Sülh reallıqları qəbul etməkdən başlayır ŞƏRH

Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik korpus nümayəndələrinin sentyabrın 11–12-də işğaldan azad edilmiş ərazilərə sayca 22-ci səfəri ölkəmizdə aparılan bərpa-quruculuq işlərinin, tarixi və dini irsin qorunması istiqamətində görülən tədbirlərin beynəlxalq ictimaiyyətə birbaşa təqdim olunması baxımından əhəmiyyətli hadisədir.
Səfər çərçivəsində diplomatların Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən genişmiqyaslı quruculuq işləri ilə tanış olması, müxtəlif tarixi və dini abidələri ziyarət etməsi Azərbaycanın bölgədə formalaşdırdığı yeni reallıqları yerində müşahidə etmək imkanı yaradıb. Belə səfərlər bölgədəki vəziyyət barədə obyektiv təsəvvürlərin formalaşmasına və beynəlxalq əlaqələrin inkişafına xidmət edir.
Lakin Ermənistan mediasında səfərlə bağlı yayılan bəzi materiallar göstərir ki, bu ölkənin müəyyən dairələrində Azərbaycanın yaratdığı yeni reallıqlara münasibət hələ də siyasi qarşıdurma və ittihamlar üzərində qurulur. Diplomatik nümayəndələrin Azərbaycanın suveren ərazisinə səfərinin siyasi manipulyasiya predmetinə çevrilməsi, tarixi məsələlərin birtərəfli təqdim olunması və xarici diplomatların hədəfə alınması konstruktiv yanaşma təsiri bağışlamır.
Qarabağ Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazisidir. 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilmiş lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycan öz ərazisində suverenliyini tam bərpa edib. Bu reallıq Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyinin tanınması ilə bağlı beynəlxalq hüququn əsas prinsipləri ilə uzlaşır.
Azərbaycanın ərazisində fəaliyyət göstərən diplomatik nümayəndələrin ölkənin müxtəlif bölgələrinə səfər etməsi onun daxili və suveren hüquqlarına aiddir. Bu səfərlərin Ermənistanın siyasi dairələrinin mövqeyindən asılı məsələ kimi təqdim edilməsi qəbuledilməzdir. Əksinə, diplomatların bölgəyə səfəri onların hadisələri və aparılan işləri yerində görməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Tarixi və mədəni irs məsələsi də bu kontekstdə xüsusi diqqət tələb edir. Azərbaycan öz ərazisində yerləşən müxtəlif dini və mədəni abidələrin qorunmasına, bərpasına və gələcək nəsillərə çatdırılmasına məsuliyyətlə yanaşdığını bəyan edir. Gəncəsər və Xudavəng kimi tarixi-dini məkanlarla bağlı müzakirələrə yanaşarkən də irsin qorunması, elmi araşdırmalar və beynəlxalq hüququn prinsipləri əsas götürülməlidir.
Eyni zamanda, tarixi irslə bağlı müzakirələr yalnız bir istiqamətdə aparılmamalıdır. İndiki Ermənistan ərazisində əsrlər boyu yaşamış azərbaycanlıların yaratdığı tarixi-mədəni irsin taleyi də diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Bu irsin müxtəlif dövrlərdə dağıdılması, dəyişdirilməsi və ya izlərinin silinməsi ilə bağlı məsələlərin araşdırılması tarixi ədalət və mədəni irsin qorunması baxımından əhəmiyyətlidir. Mədəni irsin qorunması bütün xalqların və dini icmaların irsinə eyni məsuliyyətlə yanaşmağı tələb edir.
1954-cü il Haaqa Konvensiyası mədəni sərvətlərin silahlı münaqişələr zamanı qorunması sahəsində mühüm beynəlxalq hüquqi çərçivə yaradır. Bu prinsiplər tarixi və dini abidələrin mənşəyindən asılı olmayaraq mühafizəsinin vacibliyini təsdiqləyir.
Azərbaycanın multikulturalizm və tolerantlıq siyasəti müxtəlif dinlərə və mədəniyyətlərə məxsus irsin qorunmasını da əhatə edir. Ölkəmizdə müxtəlif dini və mədəni abidələrin bərpası istiqamətində görülən işlər bu yanaşmanın praktiki ifadəsidir.
Bir tərəfdən sülh və normallaşmadan danışmaq, digər tərəfdən isə qarşıdurmanı dərinləşdirən, tarixi məsələləri siyasi alətə çevirən narrativləri dövriyyəyə buraxmaq ziddiyyətli yanaşmadır. Davamlı sülh yalnız yeni reallıqların qəbul edilməsi, qarşılıqlı hörmət və beynəlxalq hüququn prinsiplərinə əməl olunması əsasında mümkündür.
Ermənistanla Azərbaycan arasında münasibətlərin normallaşması üçün ilk növbədə Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi ilə bağlı reallıqlara hörmət edilməli, Qarabağ məsələsi siyasi manipulyasiya vasitəsinə çevrilməməlidir. Sülhə xidmət edən mövqe keçmişin qarşıdurma ritorikasını deyil, gələcəyin əməkdaşlıq imkanlarını əsas götürməlidir.
Neva Abdurahmanova

YAP Qusar rayon təşkilatının sədr müavini