Süni İntellekt texnologiyaları tələbələrin, müəllimlərin təhsilə yanaşma tərzini yenidən formalaşdırır Ədalət Muradov

“Süni İntellekt bir çox sahələri köklü şəkildə dəyişir və təhsil də istisna deyil. Öyrənmədə yeni bir dövrün astanasında olduğumuz bu vaxtda, Süni İntellekt  texnologiyaları tələbələrin, müəllimlərin və təhsil müəssisələrinin təhsilə yanaşma tərzini yenidən formalaşdırır. Fərdiləşdirilmiş öyrənmə təcrübələrindən tutmuş inzibati səmərəliliyin artırılmasına qədər, təhsildə Süni İntellektin gələcəyi daha çox mütəxəssislər tərəfindən müsbət qiymətləndirilir. Eyni zamanda, Süni İntellektin təhsildə tətbiqinin ciddi çağırışlar yaradacağını qeyd edənlərin sayı da artmaqdadır”.

Bunu 525.az-a Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin (UNEC) rektoru, professor Ədalət Muradov deyib. Rektor qeyd edib ki, hazırda təhsil sistemləri rəqəmsallaşma ilə bağlı artan gözləntilərin yaratdığı davamlı islahat təzyiqləri ilə üz-üzədir. Son dövrlərdə dünyada təhsil idarəetmə islahatları mərkəzləşdirilmiş idarəetmə ilə təhsil müəssisələrinin muxtariyyəti arasında tarazlıq yaratmağa, milli standartları təhsil müəssisəsi səviyyəsində kurikulum, pedaqoji və idarəetmə çevikliyi ilə uzlaşdırmağa çalışmışdır. Bu tənzimləmələr rəqəmsal texnologiyaların əsasən mövcud təhsil proseslərini dəstəkləyən, lakin onların daxili məntiqini köklü şəkildə dəyişməyən bir sistem kimi formalaşmışdır. Lakin təhsildə Süni İntellektin sürətlə yayılması keyfiyyətcə yeni bir mərhələ yaradır. Əvvəlki rəqəmsal alətlərdən fərqli olaraq, Süni İntellekt kurikulum dizaynı, qiymətləndirmə, geribildirim, öyrənənlərin profilləşdirilməsi və tədris qərarlarının qəbulu kimi əsas pedaqoji və idarəetmə sahələrinə birbaşa müdaxilə edir. Bununla da mövcud yanaşmaları sarsıdır. Əvvəlki təhsil texnologiyalarından fərqli olaraq, Süni İntellekt sadəcə inzibati səmərəliliyi artırmır və mövcud tədris praktikalarını rəqəmsallaşdırmır.

Süni İntellekt  getdikcə insan mühakiməsinə və institusional səlahiyyətə məxsus olan funksiyaları (o cümlədən kurikulum məzmununun yaradılması, pedaqoji trayektoriyaların tövsiyə edilməsi, qiymətləndirmənin dəstəklənməsi və real vaxt rejimində öyrənmə istiqamətlərinə təsir göstərilməsi və s.) icra etmək üçün sınaqdan keçirilir. Nəticə etibarilə, alqoritmlərə yerləşdirilmiş bəzi qərarvermə prosesləri formal təhsil institutlarından kənarda dizayn və idarə olunur, lakin birbaşa təhsildə və öyrənmə mühitlərində reallaşır. Təhsil dizaynı, texnoloji inkişaf və pedaqoji icra arasındakı  sərhədlərin pozulması mövcud idarəçilik çərçivələri və Süni İntellekt vasitəçiliyi arasında formalaşan təhsil reallıqları arasında struktur uyğunsuzluğunu üzə çıxarır:

“Tarixən bu kimi məsələlər mərkəzi idarəetmə ilə yerli muxtariyyət arasında tarazlıq yaratmışdır. Lakin Süni İntellektin artan təsiri bu vəziyyəti köklü surətdə dəyişir. Süni İntellektə əsaslanan fərdiləşdirmiş təhsilin üstünlükləri ilə yanaşı, onun öyrənmə proseslərinin homogenləşməsinə, epistemik üfüqlərin daralmasına və davamlı monitorinq və alqoritmik profilləşdirmə vasitəsilə tələbələrin intellektual muxtariyyətinin zəifləməsinə də gətirib çıxara biləcəyi ciddi suallar doğurur. Süni İntellekt təhsil daxilində nisbətən müstəqil aktor kimi fəaliyyət göstərdikdə səlahiyyət, məsuliyyət və hesabatlılığın necə yenidən bölüşdürülməsi  sualı ilə zəif əlaqələndirilir. Nəticədə mövcud idarəçilik modelləri Süni İntellektin eyni zamanda mərkəzləşmiş nəzarəti gücləndirməsini, təhsil müəssisəsi səviyyəsində pedaqoji fəaliyyəti desentralizasiya etməsini izah etməkdə çətinlik çəkir. Beləliklə, təhsildə Süni İntellektin tətbiqinin və bu prosesin genişlənəcəyini nəzərə alaraq yeni-yeni ciddi çağırışların da yaranacağı gözləniləndir. Amma bu, Süni İntellektin təhsildə tətbiqi proseslərindən kənarda qalmaq anlamına gəlmir. Fikrimizcə, bu daha çox o deməkdir ki, bu proseslərə vaxtında qoşulmaq və yarana biləcək çağırışları içəridən görməklə onlara adekvat cavab verə biləcək tərəflər sırasında olmağa tələsmək lazımdır”.

Sevinc Qarayeva