Talassemiya irsi olduğuna görə bədbəxtlik gətirən xəstəlikdir Adil Qeybulla

Nikahdan əvvəl yoxlanış həyati əhəmiyyət daşıyır

Hər iki valideyn daşıyıcıdırsa, uşaq 25% ehtimalla xəstə doğulur

Xəstə uşaqların dərmanları və qan köçürmə prosedurları mütləq şəkildə dövlət qayğısı ilə təmin olunmalıdır

8 May tarixini talassemiya xəstəliyindən əziyyət çəkən insanların problemlərinə diqqət çəkmək məqsədilə “Beynəlxalq Talassemiya Günü” kimi qeyd edirlər. 2026-cı ilin son göstəricilərinə əsasən Azərbaycanda rəsmi qeydiyyatda olan 3209 nəfərə talassemiya diaqnozu qoyulub. Talassemiya daşıyıcılarının sayı isə xəstələrdən çoxluq təşkil edir.

Acınacaqlısı isə odur ki, daşıyıcılar sağlam şəxslər hesab olunduğu üçün onların dispanser qeydiyyatı aparılmır. Ötən il Azərbaycanda talassemiya diaqnozu ilə 6 körpə doğulub. Nikahdan əvvəl aparılan müayinələr bu göstəricinin 2024-cü illə müqayisədə təxminən 5 dəfə azalmasına səbəb olub.

Bəs insanların genlərində səssiz dolaşan bu xəstəliyin əlamətləri hansılardır?

Mövzu ilə bağlı Azərbaycan Tibb Universitetinin professoru Adil Qeybulla Sherg.az-a bildirib ki, talassemiya irsi olduğuna görə əksər ailələrə bədbəxtlik gətirən xəstəlikdir: 

“Talassemiya daşıyıcılarında orqanizm hemoglobini normal şəkildə istehsal etmir. Hemoglobinin əsas funksiyası oksigeni ağciyərlərdən götürüb, bədənin toxumalarına daşımaqdır. Hemoglobin alfa və beta zəncirlərindən ibarətdir. Həmin zəncirlər xüsusi genlər tərəfindən kodlanır. Genlərdə baş verən dəyişikliklər alfa və beta zəncirlərinin normal sintez olunmasına mane olur. Bu vəziyyət talassemiya kimi irsi qan xəstəliklərə yol açır. Alfa zəncirini kodlayan genlərdəki pozğunluq “alfa talassemiya”, beta zəncirini kodlayan genlərdəki pozğunluq isə “beta talassemiya” adlanır”. 

Professorun sözlərinə görə hamiləlik dövründə ultrasəs və prenatal diaqnostik müayinələr vasitəsilə dölün sağlamlıq vəziyyəti yoxlanılır:

“Bu tədbirlər gələcəkdə ağır formalı talassemiya ilə doğulan uşaqların sayının azalmasına mühüm təsir göstərir. Ona görə də nikaha girən şəxslərdə talassemiya daşıyıcısı olub-olmadığı yoxlanılır. Əgər hər iki valideyn talassemiya daşıyıcısıdırsa, 25% ehtimalla uşaq xəstə doğula bilər. Bunların hamısı nikaha girən gənclərin diqqət mərkəzində olmalıdır. Hazırda bəzi uşaqların fiziki fəaliyyətində ləngimə müşahidə edilir. Onlar enerji baxımından öz həmyaşıdlarından fərqlənirlər. Qaçarkən tənginəfəslik yaranır, yaxud ayağa qəfil qalxarkən başgicəllənmə və ya göz önünün qaralması kimi hallarla qarşılaşırlar. Çünki daşıyıcıların bədəninə oksigen kifayət qədər çatmır”.  

Mütəxəssis qeyd edib ki, xəstə uşaqların dərmanları və qan köçürmə prosedurları mütləq şəkildə dövlət qayğısı ilə təmin olunmalıdır:

“Qanın ümumi analizindən talassemiya daşıyıcılarını seçmək mümkündür. Xalqımın bədbəxtliyinin digər səbəblərindən biri də nikaha qədər tibbi müayinədən keçməmələridir. Talassemiya daşıyıcılarının hemoglobin səviyyəsi aşağı olduğuna görə orqanizmin immun sistemi də zəifləyir. Qan azlığından əziyyət çəkənlər daha çox meyvə-tərəvəz, eləcə də zülalla zəngin olan yumurta, mal əti, balıq, təbii süd, qatıq və pendir kimi qidalar yeməlidir. Yağda qızardılmış yeməklər və tərkibində karbohidrat olan məhsullarla orqanizmi yükləmək olmaz. Anormal qidalanma onsuz da aşağı olan hemoglobini daha da azaldaraq orqanizmin məhvinə səbəb olacaq”.