Sülhün şərti olaraq ədalət: Bakının prinsipial seçimi

Azərbaycanın postmüharibə mərhələsində atdığı ən mühüm siyasi və hüquqi addımlardan biri müharibə və insanlıq əleyhinə cinayətlər törətməkdə ittiham olunan şəxslərin ədalət mühakiməsinə cəlb edilməsi oldu. Bu proses təsadüfi qərar deyil, hələ müharibə başlamazdan əvvəl dövlət başçısı tərəfindən açıq şəkildə ifadə edilmiş prinsipial mövqenin məntiqi davamıdır.

Prezident İlham Əliyev dəfələrlə bəyan etmişdi ki, Xocalı soyqırımı da daxil olmaqla, Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş cinayətlər cavabsız qalmayacaq, günahsız insanların qanı yerdə qalmayacaq. Müharibədən sonra bu sözlərin hüquqi müstəvidə reallaşması göstərdi ki, söhbət emosional siyasi bəyanatlardan deyil, uzunmüddətli dövlət iradəsindən gedir.

Bu iradənin ən mühüm göstəricisi ondan ibarətdir ki, Azərbaycan bu prosesi ciddi xarici siyasi təzyiqlər fonunda həyata keçirdi. Beynəlxalq müstəvidə müxtəlif mərkəzlər tərəfindən məhkəmə prosesinə qarşı yönəlmiş əsassız ittihamlar, siyasi kampaniyalar və təzyiq cəhdləri müşahidə olunurdu. Lakin bu faktorlar prezidentin mövqeyini dəyişmədi. Əksinə, bu təzyiqlər bir daha göstərdi ki, məsələ hüquqi ədalətin bərpasıdır və bu, kənar maraqlara qurban verilə bilməz. Dövlət başçısının qəti mövqeyi Azərbaycan üçün suverenliyin yalnız ərazi ilə məhdudlaşmadığını, hüquqi və siyasi qərarvermə sahəsini də əhatə etdiyini nümayiş etdirdi.

Məhkəmə prosesinin mahiyyəti təkcə ayrı-ayrı şəxslərin məsuliyyətə cəlb olunması ilə məhdudlaşmır. Burada əsas məqam işğal siyasətinin özünə hüquqi qiymət verilməsidir. Məhkəmə zamanı səslənən ifadələr, faktlar və etiraflar bir daha təsdiqlədi ki, Qarabağda yaradılmış qondarma rejim müstəqil qurum olmayıb, Ermənistanın işğalçı siyasətinin aləti kimi fəaliyyət göstərib. Bu isə uzun illər beynəlxalq müzakirələrdə süni şəkildə yaradılmış “tərəflər bərabərliyi” narrativini hüquqi baxımdan sıradan çıxarır. Azərbaycan bu proseslə göstərdi ki, işğal yalnız hərbi əməliyyatlarla deyil, hüquqi faktlarla da sübuta yetirilə bilər.

Bu kontekstdə prezident İlham Əliyevin mövqeyi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. O, müharibə dövründə necə qətiyyət nümayiş etdirdisə, postmüharibə mərhələsində də eyni prinsipiallığı qorudu. Xocalı qurbanlarının xatirəsinin siyasi alver predmetinə çevrilməməsi, cinayətkarların cəzasız qalmaması dövlət siyasətinin dəyişməz xətti kimi təqdim olundu. Bu yanaşma həm daxili ictimai rəyə, həm də regionda formalaşan yeni siyasi reallıqlara aydın mesaj verdi: Azərbaycan üçün sülh anlayışı ədalət üzərində qurulmalıdır.

Nəticə etibarilə, bu məhkəmə prosesi Azərbaycanın yalnız keçmişlə hesablaşması deyil, gələcək üçün formalaşdırdığı siyasi-hüquqi modelin göstəricisidir. Bu modeldə güc amili ilə hüquq bir-birini tamamlayır, verilən sözlər isə konkret icra mexanizmləri ilə təsdiqlənir. Prezidentin müharibədən əvvəl verdiyi vədlərin bu gün hüquqi reallığa çevrilməsi göstərir ki, Azərbaycan üçün ədalət anlayışı deklarativ deyil, dövlət siyasətinin əsas sütunlarından biridir.

Züriyə Qarayeva