Tarixi hadisələr silsiləsi: Azərbaycanın yeni uğuru

Biz 8 avqust Vaşinqton görüşlərinə, imzalanan sənədlərə "tarixi hadisələr" demişdik. Bu fikrə etiraz edənlər olmuşdu. Ancaq vaxtı gəldikcə tarix, zaman nəyin doğru, nəyin yanlış olduğunu ortaya qoyur.

Dünən gecə ATƏT-in keçmiş Kinsk Qrupu, ümumiyyətlə, Minsk Prosesi tarixə qovuşdu.

Məlum olduğu kimi, bu il avqustun 8-də ABŞ-ın paytaxtı Vaşinqton şəhərində Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev, Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan ABŞ prezidenti Donald Trampın şahidliyi ilə Birgə Bəyannamə imzalamışdılar. Həmin bəyannamədə nəzərdə tutulduğu kimi, hər iki ölkənin -Azərbaycanın və Ermınistanın xarici işlər nazirləri ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədrinə Minsk Qrupunun buraxılması üçün müraciət etməli idilər. Bu müraciət edildi və nəticəsi özünü çox gözlətmədi: sentyabrın 1-də ATƏT-in Nazirlər Şurası Minsk Prosesinin və onunla əlaqədar strukturların noyabrın 30-da saat 23.59-da bağlanması haqqında qərar vermişdi. Bu, 57 iştirakçı dövlətin qərarı ilə baş verdi.

Bundan sonra da Azərbaycanın öz içindəki və xaricdəki tənqidçiləri (daha doğrusu, təhrifçilər) belə bir iddia irəli sürdülər: ATƏT üç ay müddət qoyub, bu qərar icra olunmayacaq, Azərbaycan hakimiyyəti xalqı aldadır və sair və ilaxır.

Ancaq, budur, artıq həmin qərar icra olundu, kimin xalqı aldatmaq istədiyi ortaya çıxdı.

Bu, heç şübhəsiz ki, çox ciddi diplomatik uğurdur. Əlbəttə, əvvəldən bilinirdi ki, bu, baş verəcək; ATƏT-in Nazirlər Şurası qərar qəbul etmişdi. Ancaq, etiraf etməliyik ki, biz verilən sözlərin heç də həmişə tutulmadığı, qəbul olunan qərarların heç də həmişə icra olunmadığı bir beynəlxalq siyasət dövründə yaşayırıq. ABŞ prezidentinin də nəinki şahidlik etdiyi, hətta özünün şəxsən imzaladığı qərarların hamısı həyata keçmir. Ancaq bu qərar icra olundu. Bu da Azərbaycanın növbəti diplomatik nailiyyətidir. Artıq Azərbaycanla Ermənistan arasında heç bir vasitəçi, moderator, heç bir "kurator" qalmadı. Keçmiş Minsk Qrupu böyük dövlətlərə ona görə lazım idi ki, Azərbaycanla Ermənistan arasında "münaqişəli" vəziyyətin, vasitəçiyə ehtiyac duyulan qarşıdurmanın qaldığını əsaslandırıb, istənilən vaxt bölgəyə müdaxilə etsinlər. Ancaq Azərbaycan bu imkanı onların əlindən aldı.

Niyə təkcə Azərbaycanın adını çəkirəm, Ermənistanın adını çəkmirəm? Çünki Minsk Prosesinin, onun içində Minsk Qrupunun buraxılması tələbini Azərbaycan irəli sürmüşdü, Ermənistanla danışıqlarda, eləcə də, bütün başqa uyğun beynəlxalq platformalarda bu tələbində israr edirdi. Bunu tutarlı dəlillərlə, keçərli arqumentlərlə əsaslandırmışdı. Ona görə də Minsk Prosesinin sonlandırılması Azərbaycanın çox mühüm tarixi uğurudur; bu, ölkənin suverenliyini möhkəmləndirən bir hadisədir. Azərbaycan öz suverenliyini bütün ərazisində, əlbəttə, təmin edib. Ancaq bu suverenliyə yaranan və yarana biləcək təhdidləri aradan qaldırmaqda davam edir. Bu yolda ən əhəmiyyətli addımlar Azərbaycan və Ermənistan cəmiyyətləri arasında yaranacaq və hökumətləri arasında imzalanacaq sülhlə bağlı olacaq. Vaxtı, məqamı yetişdikcə bu da olacaq. Əslində Azərbaycanla Ermənistan arasında faktik sülh var. Artıq iki ölkənin sərhədlərində atışmalar yoxdur; silahlar "danışmır". Eyni zamanda qarşılıqlı etimad yaradan addımlar atılır. Qazaxıstan taxılının Azərbaycan üzərindən Ermənistana göndərilməsi bu baxımdan çox maraqlı və mühüm gəlişmə idi. Azərbaycan bununla təkcə Ermənistanla sülhə və nəticəsində iqtisadi əlaqələrin qurulmasına hazır olduğunu göstərmədi, həm də Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqazın vahid geopoltik orqanizmə çevrilməsi yolunda irəliyə böyük addım atdı. Mərkəzi Asiya dövlətlərinin Ermənistana təsirini artırmış oldu. Bu da rəsmi İrəvanın müstəqilləşməsi və daha cəsarətli və doğru qərarlar verə bilməsi üçün vacib amillərındir. Eyni zamanda hər iki ölkənin vətəndaş cəmiyyəti və media təmsilçilərinin təmasları da buna xidmət edir.

Bir sözlə, adına "tarix" dediyimiz mərhələni yaşayırıq. Bu cür tarixi hadisələr silsiləsinin, o cümlədən, mühüm diplomatik uğurların davam edəcəyi şübhəsizdir.

Yazıçı-publisist, əməkdar jurnalist Bahəddin Həzi, bizimyol.info