Suyun altında fasiləsiz həyat: Alimlər misli görünməmiş bir eksperimentə başlayır

İngiltərədə, vaxtilə M5 avtomagistralının tikintisi üçün əhəngdaşı çıxarılan tərk edilmiş karxanada indi insan üçün sualtı gələcək yaradılır.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "The Telegraph" yazıb.

Məlumata görə, Çepstou şəhəri yaxınlığında DEEP Campus adlı mərkəz yerləşir. Bu, dalğıcların suyun altında bir həftəyə qədər fasiləsiz yaşamağı öyrənməsi üçün yaradılan eksperimental bazadır.

İlin sonundan etibarən burada dünyanın müxtəlif dənizlərində 50–200 metr dərinlikdə yerləşdirilməsi planlaşdırılan sualtı modullara hazırlıq başlayacaq. Gələcəkdə bunlar mətbəx, vanna otağı və elmi laboratoriyalarla təchiz edilmiş birləşdirilmiş "kapsullar” – sualtı "otel”lər olacaq.

Sualtı həyat ideyası reallığa çevrilə bilər

İnsanların sualtı dünyanı pəncərədən izləyərək yaşaması artıq fantastika deyil. Layihə rəhbərləri bunun sadəcə romantik bir ideya olmadığını, real elmi məqsədlərə xidmət etdiyini bildirirlər.

Bu texnologiya yalnız okean tədqiqatı üçün deyil, həm də tibbdə – xüsusilə xəstəxana şəraitində və təzyiq altında oksigen terapiyası alan xəstələr üçün istifadə oluna bilər. Eyni zamanda mərcan riflərinin bərpası və dəniz biologiyasının inkişafına da töhfə verəcəyi gözlənilir.

Beş günlük intensiv missiyalar zamanı alimlər suyun altında 30 saata qədər işləyə biləcəklər – bu, normal şəraitdə bir aya yaxın vaxt aparan işləri daha qısa müddətdə görməyə imkan verəcək.

DEEP-in elmi rəhbəri Doun Kernaqis bildirir ki, əsas üstünlük orqanizmdə baş verən fizioloji dəyişiklikləri səthə çıxmadan, real vaxtda izləmək imkanıdır.

"Oyun qaydalarını dəyişəcək” texnologiya

Əvvəllər qan və toxuma nümunələri analiz üçün səthə çıxarılırdı, bu isə dekompressiya səbəbilə nəticələri dəyişə bilirdi. Yeni sualtı laboratoriyalar bu problemi aradan qaldıra bilər.

Kernaqis deyir: "Bizi ən çox sevindirən şey texnologiyanı yaşayış mühitinə inteqrasiya edərək onu faktiki olaraq sualtı laboratoriyaya çevirməkdir. Bu, bir çox sahələrdə oyun qaydalarını dəyişəcək".

Tibbdə potensial istifadə

Araşdırmanın travma alan xəstələr, karbonmonoksid zəhərlənməsi, ağır yaralanmalar və ya radiasiya təsirlərindən əziyyət çəkənlər üçün də faydalı ola biləcəyi bildirilir. Həmçinin reanimasiya şöbələrində müalicə prosesinə yeni yanaşmalar gətirə bilər.

Kernaqisin sözlərinə görə, yüksək dağlıq bölgələrdən Beynəlxalq Kosmik Stansiyaya qədər ekstremal şəraitdə insan təcrübələri artıq tibbdə irəliləyişlərə səbəb olub və sualtı tədqiqatlar da eyni nəticəni verə bilər.

İlk sualtı modul

"Vanguard” adlı ilk pilot sualtı modulun bu il istifadəyə verilməsi planlaşdırılır. O, səthdəki buya bağlı olacaq və ekipajı hava, enerji və rabitə ilə təmin edəcək.

Dalğıclar kapsula "ay hovuzu” (moon pool) adlanan aşağıdakı açılışdan daxil olacaqlar.

DEEP mərkəzi keçmiş dalğıc milli mərkəzinin ərazisində yerləşir və 80 metr dərinliyi ilə İngiltərənin ən dərin daxili su hövzəsi sayılır.

Gələcək planlar və təhlükəsizlik

Təşkilat daha böyük "Sentinel” modulunun da hazırlanmasını planlaşdırır. Gələcəkdə bu sualtı stansiyalar rotasiya ilə işləyən daimi ekipajlara ev sahibliyi edə bilər.

DEEP komandasında neft-qaz sənayesindən mütəxəssislər də var. Şirkətin baş direktoru Dennis Nelson layihənin əsas məqsədinin okean dərinliklərinə çıxışı "demokratikləşdirmək” olduğunu deyir.

Onun sözlərinə görə, Yer kürəsinin 70%-i okeanlarla örtülüb, lakin onların böyük hissəsi hələ də araşdırılmayıb.

Kontekst və təhlükəsizlik narahatlıqları

Layihə 2023-cü ildə "Titan” batiskafının Titanik qalıqlarına eniş zamanı baş verən faciədən fərqli yanaşma ilə seçilir.

DEEP rəhbərliyi təhlükəsizliyə xüsusi önəm verildiyini və mərhələli şəkildə irəlilədiklərini bildirir.

Nəticə

Yeni mərkəz yaxın aylarda Şimal yarımkürəsində "nəsəlli dalğıc” üçün ilk təlim mərkəzini də açmağı planlaşdırır. Burada dalğıclar uzun müddət səthə çıxmadan işləmə şəraitinə öyrədiləcək.

Tədqiqatçılar bu yanaşmanı primatları müşahidə etmək üçün illərlə onlarla birlikdə yaşayan Jane Goodallın metoduna bənzədirlər: mühitin içində olmaq daha dəqiq nəticə verir.

Aydın