Süni İntellektin yaratdığı səlahiyyət bölgüsü hesabatlılıqla bağlı kəskin suallar doğurur Ədalət Muradov

"Süni İntellektin təhsildə tətbiqi ilə bağlı ciddi idarəetmə boşluğu aydın görünür. Bu boşluq, tənzimləmənin təhsil səviyyələri arasında səlahiyyət bölgüsünü nəzərə almaması, hesabatlılıq mexanizmlərinin insana fokuslanması və peşəkar muxtariyyətin əsas idarəetmə prinsipi kimi qorunmamasında özünü biruzə verir. Həll yolu təhsil idarəetməsinin yenidən konfiqurasiyasıdır. Bu, hansı Süni İntellekt qərarlarının mərkəzləşdirilməli, hansılarının isə lokal səviyyədə qalmalı olduğunu aydınlaşdırmağı tələb edir. Eyni zamanda, Süni İntellektin sistemli aktor kimi tanınması və təsirinin səviyyələr üzrə tənzimlənməsi zəruridir. Beləliklə, Süni İntellekt dövründə təhsildə üç qarşılıqlı əlaqəli idarəetmə modeli önə çıxır".

Bunu 525.az-a Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin ( UNEC) rektoru professor Ədalət Muradov deyib. Rektor bildirib ki,  təhsildə səlahiyyətin və qərarvermənin yenidən bölüşdürülməsidir. Süni intellekt sistemlərinin təhsilə inteqrasiya edilməsi səlahiyyətin idarəetmənin müxtəlif subyektləri və səviyyələri arasında yenidən bölüşdürülməsi potensialına malikdir. Əvvəllər nazirliklərdə, təhsil müəssisələrində və ya təhsil otaqlarında qəbul edilən bir çox qərarlar getdikcə daha çox xarici aktorlar tərəfindən hazırlanmış alqoritmik sistemlərə daxil edilir və bu sistemlər çox vaxt ənənəvi ictimai hesabatlılıq strukturlarından kənarda fəaliyyət göstərir. Bu proses təhsil proseslərinin kim tərəfindən və hansı əsaslarla idarə edildiyi ilə bağlı mövcud fərziyyələri ciddi şəkildə sual altına alır. Nəticə etibarilə, idarəetmə yalnız təhsil sisteminin səviyyələri arasındakı əlaqələri deyil, eyni zamanda təhsil nəticələrinə təsir göstərən texnologiya təminatçıları, məlumat infrastrukturları və alqoritmik sistemlərlə bağlı münasibətləri də əhatə etməlidir:

"İkincisi, hesabatlılıq, şəffaflıq və insan nəzarətidir. Süni İntellektin yaratdığı səlahiyyət bölgüsü hesabatlılıqla bağlı kəskin suallar doğurur. Təhsildə mövcud hesabatlılıq mexanizmləri əsasən insanların və institutların fəaliyyətini qiymətləndirmək üçün nəzərdə tutulmuşdur və qərarvermənin şəffaflığına, məsuliyyətinə və izlənə bilməsinə əsaslanır. Süni İntellekt sistemləri isə çox vaxt qeyri-şəffaf modellər, adaptiv öyrənmə prosesləri və davamlı yenilənmələr vasitəsilə işləyir ki, bu da məsuliyyətin kimə aid olduğunu müəyyənləşdirməyi çətinləşdirir.

Üçüncüsü, öyrənənin (təhsilalanın) muxtariyyətinin qorunmasıdır. İnstitusional dizayndan kənarda, süni intellektin inteqrasiyası təhsilin mahiyyəti və idarəetmənin qorumağa çalışdığı dəyərlərlə bağlı fundamental suallar doğurur. Təhsil sistemləri yalnız səmərəlilik və optimallaşdırma alətləri deyil. Onlar həm də intellektual muxtariyyətin, tənqidi mühakimənin və müvafiq iştirakın formalaşdırılmasına xidmət edən normativ institutlardır. Bunun üçün Süni İntellektin təqdim etdiyi yeni dəstək və fərdiləşdirmə imkanlarına baxmayaraq, insan mühakiməsi, pedaqoji sərbəstlik və etik reaksiyalar üçün məkanlar qorunmalıdır. Yalnız səmərəliliyi və performans göstəricilərini prioritetləşdirən idarəetmə yanaşmaları təhsilin məqsədlərini daralda və standartlaşdırmanı gücləndirə bilər. Bu isə o deməkdir ki, Süni İntellektin təhsil idarəçiliyində yaratdığı əsas çağırış onun qəbul edilib-edilməməsi deyil, təhsil məqsədlərinə uyğun şəkildə necə idarə olunmasıdır".

Sevinc Qarayeva