Icma.az
close
up
RU
Menu

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

Leyla Əliyeva İSESKO nun Baş direktoru ilə görüşüb

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

Süni intellekt: 2000 illik qorxunc sirlər açılır FOTO

Süni intellekt: 2000 illik qorxunc sirlər açılır FOTO

Icma.az, Cebheinfo portalından verilən məlumatlara əsaslanaraq xəbər verir.

Elm adamları süni intellekt vasitəsi ilə 2000 il əvvəl Vezuvi vulkanının püskürməsi nəticəsində kömürləşmiş qədim papirus mətnlərini oxumağa çalışırlar.

"Cebheinfo.az" xəbər verir ki, 1750-ci illərdə arxeoloqlar tərəfindən aşkar edilən qədim papirus mətnləri İtaliyanın Herkulanum (Herculaneum) şəhərində, dəbdəbəli bir villanın xarabalıqları arasında tapılıb.

Bu şəhər, qonşu Pompeylə birlikdə, eramızın 79-cu ilində baş verən vulkan püskürməsi nəticəsində məhv olmuşdu.

Herkulanumun villalarından birində yerləşən qədim kitabxana, “Papiruslar villası” insanlığın keçmiş düşüncə tərzini anlamaqda əvəzsiz rol oynaya bilər.

Hazırda qədim papirus mətnlərinin oxumasında bir problem var. Belə ki, bu papiruslar şokolad batonuna bənzəyən kiçik, bükülmüş rulonlardır və onları açmaq mümkün deyil.

Vezuvi vulkanının külü onları mühafizə etsə də, onları açmağa çalışdıqda parçalanırlar. Son 250 ildə elm adamları bu papirusları oxumağın yollarını tapmağa çalışıblar.

Əsasən Neapol Milli Kitabxanasında saxlanılan yüzlərlə papirusun məzmununu açmaq üçün 2023-cü ildə “Vesuvius Challenge” adlı yarış təşkil edilib.

Bu müsabiqəyə texnologiya şirkətlərinin rəhbərləri sponsorluq edib və məqsəd süni intellekt, kompüter qrafikası vasitəsilə papirusları oxumaq olub.

Bu həftə isə tədqiqatçılar “tarixi irəliləyiş” əldə edildiyini bildiriblər. 

Oksford Universitetinin Bödliyan Kitabxanasında saxlanılan üç papirusdan birinin ilk dəfə daxildən görüntüləndiyi açıqlanıb.

Kentukki Universitetindən kompüter elmləri mütəxəssisi və “Vesuvius Challenge” layihəsinin həmtəsisçisi Brent Silsin sözlərinə görə, tədqiqatçılar əldə edilən nəticələrdən çox həyəcanlıdırlar. 

O bildirir ki, bu skan edilmiş papirus indiyə qədər oxuna bilən ən böyük mətn hissələrini ehtiva edir.

Papirus “Diamond Light Source” adlı bir laboratoriyada, Harvell şəhərindəki hissəcik sürətləndirici (sinqrotron) vasitəsilə rentgen şüaları ilə skan edilib.

Süni intellekt isə bu görüntüləri analiz edərək mətnin yerləşdiyi yerləri tapıb, onların oxunaqlığını artırıb. Bu üsul sayəsində papirusun üçölçülü modeli yaradılıb və mütəxəssislər onu virtual şəkildə açmağa nail olublar.

Ancaq süni intellekt hələlik məhdudiyyətlərə malikdir. Oxunan hissələr hələlik çox azdır. Tədqiqatçılar mətnin içində “ikrah” mənasını verən qədim yunan sözünü tapıblar.

Araşdırmaçılar bütün mətnin oxunmasını təmin etmək üçün daha çox mütəxəssisin bu layihəyə qoşulmasını istəyirlər.

Bodliyan Muzeyinin yunan kolleksiyalarının kuratoru Peter Tot bu işin hələ uzun bir yolun başlanğıcı olduğunu qeyd edib. 

O bildirib ki, daha yaxşı görüntülərə ehtiyac var, lakin elm adamları inamla daha da irəliləyəcəklərinə əmindirlər.

Tot ümid edir ki, bu texnologiya daha da inkişaf etdirilərsə, papirusları fiziki olaraq bir yerdən başqa yerə daşımağa ehtiyac qalmayacaq. 

Onun sözlərinə görə, Neapol Milli Kitabxanasında daha 1000-ə yaxın oxunmamış papirus var.

Beləliklə, süni intellekt və insan biliyinin gücü sayəsində, Vezuvi vulkanının altından qalan qədim dünyaya işıq salınır.

Səbinə Uğur
"Cebheinfo.az"

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:160
embedMənbə:https://cebheinfo.az
archiveBu xəbər 06 Fevral 2025 15:26 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see323

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see292

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see287

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see238

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see237

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see235

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see230

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see228

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see220

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see216

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see211

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see207

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

15 Noyabr 2026 14:02see198

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

15 Noyabr 2026 09:13see188

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see184

Leyla Əliyeva İSESKO nun Baş direktoru ilə görüşüb

15 Noyabr 2026 04:16see184

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

15 Noyabr 2026 15:38see183

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see179

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see174

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see172
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri