada arterial təzyiqin yüksək olması, preeklampsiya, şəkərli diabet, böyrək və ürək-damar xəstəlikləri, bəzi infeksiyalar erkən doğuş riskini artıra bilər. Döl qişalarının vaxtından əvvəl cırılması, uşaqlıq boynunun funksional çatışmazlığı və plasenta ilə bağlı problemlər də bu hallara səbəb ola bilər.
Əkiz və üçəm hamiləliklərdə də vaxtından əvvəl doğuş ehtimalı daha yüksəkdir. Bundan başqa, əvvəlki hamiləlikdə erkən doğuşun baş verməsi, ananın siqaret çəkməsi, alkoqol və digər zərərli maddələrdən istifadə etməsi, qeyri-kafi qidalanma və bəzi digər amillər də riskə təsir göstərə bilər.
Bununla belə, bəzi hallarda heç bir aşkar risk faktoru olmayan qadınlarda da vaxtından əvvəl doğuş baş verə bilər. Ona görə də, bu vəziyyəti yalnız ananın həyat tərzi ilə əlaqələndirmək düzgün deyil.
Risklərin azaldılması üçün hamiləlikdən əvvəl sağlamlıq vəziyyətinin qiymətləndirilməsi, xroniki xəstəliklərin nəzarətdə saxlanılması və hamiləlik dövründə müntəzəm həkim müayinələrindən keçmək vacibdir.
– Vaxtından əvvəl doğulan körpələrdə ən çox hansı sağlamlıq problemləri müşahidə olunur?
– Bu körpələrdə sağlamlıq problemlərinin əsas səbəbi orqan və sistemlərin tam yetişməməsidir. Xüsusilə çox erkən doğulan və doğuş çəkisi aşağı olan uşaqlarda bəzi ağırlaşmalar daha çox müşahidə edilir.
Ən çox rast gəlinən problemlərdən biri tənəffüs sisteminin yetişməməsi ilə bağlıdır. Ağciyərlər tam formalaşmadığı üçün körpə müstəqil nəfəs almaqda çətinlik çəkə bilər və əlavə oksigen dəstəyinə ehtiyac yarana bilər.
Bundan başqa, sinir sisteminin inkişafının tamamlanmaması nevroloji problemlərə, mədə-bağırsaq sisteminin yetişməməsi isə qidalanma çətinliklərinə səbəb ola bilər. İmmun sistemin zəifliyi infeksiyalara yoluxma riskini artırır. Bəzi körpələrdə sarılıq, qanazlığı, bədən temperaturunun tənzimlənməsində çətinliklər də müşahidə olunur.
Görmə və eşitmə ilə bağlı problemlərin yaranma ehtimalı da nəzərə alınmalıdır. Xüsusilə vaxtından əvvəl doğulmanın retinopatiyası adlanan göz xəstəliyinin vaxtında aşkarlanması üçün müvafiq müayinələr vacibdir.
Əsas məqam ondan ibarətdir ki, bu ağırlaşmaların heç də hamısı hər bir erkən doğulan körpədə müşahidə olunmur. Vaxtında aparılan müayinələr və düzgün tibbi nəzarət bir çox problemin qarşısının alınmasına və ya erkən aşkarlanmasına imkan verir.
– Erkən doğulan körpələrdə tənəffüs problemləri nə ilə əlaqədardır və bu zaman hansı tibbi yardım göstərilir?
– Vaxtından əvvəl doğulan körpələrdə tənəffüs problemlərinin əsas səbəblərindən biri ağciyərlərin tam yetişməməsidir. Xüsusilə ağciyərlərin normal işləməsi üçün vacib olan surfaktant maddəsinin kifayət qədər yaranmaması nəfəs almağı çətinləşdirir.
Surfaktant ağciyərlərdəki hava kisəciklərinin nəfəsvermə zamanı qapanmasının qarşısını alır. Bu maddə çatışmadıqda körpədə tənəffüs çatışmazlığı yarana bilər.
Belə hallarda körpədə sürətli və çətin nəfəsalma, döş qəfəsinin nəfəsalma zamanı içəri çəkilməsi, göyərmə və oksigen səviyyəsinin azalması müşahidə oluna bilər.
