Icma.az
close
up
RU
Süni intellekt: 2000 illik qorxunc sirlər açılır FOTO

Süni intellekt: 2000 illik qorxunc sirlər açılır FOTO

Icma.az, Cebheinfo portalından verilən məlumatlara əsaslanaraq xəbər verir.

Elm adamları süni intellekt vasitəsi ilə 2000 il əvvəl Vezuvi vulkanının püskürməsi nəticəsində kömürləşmiş qədim papirus mətnlərini oxumağa çalışırlar.

"Cebheinfo.az" xəbər verir ki, 1750-ci illərdə arxeoloqlar tərəfindən aşkar edilən qədim papirus mətnləri İtaliyanın Herkulanum (Herculaneum) şəhərində, dəbdəbəli bir villanın xarabalıqları arasında tapılıb.

Bu şəhər, qonşu Pompeylə birlikdə, eramızın 79-cu ilində baş verən vulkan püskürməsi nəticəsində məhv olmuşdu.

Herkulanumun villalarından birində yerləşən qədim kitabxana, “Papiruslar villası” insanlığın keçmiş düşüncə tərzini anlamaqda əvəzsiz rol oynaya bilər.

Hazırda qədim papirus mətnlərinin oxumasında bir problem var. Belə ki, bu papiruslar şokolad batonuna bənzəyən kiçik, bükülmüş rulonlardır və onları açmaq mümkün deyil.

Vezuvi vulkanının külü onları mühafizə etsə də, onları açmağa çalışdıqda parçalanırlar. Son 250 ildə elm adamları bu papirusları oxumağın yollarını tapmağa çalışıblar.

Əsasən Neapol Milli Kitabxanasında saxlanılan yüzlərlə papirusun məzmununu açmaq üçün 2023-cü ildə “Vesuvius Challenge” adlı yarış təşkil edilib.

Bu müsabiqəyə texnologiya şirkətlərinin rəhbərləri sponsorluq edib və məqsəd süni intellekt, kompüter qrafikası vasitəsilə papirusları oxumaq olub.

Bu həftə isə tədqiqatçılar “tarixi irəliləyiş” əldə edildiyini bildiriblər. 

Oksford Universitetinin Bödliyan Kitabxanasında saxlanılan üç papirusdan birinin ilk dəfə daxildən görüntüləndiyi açıqlanıb.

Kentukki Universitetindən kompüter elmləri mütəxəssisi və “Vesuvius Challenge” layihəsinin həmtəsisçisi Brent Silsin sözlərinə görə, tədqiqatçılar əldə edilən nəticələrdən çox həyəcanlıdırlar. 

O bildirir ki, bu skan edilmiş papirus indiyə qədər oxuna bilən ən böyük mətn hissələrini ehtiva edir.

Papirus “Diamond Light Source” adlı bir laboratoriyada, Harvell şəhərindəki hissəcik sürətləndirici (sinqrotron) vasitəsilə rentgen şüaları ilə skan edilib.

Süni intellekt isə bu görüntüləri analiz edərək mətnin yerləşdiyi yerləri tapıb, onların oxunaqlığını artırıb. Bu üsul sayəsində papirusun üçölçülü modeli yaradılıb və mütəxəssislər onu virtual şəkildə açmağa nail olublar.

Ancaq süni intellekt hələlik məhdudiyyətlərə malikdir. Oxunan hissələr hələlik çox azdır. Tədqiqatçılar mətnin içində “ikrah” mənasını verən qədim yunan sözünü tapıblar.

Araşdırmaçılar bütün mətnin oxunmasını təmin etmək üçün daha çox mütəxəssisin bu layihəyə qoşulmasını istəyirlər.

Bodliyan Muzeyinin yunan kolleksiyalarının kuratoru Peter Tot bu işin hələ uzun bir yolun başlanğıcı olduğunu qeyd edib. 

O bildirib ki, daha yaxşı görüntülərə ehtiyac var, lakin elm adamları inamla daha da irəliləyəcəklərinə əmindirlər.

Tot ümid edir ki, bu texnologiya daha da inkişaf etdirilərsə, papirusları fiziki olaraq bir yerdən başqa yerə daşımağa ehtiyac qalmayacaq. 

Onun sözlərinə görə, Neapol Milli Kitabxanasında daha 1000-ə yaxın oxunmamış papirus var.

Beləliklə, süni intellekt və insan biliyinin gücü sayəsində, Vezuvi vulkanının altından qalan qədim dünyaya işıq salınır.

Səbinə Uğur
"Cebheinfo.az"

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:154
embedMənbə:https://cebheinfo.az
archiveBu xəbər 06 Fevral 2025 15:26 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Azərbaycanda 55 yeni peşə standartı hazırlanır

14 Noyabr 2026 11:57see293

“Ağzımızdakı dişlərin sayını da uçota alsalar yaxşı olar...” TƏKLİF

14 Noyabr 2026 12:26see282

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see279

Gələn il qeyri dövlət müəssisələri büdcədən 130 mln. manata yaxın subsidiya alacaq

14 Noyabr 2026 18:04see274

Bakı avtobuslarında sərnişin bumu

14 Noyabr 2026 17:02see274

Azərbaycandan Suriyaya nəql edilən qazın həcmi 56% artdı

14 Noyabr 2026 14:44see269

Ədalət Partiyasında şairlə səmimi görüş

14 Noyabr 2026 17:43see260

STAR neft emalı zavodu dizel yanacağı istehsalını 4 % ə yaxın artırıb

14 Noyabr 2026 17:02see259

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see253

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see252

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see234

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see229

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see228

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see228

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see225

Azərbaycanda bəzi dövlət müəssisələri ləğv oluna bilər

14 Noyabr 2026 17:10see222

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see217

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see216

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see213

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see210
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri