Suriyada nə baş verir?

Suriyada 2011-dən bu yana baş verənləri Azərbaycanın gələcəyini, potensial riskləri anlamaq üçün mühüm hesab edirəm. Həm də, son aylarda ətrafımda daha çox Suriyalılarla ünsiyyətim olduğu üçün baş verənləri yaxından izləməyə çalışıram.
Son günlərdə Suriyadan yumşaq desək, xoş olmayan xəbərlər gəlir. Bu xəbərlərin fonunda vaxtilə İran, Misir, Liviya və başqa inqlablardan sonra da deyilmiş “qədrini bilmədilər”, “sabitçiliyi məhv etdilər”, “gələn gedəndən betər olur”, “o biri yeyib doymuşdu, bunlar ac gəlib” və digər oxşar səfsətələr yenə baş qaldırıb. Həmişəki kimi, şər mediyası və Əsədəoxşamışların əlaltıları da yaxşıca özlərinə əl qatıblar.
Əlbəttə, heç kim Suriyadan İsveçrə qayırılacağını gözləmirdi. Bu olanlar aşağı-yuxarı təxminediləndir. Amma önəmli məqam budur ki, bu olanlar və olacaqlar niyə baş verir? Məsuliyyət kimin üzərindədir?
2011-ə qədər Suriya Azərbaycanlılar demiş “sabitçiliklə”, “çiçəklənməklə” məşğul idi. Kimsə desəydi ki, bu ölkədən İŞİD komandanları çıxacaq, başkəsən ordular yaranacaq, heç kəs ilk baxışda inanmazdı. İndi mem mövzusuna çevrilmiş Suriya üzrə araşdırmaçı Hüsnü Mahallinin məhşur tvitini də xatırlamaq üçün rəyə əlavə edirəm.
Elə isə, Suriya niyə bu günə düşməyə məhkum oldu? Çünki, orada elə bir durum var idi ki, heç hökumət özü də bilmirdi ki, ölkədə neçə potensial başkəsən var. Sistem hər şeyin üstünü örtəndən, bütün problemlər güc yolu ilə basdırılandan, seçki, vətəndaş cəmiyyəti sıradan çıxarılandan sonra nə gözləmək olardı? Kim Suriyanı xilas edəcəkdi? Axı, belə toplumlar heç bir fərdi və ya qrup təşəbbüsləri ortaya qoya bilmirlər. Bu bacarıqları lap bağçadan, məktəbdən məhv edilir. Hamı tapşırığa boyun əyməyə proqramlaşdırılır. Fərqi yoxdur, Əsədin tapşırığı və ya İŞİD’in (onlar üçün Allahın) tapşırığı… Potensial liderlər öldürüləndə, həbslərdə çürüdüləndə, sürgün ediləndə sistem çalxalayan zaman ən qəddarlar, ən radikallar bu liderliyi əldə edir və tapşırıqları boyun əyməyə alışmış topluma diqtə etməyə başlayır. Buna heç çoxluq da lazım deyil. Məgər HTŞ Suriyada çoxluğun dəstəklədiyi idimi? Əlbəttə yox. Elə isə nə oldu?
Buna da cavab sadədir. Axı orda demokratiya, çoxluq rəyi, qrup təşəbbüsü yox idi. Yuxarıda da dediyim kimi, ən radikal azlıq hakimiyyəti ələ ala bildi. Gəlin, bunun da adını deyək: “Mütəşəkkil azlıq”.
Diktatorlar parazit kimi ölkələri içdən məhv edir, kənardan isə yaxşı görsətməyə çalışır. Bir gün içində hər şey bitəndə o gözəl görünən qabıq da çatlayır. Parazit qaçır gedir. Mütəşəkkil azlıqlar, başkəsənlər ölkəni paramparça edir, ələ alır. Biriləri də qayıdıb deyir ki, nə oldusa, o parazit gedəndən sonra oldu…
Bir də qayıdaq başa. Suriyanı yarım əsr ərazində tədricən içdən məhv edən Əsəd ailəsi bütün bu olanlara görə birinci növbəli məsuldur…
Əmrah Cəfərov