Sülh üçün güc: İlham Əliyevin strateji diplomatiyası

“Əbu-Dabidə Prezident İlham Əliyevin “Zayed İnsan Qardaşlığı Mükafatı”na layiq görülməsi təkcə simvolik hadisə deyil. Bu, Cənubi Qafqazda geosiyasi transformasiyanın beynəlxalq miqyasda rəsmi tanınmasıdır. Dünya liderlərinin çıxışları göstərir ki, bu mükafat Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin yeni mərhələyə keçidinin, eləcə də Azərbaycanın regional təhlükəsizlik arxitekturasında aparıcı aktora çevrilməsinin təsdiqidir”.

 Bunu Ölkə.az-a açıqlamasında Milli Məclisn deputatı Kamran Bayramov deyib.

Qlobal siyasi konsensus: Sülh təşəbbüsünün beynəlxalq legitimləşməsi
 Deputat bildirib ki, tədbirdə çıxış edən liderlərin demək olar ki, hamısının ortaq mesajı var: Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesi artıq regional məsələ deyil, beynəlxalq sabitlik nümunəsinə çevrilib.

“Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın çıxışı xüsusilə diqqət çəkir. O, İlham Əliyevin “cəsur addımlarını” və Paşinyanın “qətiyyətli iradəsini” vurğulayaraq, razılaşmanın qüvvəyə minməsi ilə Qafqazın gələcəyində “yeni səhifə” açılacağını bildirdi. Bu fikir Ankaranın Cənubi Qafqazda sülh prosesini strateji prioritet kimi qəbul etdiyini göstərir.
Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev isə daha geniş geosiyasi çərçivə təqdim etdi. Onun sözlərinə görə, bu mükafat “qarşıdurma məntiqi əvəzinə sülhün seçilməsi”nin simvoludur və uzunmüddətli münaqişələrin diplomatiya ilə həll edilə biləcəyini sübut edir. Tokayevin vurğuladığı mühüm məqam budur: Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesi qlobal parçalanma fonunda ümid modeli kimi təqdim olunur.

Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev də bu xətti davam etdirərək sülhün “cəsarət və siyasi məsuliyyət tələb etdiyini” bildirdi. Bu yanaşma göstərir ki, region ölkələri Azərbaycanın rolunu yalnız regional deyil, Avrasiya miqyasında sabitlik faktoruna çevirən liderlik kimi qəbul edir.
Azərbaycan: Regional münaqişədən regional əməkdaşlıq modelinə keçid
Pakistanın Baş naziri Şahbaz Şərif çıxışında xüsusi olaraq vurğuladı ki, sülh sazişi “təxminən dörd onillik sürən münaqişəyə son qoydu”. Bu ifadə Azərbaycan diplomatiyasının tarixi dönüş nöqtəsi yaratdığını açıq şəkildə təsdiqləyir.

Qırğızıstan Prezidenti Sadır Japarov isə Vaşinqton Zirvəsini “tarixi nailiyyət” adlandıraraq münasibətlərin bərpasının hər iki xalqın maraqlarına xidmət etdiyini qeyd etdi. Bu yanaşma göstərir ki, sülh artıq yalnız siyasi sənəd deyil, regionda yeni iqtisadi və kommunikasiya imkanlarının başlanğıcı kimi qəbul edilir.
İordaniya Kralı II Abdullahın çıxışı isə daha geniş humanitar konteksti önə çıxardı. O, bu nailiyyəti “onilliklər boyu davam etmiş münaqişəyə baxmayaraq sülhün mümkünlüyünün sübutu” kimi qiymətləndirdi. Bu mesaj Azərbaycanın təşəbbüsünün qlobal humanitar diplomatiya diskursuna daxil olduğunu göstərir”,-o qeyd edib.

Prezident İlham Əliyevin çıxışı: Münaqişədən əməkdaşlığa keçidin real nəticələri
Deputat əlavə edib ki, cənab Prezident İlham Əliyevin nitqi sülhün artıq siyasi bəyanat mərhələsindən praktik əməkdaşlıq mərhələsinə keçdiyini göstərən konkret faktlarla zəngin idi: 
“Prezidentin vurğuladığı əsas məqamlar: Azərbaycan və Ermənistan artıq altı aydır sülh şəraitində yaşayır, Ermənistanla yük daşımalarına qoyulan məhdudiyyətlər aradan qaldırılıb, Ermənistana neft məhsullarının ixracına başlanılıb.

Bu faktlar göstərir ki, sülh prosesi yalnız diplomatik səviyyədə deyil, iqtisadi və logistik əməkdaşlıq mərhələsinə keçib. Bu isə regionun geoiqtisadi xəritəsinin dəyişməsi deməkdir.
Prezidentin ABŞ-ın rolunu xüsusi vurğulaması və Vaşinqton Zirvəsinin qeyd edilməsi isə Azərbaycanın çoxvektorlu diplomatiyasının nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Bu yanaşma Bakı diplomatiyasının Qərb, Türk dünyası, Mərkəzi Asiya və Yaxın Şərq arasında balans yarada bildiyini nümayiş etdirir.

Avrasiya miqyasında yeni təhlükəsizlik arxitekturası
Bütün çıxışları ümumiləşdirən əsas nəticə budur: Azərbaycan artıq yalnız regional dövlət deyil, Avrasiya təhlükəsizlik sistemində aktiv siyasi aktor kimi qəbul olunur.
Bu mükafatın simvolizmi bir neçə istiqamətdə özünü göstərir:
1.    Cənubi Qafqazda münaqişə mərhələsinin bitməsi
2.    Regional əməkdaşlıq modelinin formalaşması
3.    Diplomatiyanın güc siyasətinə alternativ kimi təqdim olunması
4.    Azərbaycanın sülh təşəbbüslərinin qlobal legitimləşməsi
 “Zayed İnsan Qardaşlığı Mükafatı” Prezident İlham Əliyevin sülh siyasətinin beynəlxalq miqyasda tanınmasının rəmzi olmaqla yanaşı, Azərbaycanın yeni geosiyasi statusunun təsdiqidir. Dünya liderlərinin vahid mesajı göstərir ki, Bakı artıq Cənubi Qafqazda sabitlik və əməkdaşlığın əsas təşəbbüskarlarından biri kimi qəbul olunur.
Bu hadisə Azərbaycanın regional liderlikdən Avrasiya miqyasında sülh təşəbbüsləri irəli sürən siyasi aktora çevrildiyini göstərən mühüm diplomatik mərhələ kimi tarixə düşür”.
 

Mürtəza