Süni intellekt, data mərkəzləri və yeni inkişaf mərhələsi ŞƏRH

Müasir dünyada iqtisadi və siyasi güc anlayışı artıq yalnız təbii sərvətlər və ya hərbi potensialla ölçülmür. XXI əsrin əsas kapitalı məlumat, onun idarə olunması və tətbiq imkanlarıdır. Süni intellektin tətbiqi, güclü data mərkəzlərinin qurulması və genişmiqyaslı rəqəmsallaşma islahatları faktiki olaraq ölkələrin gələcək inkişaf trayektoriyasını müəyyən edir. Bu baxımdan Azərbaycan son illərdə regionda fərqlənən bir model formalaşdırmaqdadır.

Süni intellektin tətbiqi artıq gələcəyin məsələsi deyil - bu günün tələbidir. Dövlət xidmətlərinin optimallaşdırılması, məlumatların vahid platformalarda birləşdirilməsi, analitik qərar qəbuletmə mexanizmlərinin gücləndirilməsi idarəetmədə yeni keyfiyyət mərhələsi formalaşdırır. Rəqəmsal həllər şəffaflığı artırır, insan amilindən qaynaqlanan gecikmələri azaldır və vətəndaş məmnuniyyətini yüksəldir.

Data mərkəzlərinin yaradılması isə müstəqilliyin yeni formasıdır. İnformasiyanı öz sərhədlərin daxilində saxlamaq və emal etmək milli təhlükəsizliyin ayrılmaz hissəsidir. Azərbaycan bu istiqamətdə müasir standartlara uyğun infrastruktur qurmaqla regionda rəqəmsal tranzit mərkəzinə çevrilmək potensialını artırır. Coğrafi mövqeyimiz – Şərqlə Qərbin kəsişməsi – artıq yalnız enerji layihələri üçün deyil, rəqəmsal magistrallar üçün də strateji əhəmiyyət daşıyır.

Xüsusilə qeyd etmək lazımdır ki, rəqəmsallaşma islahatlarının əsas gücü insan kapitalındadır. Gənclərin İT biliklərinin artırılması, startap mühitinin genişləndirilməsi və innovativ təşəbbüslərin dəstəklənməsi uzunmüddətli inkişafın açarıdır. Bu prosesdə dövlət-özəl sektor əməkdaşlığı və texnologiyaya açıq idarəetmə modeli mühüm rol oynayır. Çünki rəqəmsal iqtisadiyyat yalnız proqram təminatı deyil, həm də yeni düşüncə tərzidir.

Azərbaycanın kosmik sənayedə əldə etdiyi nailiyyətlər – xüsusilə 2010-cu ildə Cənab Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə yaradılan Qafqazın ilk peyk operatoru olan Azərkosmos vasitəsilə peyk xidmətlərinin genişləndirilməsi ölkənin rəqəmsal suverenliyinin mühüm elementlərindəndir. Peyk rabitəsi və müşahidə sistemləri həm iqtisadi, həm də təhlükəsizlik baxımından strateji üstünlük yaradır. Bu, ölkənin informasiya təhlükəsizliyini gücləndirməklə yanaşı, regional bazarda rəqabət qabiliyyətini də artırır.

Azad edilmiş ərazilərimizdə tətbiq olunan “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” konsepsiyaları isə mənim üçün gələcəyin real modelidir. Burada qurulan infrastruktur ənənəvi yanaşma ilə bərabər, rəqəmsal idarəetməni də əsas götürür. Enerji effektivliyi, rəqəmsal monitorinq və avtomatlaşdırılmış xidmətlər yeni həyat modelini formalaşdırır.

Real olaraq bu qənaətə gəlmək olar ki, süni intellektə, data mərkəzlərinə və rəqəmsal transformasiyaya qoyulan sərmayə əslində Azərbaycanın uzunmüddətli strateji gücünün təminatıdır. Bu yol asan deyil, amma məqsəd aydındır - texnologiyanı istehlak edən deyil, onu formalaşdıran və ixrac edən ölkəyə çevrilmək. Düşünürəm ki, Azərbaycanın rəqəmsal inkişaf xətti artıq seçim deyil, strateji qərardır. Və bu qərar gələcək onilliklərdə ölkəmizin regional və qlobal mövqeyini müəyyən edən əsas amillərdən biri olacaq.

David Həsənov

YAP Naxçıvan şəhər təşkilatının əməkdaşı