Müalicə körpənin vəziyyətindən asılı olaraq müəyyən edilir. Zərurət olduqda oksigen dəstəyi, xüsusi tənəffüs aparatları və surfaktant preparatı tətbiq edilir. Bəzi körpələrdə tənəffüsün tənzimlənməsinə kömək edən dərmanlardan da istifadə olunur.
Bütün bu müdaxilələr neonatoloqun nəzarəti altında həyata keçirilir. Məqsəd körpənin normal nəfəs almasını təmin etmək və ağciyərlərin zədələnməsi riskini azaltmaqdır.
– Ana südü vaxtından əvvəl doğulan körpələr üçün nə dərəcədə vacibdir?
– Ana südü vaxtından əvvəl doğulan körpələr üçün ən dəyərli qida mənbələrindən biridir. O, körpəni zəruri qida maddələri ilə təmin etməklə yanaşı, immun sisteminin inkişafına və infeksiyalardan qorunmasına da kömək edir.
Xüsusilə doğuşdan sonrakı ilk günlərdə ifraz olunan ağız südü – kolostrum qoruyucu maddələrlə zəngindir. Ana südünün tərkibindəki faydalı komponentlər bağırsaq sisteminin inkişafını dəstəkləyir və bəzi ciddi bağırsaq xəstəliklərinin yaranma riskini azaldır.
Ana südü körpənin beyin və görmə sisteminin inkişafı üçün vacib olan maddələri də ehtiva edir. Bununla belə, çox erkən doğulan və çəkisi çox aşağı olan körpələrin qida ehtiyacları daha yüksək olduğundan bəzi hallarda ana südünə xüsusi qida əlavələrinin, yəni fortifikatorların qatılması tələb oluna bilər.
Körpə ananın döşünü əməcək qədər güclü olmadıqda süd sağılaraq verilə bilər. Bəzi hallarda qidalanma xüsusi zond vasitəsilə həyata keçirilir. Körpənin vəziyyəti yaxşılaşdıqca birbaşa ana südü ilə qidalanmaya keçid mümkündür.
Ana südü olmadıqda və ya kifayət etmədikdə alternativ qidalanma üsulu həkim tərəfindən müəyyən edilir. Valideynlərə tövsiyəm odur ki, ana südünün qorunması və davamlılığı üçün ilk günlərdən tibbi heyətin dəstəyindən istifadə etsinlər.
– Vaxtından əvvəl doğulan körpə xəstəxanadan evə yazıldıqdan sonra valideynlər nələrə diqqət etməlidirlər?
– Körpənin xəstəxanadan evə yazılması tibbi nəzarətin başa çatması demək deyil. Əksinə, bu dövrdə valideynlərin diqqəti və pediatr-neonatoloqun müntəzəm müşahidəsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
İlk növbədə körpənin qidalanması, çəkisinin artması, boyu və baş çevrəsinin inkişafı izlənilməlidir. Vaxtından əvvəl doğulan uşaqların inkişafı qiymətləndirilərkən korreksiya olunmuş yaş da nəzərə alınır. Bu, körpənin vaxtından əvvəl doğulduğu həftələrin inkişaf yaşından çıxılması əsasında müəyyən edilir.
Ana südü ilə qidalanmaya üstünlük verilməli, vitamin D, dəmir və digər preparatların istifadəsi isə həkimin tövsiyəsinə uyğun həyata keçirilməlidir. Valideynlər özbaşına dərman və ya vitamin preparatlarının dozasını dəyişməməlidirlər.
İnfeksiyalardan qorunmaq üçün əllərin gigiyenasına riayət edilməli, xəstə insanlarla təmas məhdudlaşdırılmalı və körpənin olduğu mühitdə siqaret tüstüsünə yol verilməməlidir. Peyvəndlər milli təqvimə və fərdi tibbi göstərişlərə uyğun aparılmalıdır.
