Tarixin Qanlı Səhifələri və Milli Yaddaş

Azərbaycan xalqının tarixi yalnız mədəniyyət, dövlətçilik və inkişaf salnaməsi deyil, eyni zamanda böyük faciələr, itkilər və ədalətsizliklərlə zəngin bir yaddaşdır. Xüsusilə XIX əsrin əvvəllərindən etibarən baş verən hadisələr xalqımızın taleyində dərin izlər buraxmış, milli yaddaşın ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir. Prezident İlham Əliyevin 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü münasibətilə müraciətində qeyd etdiyi kimi, Qarabağ və Zəngəzur kimi tarixi Azərbaycan torpaqlarında demoqrafik vəziyyətin məqsədyönlü şəkildə dəyişdirilməsi və azərbaycanlı əhaliyə qarşı həyata keçirilən zorakılıqlar bu faciəli prosesin əsas mərhələlərini təşkil edir.

     XIX əsrin əvvəllərində regionda baş verən siyasi dəyişikliklər, xüsusilə Rusiya imperiyasının Cənubi Qafqaza daxil olması ilə yeni demoqrafik siyasət həyata keçirilməyə başlandı. Bu siyasətin əsas məqsədi bölgədə etnik balansı dəyişdirmək idi. Nəticədə minlərlə erməni ailəsi Qarabağ və Zəngəzur ərazilərinə köçürüldü. Bu köçürülmə yerli azərbaycanlı əhalinin hüquqlarının pozulması və gələcək münaqişələrin əsasının qoyulması ilə nəticələndi.

     XX əsrin əvvəllərində, xüsusilə 1905-1907-ci illərdə baş verən hadisələr regionda etnik qarşıdurmanın açıq müstəviyə keçdiyini göstərdi. Həmin dövrdə azərbaycanlılara qarşı törədilən qırğınlar təkcə fiziki məhvetmə məqsədi daşımırdı, həm də onları qorxutmaq, öz doğma torpaqlarından didərgin salmaq niyyətini güdürdü. Bu proses 1918-ci ildə daha da geniş vüsət aldı. Mart hadisələri zamanı Bakı və digər bölgələrdə minlərlə azərbaycanlı amansızlıqla qətlə yetirildi. Bu faciələr xalqımızın yaddaşında silinməz izlər buraxdı.

     1920-ci illərdə Zəngəzurun Ermənistana verilməsi isə tarixi ədalətsizliyin növbəti mərhələsi oldu. Bu qərar nəticəsində Azərbaycan əraziləri parçalandı, Naxçıvanın əsas hissədən coğrafi əlaqəsi kəsildi. Bu, yalnız siyasi deyil, həm də sosial və iqtisadi baxımdan ciddi nəticələrə səbəb oldu. Zəngəzurun itirilməsi regionda uzunmüddətli gərginliyin formalaşmasına gətirib çıxardı.

     1948-1953-cü illərdə isə sovet hakimiyyəti dövründə həyata keçirilən deportasiya siyasəti nəticəsində yüz minlərlə azərbaycanlı indiki Ermənistan ərazisindəki ata-baba yurdlarından zorla köçürüldü. Bu proses humanitar faciə olmaqla yanaşı, insanların tarixi köklərindən qoparılması, mədəni irsinin məhv edilməsi ilə müşayiət olundu. Deportasiya olunan insanlar ağır şəraitdə yaşamağa məcbur edildi və bu hadisə xalqımızın yaddaşında növbəti acı səhifə kimi qaldı.

     Bütün bu hadisələr göstərir ki, Azərbaycan xalqına qarşı həyata keçirilən siyasət təsadüfi deyil, sistemli və məqsədyönlü olmuşdur. Tarixi torpaqlarda demoqrafik vəziyyətin dəyişdirilməsi, kütləvi qırğınlar və deportasiyalar bir-biri ilə əlaqəli mərhələlər kimi çıxış etmişdir. Bu isə xalqımızın yalnız fiziki deyil, həm də mənəvi sarsıntılara məruz qalmasına səbəb olmuşdur.

      Bu gün Azərbaycan dövləti və xalqı bu tarixi həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması istiqamətində ardıcıl siyasət həyata keçirir. Tarixin saxtalaşdırılmasına qarşı mübarizə, milli yaddaşın qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi mühüm vəzifələrdən biridir. 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü də məhz bu məqsədə xidmət edir. Bu gün yalnız keçmişin xatırlanması deyil, həm də ədalətin bərqərar olunması üçün çağırışdır.

     Nəticə etibarilə, Qarabağ və Zəngəzurda baş verən hadisələr, XX əsrin müxtəlif dövrlərində azərbaycanlılara qarşı törədilən zorakılıqlar xalqımızın tarixində silinməz iz qoymuşdur. Bu faciələrin unudulmaması, onlardan düzgün nəticə çıxarılması və milli birliyin qorunması gələcək inkişaf üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Tarixi yaddaşın yaşadılması isə xalqın gücünü və birliyini təmin edən əsas amillərdən biridir.

Ehtibar  İsmayılov

YAP Ordubad rayon təşkilatının sədri