Körpədə tənəffüs çətinliyi, göyərmə, qidalanmadan imtina, həddindən artıq süstlük, qıcolma, sidik ifrazının azalması və ya hərarət dəyişiklikləri müşahidə olunarsa, dərhal tibbi yardıma müraciət edilməlidir.
– Körpənin fiziki və psixoloji inkişafını dəstəkləmək üçün ailələr hansı qaydalara əməl etməlidirlər?
– Vaxtından əvvəl doğulan körpələrin inkişafında tibbi yardımla yanaşı, ailə qayğısı da mühüm rol oynayır. Valideynlərin körpə ilə ünsiyyəti, ona sevgi və diqqət göstərməsi, sakit və təhlükəsiz mühit yaratması sağlam inkişafı dəstəkləyir.
Bu baxımdan kenquru üsulu, yəni körpənin valideynin sinəsi üzərində dəri-dəri təmasda saxlanılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu üsul bədən temperaturunun tənzimlənməsinə, ana südü ilə qidalanmanın yaxşılaşmasına və valideynlə körpə arasında emosional bağlılığın güclənməsinə kömək edir. Lakin körpənin vəziyyəti nəzərə alınmalı və bu üsul tibbi tövsiyələrə uyğun tətbiq edilməlidir.
Yuxu zamanı körpə mütləq arxası üstə, sərt və düz səthdə yatızdırılmalıdır. Yataqda yastıq, yumşaq oyuncaq və digər artıq əşyalar olmamalıdır.
Bundan əlavə, körpənin görmə, eşitmə və nevroloji inkişafı mütəmadi qiymətləndirilməlidir. Həkim tərəfindən təyin olunan müayinələrin vaxtında aparılması, inkişafda hər hansı ləngimə aşkar edildikdə erkən müdaxiləyə başlanılması vacibdir.
Valideynlər bilməlidirlər ki, vaxtından əvvəl doğulan uşaqların inkişaf tempi fərqli ola bilər. Əsas məsələ uşağı digər uşaqlarla müqayisə etmək deyil, onun fərdi inkişafını izləmək və ehtiyac yarandıqda mütəxəssis dəstəyinə müraciət etməkdir.
– Sonda vaxtından əvvəl doğulan körpələrin valideynlərinə əsas tövsiyələriniz nələrdir?
– Ən vacib tövsiyəm odur ki, valideynlər narahatlığa qapılmadan, həkimlə sıx əməkdaşlıq etsinlər. Vaxtından əvvəl doğulmaq uşağın gələcəkdə sağlam inkişaf etməyəcəyi anlamına gəlmir. Müasir tibbin imkanları, vaxtında göstərilən tibbi yardım və düzgün qulluq sayəsində bu körpələrin bir çoxu sağlam şəkildə böyüyür.
Valideynlər müntəzəm tibbi müayinələri, qidalanma qaydalarını, peyvəndləri və inkişafın izlənilməsini diqqətdə saxlamalıdırlar. Körpənin hər hansı inkişaf xüsusiyyətini vaxtında müəyyən etmək və lazımi dəstəyi göstərmək gələcək nəticələr baxımından çox önəmlidir.
Unutmayaq ki, vaxtından əvvəl doğulan körpələrin sağlam gələcəyi üçün həkimlərin peşəkar yanaşması ilə ailənin sevgisi, səbir və qayğısı bir-birini tamamlamalıdır.
Bu mövzuda digər xəbərlər:
Baxış sayı:56
Bu xəbər 16 Noyabr 2026 11:07 mənbədən arxivləşdirilmişdir



Daxil ol
Online Xəbərlər
Xəbərlər
Hava
Maqnit qasırğaları
Namaz təqvimi
Kalori kalkulyatoru
Qiymətli metallar
Valyuta konvertoru
Kredit Kalkulyatoru
Kriptovalyuta
Bürclər
Sual - Cavab
İnternet sürətini yoxla
Neftin Qiyməti
Azərbaycan Radiosu
Azərbaycan televiziyası
Haqqımızda
TDSMedia © 2026 Bütün hüquqlar qorunur







Günün ən çox oxunanları



















